Cập nhật mới nhất về chế độ dinh dưỡng phục hồi sau điều trị u phổi dành cho người bệnh Phục hồi sau điều trị u phổi là một quá ...

Cập nhật mới nhất về chế độ dinh dưỡng phục hồi sau điều trị u phổi dành cho người bệnh

Phục hồi sau điều trị u phổi là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các phương pháp y khoa và chế độ chăm sóc tối ưu. Chế độ dinh dưỡng không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến thể chất mà còn tác động sâu sắc đến tâm lý và khả năng hòa nhập xã hội của người bệnh. Việc sụt cân, suy dinh dưỡng hoặc mất cơ hội phục hồi chức năng vận động làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng sống, khiến người bệnh dễ rơi vào trạng thái lo âu, trầm cảm và tự cô lập. Vì vậy, xây dựng một chế độ dinh dưỡng khoa học chính là nền tảng cốt lõi giúp củng cố hệ miễn dịch, giảm viêm và đẩy nhanh tốc độ phục hồi cơ thể.

Tầm quan trọng của dinh dưỡng và các chỉ số viêm trong phục hồi u phổi

Trạng thái dinh dưỡng và phản ứng viêm hệ thống của cơ thể có mối liên hệ mật thiết đến khả năng phục hồi cũng như tiên lượng sống còn của bệnh nhân sau điều trị u phổi. Các chỉ số huyết học như tỷ lệ bạch cầu trung tính trên lympho, tỷ lệ tiểu cầu trên lympho hay chỉ số dinh dưỡng dự báo tiên lượng thường được các bác sĩ sử dụng để đánh giá nguy cơ biến chứng và tốc độ phục hồi của cơ thể.

Khi người bệnh rơi vào tình trạng suy dinh dưỡng, hệ miễn dịch suy yếu, các phản ứng viêm tăng cao sẽ làm chậm quá trình lành vết thương và gia tăng tỷ lệ tái phát. Ngược lại, một chế độ ăn giàu năng lượng, đủ protein và bổ sung các dưỡng chất thiết yếu sẽ giúp kiểm soát phản ứng viêm, bảo vệ khối cơ sâu và cải thiện rõ rệt thể trạng tổng thể.

Nghiên cứu y khoa về dinh dưỡng và phục hồi sau điều trị u phổi

Các bằng chứng khoa học gần đây đã khẳng định vai trò quyết định của tình trạng dinh dưỡng đối với hiệu quả điều trị ở bệnh nhân u phổi:

• Nghiên cứu của Laura Gorenshtein và các cộng sự trên 37,386 bệnh nhân phẫu thuật cắt u phổi elective (PMID: 40915606) cho thấy có đến 70% bệnh nhân ung thư phổi đối mặt với nguy cơ suy dinh dưỡng. Những người đáp ứng đủ tiêu chuẩn mGLIM (chỉ số khối cơ thể thấp, sụt cân trên 10% trong 6 tháng và albumin máu dưới hoặc bằng 3.5 g/dL) có thời gian nằm viện kéo dài hơn và tỷ lệ gặp các biến chứng hậu phẫu tăng cao rõ rệt.
• Nghiên cứu đa trung tâm của Mamoru Takahashi thực hiện trên 2,770 bệnh nhân phẫu thuật cắt phổi điều trị ung thư phổi tế bào nhỏ giai đoạn IA-IIIA (PMID: 39815110) chỉ ra rằng, nhóm có chỉ số dinh dưỡng tiên lượng (PNI) thấp (dưới hoặc bằng 45) có nguy cơ gặp biến chứng hậu phẫu cao gấp 1.49 lần và có thời gian sống thêm toàn bộ ngắn hơn đáng kể so với nhóm có chỉ số PNI cao.
• Nghiên cứu của Atsuki Uchibori và cộng sự trên 300 bệnh nhân ung thư phổi tế bào không nhỏ (PMID: 39549679) khẳng định sự kết hợp giữa chứng teo cơ (sarcopenia) xác định qua chẩn đoán hình ảnh và chỉ số PNI thấp là yếu tố dự báo độc lập về tiên lượng xấu, đồng thời làm giảm đáng kể khả năng đáp ứng với các liệu pháp trúng đích hoặc hóa trị khi bệnh tái phát.
• Nghiên cứu tổng quan hệ thống của Krystian Mania và các cộng sự dựa trên 10 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng (PMID: 41426234) kết luận rằng, chương trình tiền phục hồi đa thành phần phối hợp giữa tập luyện thể lực, hỗ trợ tâm lý và can thiệp dinh dưỡng giúp cải thiện đáng kể năng lực vận động (thể hiện qua bài kiểm tra đi bộ 6 phút) và giảm thiểu tỷ lệ biến chứng sau phẫu thuật lồng ngực.

Các biến chứng có thể gặp phải sau điều trị và nguyên tắc xử trí

Sau khi phẫu thuật cắt u phổi, người bệnh có thể đối mặt với một số biến chứng từ nhẹ đến nặng liên quan trực tiếp đến trạng thái dinh dưỡng:

• Rò dưỡng trấp màng ngực: đây là biến chứng do tổn thương ống ngực trong quá trình nạo vét hạch bạch huyết (PMID: 41188913, PMID: 41783549). Nguyên tắc xử trí cơ bản là áp dụng chế độ ăn hạn chế tối đa chất béo hoặc sử dụng chất béo chuỗi trung bình, kết hợp nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch. Nếu lượng dịch rò vượt quá 500 mL/ngày hoặc điều trị nội khoa thất bại, bác sĩ sẽ chỉ định phẫu thuật thắt ống ngực qua nội soi (PMID: 41783549).
• Tràn dịch màng phổi kéo dài: gây đau ngực và hạn chế hô hấp. Nguyên tắc xử trí bao gồm đặt ống dẫn lưu giải áp, hướng dẫn người bệnh tập thở và tối ưu hóa lượng protein nạp vào để tăng áp lực keo huyết tương (PMID: 40542545).
• Nhiễm trùng vết mổ hoặc viêm phổi: nguyên tắc xử trí là sử dụng kháng sinh theo kháng sinh đồ, làm sạch vết thương, kết hợp tăng cường bổ sung vi chất như vitamin D, kẽm và protein để nâng cao thể trạng (PMID: 41299745).
• Rò phế quản - thực quản: biến chứng cực kỳ hiếm gặp và nguy hiểm (PMID: 41982302). Nguyên tắc xử trí ban đầu là cho người bệnh nhịn ăn tuyệt đối, nuôi dưỡng hoàn toàn qua đường tĩnh mạch hoặc mở thông bỗng tràng để bảo vệ đường thở, sau đó tiến hành can thiệp kẹp clip nội soi hoặc phẫu thuật tạo hình đóng đường rò.

Giải pháp can thiệp ngoại khoa và so sánh các phương pháp điều trị

Đối với các biến chứng phức tạp sau điều trị u phổi như rò dưỡng trấp lượng lớn hoặc rò phế quản thực quản, việc lựa chọn giữa điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật cần được cân nhắc kỹ lưỡng:

Điều trị không phẫu thuật

• Ưu điểm: ít xâm lấn, không gây thêm chấn thương mô phổi vốn đã tổn thương, giảm nguy cơ tai biến do gây mê.
• Nhược điểm: thời gian điều trị kéo dài, tỷ lệ thất bại cao đối với các tổn thương lớn, người bệnh dễ bị suy kiệt nghiêm trọng do phải nhịn ăn lâu ngày (PMID: 41188913).

Điều trị phẫu thuật

• Ưu điểm: giải quyết triệt để nguyên nhân tổn thương, bít tắc ngay lập tức đường rò, giúp người bệnh sớm quay lại chế độ ăn uống bình thường và rút ngắn thời gian nằm viện (PMID: 41783549).
• Nhược điểm: người bệnh phải trải qua một cuộc phẫu thuật lần hai, có nguy cơ tai biến nhiễm trùng hoặc chảy máu hậu phẫu.

Khi nào nên phẫu thuật

Phẫu thuật được chỉ định khi lượng dịch dưỡng trấp chảy ra qua ống dẫn lưu vượt quá 500 - 1000 mL/ngày trong liên tiếp 5 đến 7 ngày, hoặc khi tình trạng rò khí, rò phế quản thực quản gây suy hô hấp cấp tính mà các biện pháp bảo tồn không đem lại hiệu quả trong vòng 2 tuần (PMID: 41188913, PMID: 41783549).

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

Người bệnh sẽ được bác sĩ đánh giá toàn diện chức năng hô hấp, siêu âm tim, xét nghiệm đông máu và bù hoàn điện giải. Bác sĩ cũng sẽ hướng dẫn các bài tập thở bằng dụng cụ tập phế dung kế để dự phòng xẹp phổi sau mổ.

Thời gian nằm viện

Đối với các ca can thiệp phẫu thuật giải quyết biến chứng bằng kỹ thuật nội soi lồng ngực ít xâm lấn, thời gian nằm viện thường kéo dài ít nhất 3 đến 5 đêm để theo dõi sát lượng dịch dẫn lưu và đảm bảo phổi giãn nở tốt (PMID: 41783549).

Nguyên tắc xây dựng chế độ dinh dưỡng phục hồi theo cập nhật mới

Để tối ưu hóa tốc độ phục hồi cơ bắp và giảm thiểu phản ứng viêm hệ thống, chế độ dinh dưỡng hằng ngày của người bệnh cần tuân thủ các nguyên tắc cốt lõi sau:

• Tăng cường hàm lượng protein chất lượng cao: bổ sung whey protein, thịt gia cầm, cá, trứng và các loại đậu để đạt mục tiêu protein từ 1.2 đến 1.5 g/kg thể trọng mỗi ngày, giúp ngăn ngừa tình trạng teo cơ và duy trì sức bền vận động (PMID: 40404185).
• Bổ sung các acid béo kháng viêm và vi chất: tăng cường omega-3 từ dầu cá, vitamin D3 và leucine để kích thích quá trình tổng hợp cơ, đồng thời giảm nồng độ các cytokine gây viêm trong máu (PMID: 40404185).
• Chia nhỏ khẩu phần ăn trong ngày: nên chia thành 5 đến 6 bữa ăn nhỏ thay vì 3 bữa chính để giảm áp lực lên hệ tiêu hóa, hạn chế tình trạng đầy hơi, chướng bụng hoặc nôn mửa do cơ hoành bị kích thích sau mổ (PMID: 41982302).
• Kiểm soát tải lượng acid qua chế độ ăn: bổ sung nhiều rau xanh, trái cây kết hợp hạn chế các thực phẩm chế biến sẵn để giữ độ pH nước tiểu ở mức tối ưu, góp phần cải thiện môi trường chuyển hóa nội bào (PMID: 41570466).

Kết luận

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò tiên quyết trong việc phục hồi thể trạng, giảm thiểu biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân sau điều trị u phổi. Việc nhận biết sớm các nguy cơ suy dinh dưỡng, chứng teo cơ và các biến chứng hậu phẫu như rò dưỡng trấp giúp người bệnh có hướng can thiệp kịp thời. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường, việc lựa chọn phương pháp điều trị phẫu thuật hay không phẫu thuật cần có sự đánh giá chuyên sâu từ đội ngũ y tế. Người bệnh cần đến khám trực tiếp tại các cơ sở y tế chuyên khoa để được bác sĩ thăm khám, thực hiện các xét nghiệm cần thiết và đưa ra phác đồ điều trị cũng như chế độ dinh dưỡng cá thể hóa an toàn, chính xác nhất.

Để được tư vấn chuyên sâu về các bệnh lý lồng ngực, quản lý biến chứng hậu phẫu và xây dựng lộ trình phục hồi chức năng phổi an toàn, quý bệnh nhân có thể đến khám trực tiếp với Bác sĩ Trần Quốc Hoài - Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu tại Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Việc thăm khám sớm sẽ giúp phát hiện kịp thời các rủi ro sức khỏe và tối ưu hóa hiệu quả điều trị.

Tài liệu tham khảo

• Gorenshtein L, Swain S, Laredo J, Sytsma T, Nguyen B, Wischmeyer P, Haines KL. Assessing malnutrition in lung cancer resection patients: Modification of global leadership initiative on malnutrition (GLIM) criteria for implementation in surgical practice. Nutr Cancer. 2024. PMID: 40915606.
• Takahashi M, Aoyama A, Hamaji M, Sozu T, Kobayashi M, Nakagawa T, Ishikawa M, Miyahara R, Huang CL, Fujinaga T, Sakai H, Katakura H, Sonobe M, Okumura N, Kayawake H, Menju T, E Miyamoto, Miyata R, Okada H, Kono T, Sumitomo R, Date N, Fukada T, Masumoto A, Sakaguchi Y, Date H. Clinical significance of the preoperative prognostic nutritional index in patients with resectable non-small cell lung cancer: a multicenter study. Surg Today. 2024. PMID: 39815110.
• Uchibori A, Okada S, Shimomura M, Furuya T, Nakazono C, Nishimura T, Inoue M. Clinical impact of preoperative sarcopenia and immunonutritional impairment on postoperative outcomes in non-small cell lung cancer surgery. Lung Cancer. 2024. PMID: 39549679.
• Mania K, Pieczynska A, Hojan K. Comprehensive Multimodal Prehabilitation for Lung Cancer: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials. J Clin Med. 2024. PMID: 41426234.
• Son J, Kim S, Son BS, Park JM, Kim DH. Outcomes of conservative management for chylothorax following minimally invasive lung cancer surgery. J Cardiothorac Surg. 2024. PMID: 41188913.
• Nabe Y, Mizuuchi H, Inoue M, Yoshida J. Effective Thoracic Duct Ligation at T9 for Postoperative Chylothorax: A Case Report. Thorac Cardiovasc Surg Rep. 2024. PMID: 41783549.