Giải đáp thắc mắc về tầm soát u phổi bằng CT liều thấp hiệu quả nhất hiện nay Tầm soát u phổi bằng chụp cắt lớp vi tính liều thấ...

Giải đáp thắc mắc về tầm soát u phổi bằng CT liều thấp hiệu quả nhất hiện nay

Tầm soát u phổi bằng chụp cắt lớp vi tính liều thấp (LDCT) đang là giải pháp tiên tiến giúp phát hiện sớm các tổn thương ác tính ở phổi. Khi phát hiện các nốt mờ bất thường qua sàng lọc, việc lựa chọn phương pháp xử trí đúng đắn đóng vai trò quyết định đến hiệu quả điều trị và chất lượng sống của người bệnh. Bài viết này sẽ cung cấp thông tin y khoa chuyên sâu về phương pháp tầm soát này, cũng như các hướng tiếp cận điều trị tối ưu khi phát hiện u phổi.

Tác động của bệnh lý u phổi lên chất lượng sống

Bệnh lý u phổi, đặc biệt là khi tiến triển thành ác tính, gây ra những ảnh hưởng sâu sắc đến cả sinh lý và tâm lý của người bệnh.

Về mặt sinh lý, sự phát triển của khối u trong nhu mô phổi dẫn đến tình trạng chèn ép đường thở, làm giảm thể tích thông khí và cản trở quá trình trao đổi oxy. Người bệnh thường phải đối mặt với các triệu chứng dai dẳng như ho mạn tính, ho ra máu, đau tức ngực và khó thở ngay cả khi vận động nhẹ. Những tổn thương này kéo dài sẽ làm suy giảm chức năng hô hấp một cách trầm trọng.

Về mặt tâm lý và xã hội, cảm giác lo âu, căng thẳng khi đối diện với nguy cơ ung thư gây ra áp lực tinh thần rất lớn. Người bệnh dễ rơi vào trạng thái trầm cảm, cô lập xã hội do thể trạng suy nhược, không thể tham gia các hoạt động sinh hoạt, làm việc thường ngày, từ đó làm giảm sút nghiêm trọng chất lượng cuộc sống tổng thể.

Các nghiên cứu y khoa về hiệu quả của chụp CT liều thấp (LDCT)

Hiệu quả của việc tầm soát u phổi bằng LDCT đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn trên thế giới:

• Nghiên cứu của Elyse LeeVan và Paul Pinsky phân tích dữ liệu từ Thử nghiệm Sàng lọc Phổi Quốc gia (NLST) trên 10.160 người tham gia có kết quả sàng lọc LDCT dương tính (PMID: 42139751). Kết quả cho thấy ở nhóm có sinh thiết ban đầu âm tính, tỷ lệ mắc ung thư phổi thứ phát ở nhóm sinh thiết không phẫu thuật cao gấp 3,5 lần so với nhóm sinh thiết bằng phẫu thuật cắt bỏ (95% CI: 1,8-6,6), nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi sát sao sau sàng lọc.
• Nghiên cứu của Michael R. Harowicz và các cộng sự tại một trung tâm y tế học đường trên 141 người bệnh được chẩn đoán ung thư phổi sau khi sàng lọc bằng LDCT (PMID: 42107675). Nghiên cứu ghi nhận 78,7% số ca được phát hiện nhờ sàng lọc, trong đó giai đoạn I chiếm tỷ lệ cao nhất với 49,6%, giúp tỷ lệ sống sót sau 5 năm ước tính đạt 53,4%.
• Nghiên cứu của Nicolas Storme và cộng sự trong chương trình sàng lọc DEP KP-80 tại Pháp trên 945 người tham gia có nguy cơ cao (PMID: 42066465). Tổng cộng có 809 nốt mờ được phát hiện ở 348 người bệnh (chiếm 36,8%), trong đó tỷ lệ nốt mờ ác tính chiếm 8,6% và đường kính nốt mờ lớn hơn 10 mm là yếu tố dự báo mạnh mẽ cho tình trạng ác tính.
• Nghiên cứu của Diletta Cozzi và cộng sự tại Ý trên 500 người tham gia chương trình sàng lọc bằng LDCT (PMID: 42122926). Nghiên cứu phát hiện tỷ lệ mắc các bất thường mô kẽ phổi (ILAs) ngẫu nhiên là 6,8%, cho thấy LDCT giúp phát hiện đồng thời nhiều bệnh lý hô hấp mạn tính khác bên cạnh khối u.

So sánh điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật

Khi phát hiện u phổi thông qua tầm soát, việc cân nhắc giữa điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật phụ thuộc vào tính chất khối u, giai đoạn bệnh và thể trạng của người bệnh.

Điều trị không phẫu thuật (theo dõi định kỳ, hóa trị, xạ trị hoặc đốt u)

• Ưu điểm: đây là phương pháp tiếp cận nhẹ nhàng, không gây ra các tổn thương cơ học do dao kéo, bảo tồn nguyên vẹn cấu trúc nhu mô phổi xung quanh và không đòi hỏi người bệnh phải trải qua quá trình hồi sức sau mổ phức tạp.
• Nhược điểm: phương pháp này không thể loại bỏ triệt để tế bào u ra khỏi cơ thể ngay lập tức. Đối với việc theo dõi định kỳ các nốt mờ nhỏ, người bệnh có thể gặp áp lực tâm lý lo lắng kéo dài. Đối với khối u ác tính giai đoạn muộn, hóa xạ trị chỉ có tác dụng kiểm soát mà không thể chữa khỏi hoàn toàn.

Điều trị phẫu thuật (cắt thùy phổi hoặc cắt tiểu thùy phổi hình chêm)

• Ưu điểm: phẫu thuật là giải pháp triệt căn hiệu quả nhất đối với u phổi giai đoạn sớm. Việc cắt bỏ toàn bộ khối u cùng với vùng rìa an toàn và nạo vét hạch vùng giúp loại bỏ hoàn toàn mầm bệnh, ngăn ngừa nguy cơ di căn và mang lại cơ hội chữa khỏi bệnh lâu dài.
• Nhược điểm: phẫu thuật là một can thiệp xâm lấn, có thể làm giảm một phần thể tích phổi và đòi hỏi người bệnh phải có chức năng tim mạch, hô hấp đủ tốt để đáp ứng với cuộc mổ và quá trình gây mê.

Quy trình điều trị phẫu thuật u phổi

Khi nào nên phẫu thuật

Phẫu thuật được chỉ định cụ thể khi khối u được xác định hoặc nghi ngờ cao là ác tính qua hình ảnh học (như nốt mờ có viền gai, kích thước lớn hơn 10 mm tăng trưởng nhanh qua các lần chụp LDCT) và bệnh còn ở giai đoạn khu trú, chưa có dấu hiệu di căn xa. Ngoài ra, các khối u lành tính có kích thước lớn gây chèn ép, xẹp phổi hoặc ho ra máu dai dẳng cũng cần được xem xét can thiệp ngoại khoa.

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

• Người bệnh được hướng dẫn thực hiện các xét nghiệm đánh giá toàn diện bao gồm đo chức năng hô hấp (hô hấp ký), chụp cắt lớp vi tính độ phân giải cao, siêu âm tim và các xét nghiệm máu cơ bản.
• Bác sĩ sẽ tư vấn rõ ràng về phương pháp mổ (như phẫu thuật nội soi lồng ngực ít xâm lấn VATS hoặc mổ mở tùy thuộc vào vị trí và kích thước khối u).
• Người bệnh cần nhịn ăn uống tuyệt đối trước mổ ít nhất 6 giờ, được hướng dẫn các bài tập thở tập giãn nở phổi sau mổ và cần tạm ngưng các thuốc chống đông máu theo chỉ dẫn của bác sĩ.

Thời gian nằm viện

Đối với các trường hợp phẫu thuật nội soi lồng ngực ít xâm lấn (VATS), thời gian nằm viện thường kéo dài khoảng 3 đến 5 ngày. Người bệnh bắt buộc phải nằm viện theo dõi ít nhất 1 đêm tại phòng hồi sức sau mổ để kiểm soát đau, theo dõi lượng dịch, khí qua ống dẫn lưu ngực và bảo đảm các chỉ số sinh hiệu hoàn toàn ổn định trước khi chuyển về phòng bệnh thông thường.

Các biến chứng có thể gặp phải

• Rò khí kéo dài: rò khí từ nhu mô phổi qua ống dẫn lưu ngực kéo dài trên 5 ngày. Nguyên tắc xử trí cơ bản là tiếp tục hút áp lực âm thấp hoặc theo dõi ống dẫn lưu, hướng dẫn người bệnh tập thở sâu để phổi nở ra ép sát vào thành ngực; nếu rò khí lượng lớn không giảm thì có thể cần can thiệp dán màng phổi hoặc khâu lại.
• Chảy máu sau mổ: máu chảy từ diện cắt nhu mô phổi hoặc mạch máu thành ngực. Nguyên tắc xử trí cơ bản là theo dõi sát lượng máu qua ống dẫn lưu, truyền máu và các chế phẩm máu nếu cần; trường hợp chảy máu hoạt động lượng nhiều (trên 200 ml/giờ trong 3 giờ liên tiếp) cần phải phẫu thuật lại ngay để cầm máu.
• Nhiễm trùng vết mổ hoặc viêm phổi: nhiễm khuẩn tại đường rạch da hoặc tổn thương nhu mô phổi sau gây mê. Nguyên tắc xử trí cơ bản là sử dụng kháng sinh phổ rộng theo kháng sinh đồ, kết hợp làm sạch, thay băng vết mổ hằng ngày và thực hiện vật lý trị liệu hô hấp để tăng cường khạc đờm.
• Đau sau mổ: cảm giác đau tức vùng ngực do tổn thương thần kinh liên sườn. Nguyên tắc xử trí cơ bản là áp dụng giảm đau đa mô thức (sử dụng thuốc giảm đau đường uống, đường tĩnh mạch kết hợp gây tê phong bế thần kinh liên sườn) giúp người bệnh dễ chịu và sớm vận động trở lại.

Kết luận

Tầm soát u phổi bằng chụp CT liều thấp (LDCT) là một bước tiến y học quan trọng giúp phát hiện sớm các tổn thương ở phổi khi chưa có triệu chứng rõ rệt, mang lại cơ hội điều trị triệt căn cao. Việc lựa chọn giữa điều trị không phẫu thuật hay can thiệp phẫu thuật cần dựa trên những bằng chứng khoa học xác thực và đặc điểm lâm sàng riêng biệt của từng người bệnh. Để bảo đảm an toàn và đạt hiệu quả điều trị tối ưu, người bệnh cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa sâu để được các bác sĩ thăm khám, đánh giá toàn diện và tư vấn phác đồ cá thể hóa phù hợp nhất.

Nếu kết quả chụp tầm soát của bạn hoặc người thân ghi nhận những nốt mờ bất thường hoặc u phổi, hãy chủ động đến khám trực tiếp với Bác sĩ Trần Quốc Hoài - Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu để được tư vấn chuyên sâu. Việc chẩn đoán chính xác và can thiệp kịp thời bằng các phương pháp ít xâm lấn hiện đại sẽ giúp bảo vệ tối đa chức năng hô hấp và mang lại hiệu quả điều trị an toàn nhất cho người bệnh.

Tài liệu tham khảo

1. LeeVan E, Pinsky P. Subsequent risk of lung cancer in patients with positive low-dose CT screens and initial negative lung biopsy. Lung Cancer. 2026. PMID: 42139751.
2. Harowicz MR, Chai J, Thomas S, Tong BC, Christensen JD, Tailor TD. Survival in patients diagnosed with lung cancer after low-dose CT screening. Academic Radiology. 2026. PMID: 42107675.
3. Storme N, Auquier M, Couraud S, Soriot L, Letierce A, Jounieaux V, Leleu O. Characteristics of lung nodules detected by low-dose CT scan: Results from the French lung cancer screening study DEP KP-80. Respiratory Medicine. 2026. PMID: 42066465.
4. Cozzi D, Giannessi C, Gozzi L, Cavigli E, Moroni C, Picozzi G, Ferrari K, Miele V. Prevalence of Interstitial Lung Abnormalities (ILAs) in Italian Lung Cancer Screening Programs: A Monocentric Study. Radiologia Medica. 2026. PMID: 42122926.