Kinh nghiệm thực tế về nhận biết sớm các triệu chứng u phổi ác tính theo chuẩn Bộ Y tế U phổi ác tính, hay ung thư phổi, là một ...

Kinh nghiệm thực tế về nhận biết sớm các triệu chứng u phổi ác tính theo chuẩn Bộ Y tế

U phổi ác tính, hay ung thư phổi, là một trong những căn bệnh có tỷ lệ tử vong hàng đầu trên thế giới cũng như tại Việt Nam. Sự nguy hiểm của bệnh lý này nằm ở chỗ các dấu hiệu ban đầu thường rất nghèo nàn, dễ gây nhầm lẫn với các bệnh đường hô hấp thông thường khác. Khi các triệu chứng đã biểu hiện rõ ràng, bệnh thường đã tiến triển đến giai đoạn muộn, làm mất đi cơ hội điều trị tối ưu và ảnh hưởng nghiêm trọng đến mọi mặt đời sống của người bệnh.

Tác động của u phổi ác tính đến chất lượng cuộc sống

Sự xuất hiện của khối u ác tính ở phổi gây ra những tổn thương sâu sắc đến sức khỏe toàn diện của bệnh nhân. Về mặt sinh lý, khối u phát triển gây chèn ép đường thở, dẫn đến các tình trạng suy giảm chức năng hô hấp kéo dài, ho ra máu, đau tức ngực và di căn đến các cơ quan khác.

Về mặt tâm lý, việc đối mặt với một chẩn đoán ác tính thường khiến người bệnh rơi vào trạng thái khủng hoảng, lo âu cực độ và trầm cảm. Những áp lực này kết hợp với gánh nặng tài chính và sự thay đổi vai trò trong gia đình tạo nên một cú sốc xã hội lớn, làm giảm sút nghiêm trọng chất lượng sống của cả bệnh nhân lẫn người thân.

Tầm quan trọng của việc nhận biết sớm các triệu chứng u phổi ác tính

Việc phát hiện bệnh ở giai đoạn đầu có ý nghĩa quyết định đối với tiên lượng điều trị. Phần lớn bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ được chẩn đoán ở giai đoạn tiến triển do thiếu các triệu chứng sớm rõ rệt, điều này làm bỏ lỡ cửa sổ vàng cho các can thiệp phẫu thuật triệt căn (PMID: 41558615).

Đối với những người có thói quen hút thuốc lá hoặc có nguy cơ cao, việc tăng cường cảnh giác và thực hiện các quy trình chẩn đoán hệ thống một cách nhanh chóng là cực kỳ cần thiết để cải thiện kết quả điều trị (PMID: 41871546). Việc trì hoãn chẩn đoán có thể xảy ra nếu các triệu chứng sớm bị nhầm lẫn với bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) hoặc các bệnh lành tính khác (PMID: 37473578).

Các nghiên cứu y khoa về triệu chứng và chẩn đoán u phổi ác tính

Các dữ liệu lâm sàng trên thế giới đã chứng minh mối liên hệ chặt chẽ giữa việc nhận biết triệu chứng sớm, tầm soát định kỳ và tỷ lệ sống sót của bệnh nhân.

• Nghiên cứu về mô hình triệu chứng và chẩn đoán muộn: theo tổng quan hệ thống của Yasmin Elias và cộng sự (PMID: 41871546), hút thuốc lá chủ động là yếu tố nguy cơ lớn nhất, chiếm hơn 85% số ca tử vong do ung thư phổi. Chẩn đoán muộn do không có triệu chứng sớm và biểu hiện lâm sàng không đặc hiệu là nguyên nhân chính làm tiên lượng bệnh trở nên rất xấu.
• Nghiên cứu về nhận thức triệu chứng trong cộng đồng: một nghiên cứu cắt ngang thực hiện tại vùng Asir, Ả Rập Xê Út trên 437 người tham gia (PMID: 41256281) cho thấy chỉ có 43.9% người dân có kiến thức tốt về ung thư phổi. Trong số các triệu chứng, khó thở được nhận biết nhiều nhất với 63.5%, trong khi nhiễm trùng ngực thường xuyên chỉ đạt 45.3% và đau vai chỉ có 29.5% người nhận biết được. Điều này cho thấy các triệu chứng ít phổ biến thường bị bỏ qua.
• Nghiên cứu về tỷ lệ tử vong theo phương thức nhập viện: nghiên cứu của Miguel Angel Luque-Fernandez và cộng sự trên 183,426 bệnh nhân ung thư phổi tại Anh (PMID: 29020131) chỉ ra rằng, những bệnh nhân chỉ được chẩn đoán sau khi nhập viện cấp cứu có nguy cơ tử vong trong vòng 1 năm cao hơn lần lượt là 16% ở nam giới và 18% ở nữ giới so với những người được chẩn đoán không qua cấp cứu. Kết quả này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc can thiệp tầm soát sớm trước khi biến chứng nặng xảy ra.
• Nghiên cứu về xu hướng sống sót nhờ tiến bộ chẩn đoán: phân tích dữ liệu trong suốt 50 năm (1971-2020) tại các nước Bắc Âu (PMID: 37153073) cho thấy tỷ lệ sống sót sau 5 năm cao nhất thuộc về nam giới Na Uy với 26.6% và nữ giới Na Uy với 33.2%. Tỷ lệ sống sót bắt đầu tăng mạnh từ sau năm 2000 nhờ sự ra đời của các phương pháp chẩn đoán hình ảnh tiên tiến và các quy trình tiếp cận điều trị nhanh chóng cho người bệnh.

So sánh điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật

Khi phát hiện u phổi ác tính, việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc lớn vào giai đoạn bệnh và tổng trạng của bệnh nhân. Hai hướng đi chính bao gồm điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật.

Điều trị không phẫu thuật

• Các phương pháp: bao gồm hóa trị, xạ trị, liệu pháp nhắm trúng đích và liệu pháp miễn dịch.
• Ưu điểm: ít xâm lấn cơ thể, phù hợp cho những bệnh nhân có khối u ở giai đoạn muộn, đã di căn hoặc người bệnh có thể trạng quá yếu không thể chịu đựng một cuộc phẫu thuật lớn.
• Nhược điểm: thường không thể loại bỏ hoàn toàn khối u gốc, tỷ lệ tái phát cao và có thể gây ra nhiều tác dụng phụ toàn thân kéo dài ảnh hưởng đến chất lượng sống.

Điều trị phẫu thuật

• Các phương pháp: phẫu thuật cắt thùy phổi hoặc cắt phân thùy phổi giải phẫu qua nội soi lồng ngực hỗ trợ bằng video (VATS).
• Ưu điểm: đây là phương pháp mang tính triệt căn cao nhất ở giai đoạn sớm, giúp loại bỏ tận gốc tế bào ung thư và mang lại cơ hội sống còn lâu dài cho người bệnh.
• Nhược điểm: là một can thiệp có xâm lấn, đòi hỏi người bệnh phải có chức năng hô hấp và tim mạch đủ tốt để trải qua gây mê và phẫu thuật.

---

Quy trình điều trị phẫu thuật u phổi ác tính

Khi nào nên phẫu thuật

Phẫu thuật được chỉ định ưu tiên cho các trường hợp u phổi ác tính ở giai đoạn sớm (giai đoạn I, II và một số trường hợp giai đoạn IIIa chọn lọc), khi khối u còn khu trú và chưa có di căn xa. Điều kiện đi kèm là bệnh nhân phải có đủ chức năng dự trữ phổi và thể trạng tổng quát tốt để chịu đựng được cuộc mổ.

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

• Bệnh nhân sẽ được đánh giá toàn diện chức năng hô hấp thông qua đo hô hấp ký, kiểm tra tim mạch và làm các xét nghiệm máu chuyên sâu.
• Bác sĩ sẽ tư vấn rõ ràng về phương pháp mổ, những nguy cơ có thể xảy ra và hướng dẫn các bài tập thở tập luyện cho phổi trước mổ để giảm thiểu nguy cơ xẹp phổi sau phẫu thuật.
• Người bệnh cần nhịn ăn uống hoàn toàn trước cuộc mổ theo đúng thời gian quy định của bác sĩ gây mê.

Thời gian nằm viện

Đối với các can thiệp phẫu thuật nội soi ít xâm lấn như cắt phân thùy phổi giải phẫu bằng VATS, thời gian nằm viện thường kéo dài ít nhất từ 3 đến 5 ngày tùy thuộc vào tốc độ phục hồi và thời gian rút ống dẫn lưu ngực của từng bệnh nhân (PMID: 41366977).

Các biến chứng có thể gặp phải

Phẫu thuật u phổi ác tính là kỹ thuật chuyên khoa sâu, tồn tại một số rủi ro từ nhẹ đến nặng cần được theo dõi chặt chẽ:

• Rò khí kéo dài: rò rỉ khí từ nhu mô phổi sau cắt bỏ qua ống dẫn lưu ngực quá 5-7 ngày. Cách xử trí cơ bản là tiếp tục lưu ống dẫn lưu hút áp lực âm nhẹ hoặc sử dụng van một chiều, nếu không tự lành sau vài tuần mới cân nhắc can thiệp lại.
• Xẹp phổi hoặc viêm phổi hậu phẫu: do bệnh nhân đau không dám thở sâu hoặc ứ đọng đờm nhớt. Cách xử trí cơ bản là giảm đau tối ưu, thực hiện vật lý trị liệu hô hấp tích cực, khuyến khích bệnh nhân ho khạc và dùng kháng sinh điều trị nếu có nhiễm trùng.
• Chảy máu trong lồng ngực: xuất huyết từ các mạch máu lớn hoặc bề mặt cắt nhu mô phổi. Cách xử trí cơ bản là theo dõi sát lượng máu qua ống dẫn lưu, truyền máu bổ sung khi cần và tiến hành phẫu thuật lại ngay lập tức để cầm máu nếu máu chảy ồ ạt không tự cầm.
• Rối loạn nhịp tim (như rung nhĩ hậu phẫu): do phản ứng viêm hoặc thay đổi áp lực trong lồng ngực sau mổ. Cách xử trí cơ bản là sử dụng các thuốc kiểm soát tần số tim hoặc thuốc chống loạn nhịp theo chỉ định của bác sĩ tim mạch.

---

Tài liệu tham khảo

1. Yasmin Elias, Daniela Gompelmann. [Diagnosis of lung cancer]. Pneumologie. 2026. PMID: 41871546.
2. Yihua Zhang, Di Lu, Liying Zhang, et al. Targeting focal adhesion kinase (FAK) in non-small cell lung cancer (NSCLC): Molecular mechanisms and combination therapeutic strategies. Journal of Advanced Research. 2026. PMID: 41558615.
3. Jun Sun, Yu Sheng, Tianlong Yang. The impact of VATS anatomic segmentectomy on postoperative stress response and respiratory function in early-stage NSCLC patients. Medicine. 2026. PMID: 41366977.
4. Geetha Kandasamy, Khalid Orayj, Asma M Alshahrani, et al. Understanding public awareness and knowledge of lung cancer screening practices: a cross-sectional study from the Asir region, Saudi Arabia. Public Health. 2025. PMID: 41256281.
5. Bethany Wickramasinghe, Cristina Renzi, Matthew Barclay, et al. Pre-diagnostic prescribing patterns in dyspnoea patients with as-yet-undiagnosed lung cancer: A longitudinal study of linked primary care and cancer registry data. Lung Cancer. 2023. PMID: 37473578.
6. Filip Tichanek, Asta Försti, Otto Hemminki, et al. Survival in Lung Cancer in the Nordic Countries Through A Half Century. Clinical Lung Cancer. 2023. PMID: 37153073.
7. Miguel Angel Luque-Fernandez, Aurélien Belot, Linda Valeri, et al. Data-Adaptive Estimation for Double-Robust Methods in Population-Based Cancer Epidemiology: Risk Differences for Lung Cancer Mortality by Emergency Presentation. American Journal of Epidemiology. 2017. PMID: 29020131.

Kết luận

Nhận biết sớm các triệu chứng u phổi ác tính và thực hiện tầm soát định kỳ là chìa khóa vàng giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn có thể can thiệp triệt căn. Việc lựa chọn đúng phương pháp điều trị, đặc biệt là các kỹ thuật phẫu thuật nội soi ít xâm lấn khi có chỉ định, sẽ mang lại hiệu quả điều trị tối ưu và bảo tồn tối đa chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào về hệ hô hấp, bệnh nhân nên đến khám trực tiếp tại các cơ sở y tế chuyên khoa để được tư vấn chính xác và an toàn.

Nếu bạn hoặc người thân thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc xuất hiện các triệu chứng hô hấp kéo dài không rõ nguyên nhân, hãy chủ động đăng ký tầm soát sớm để bảo vệ sức khỏe. Để nhận được những tư vấn chuyên sâu về quy trình chẩn đoán và các phương pháp phẫu thuật u phổi ít xâm lấn hiện đại, quý khách có thể đến khám trực tiếp tại Bác sĩ Trần Quốc Hoài - Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu, Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM.