Những điều cần biết về ảnh hưởng của khói thuốc lá đến nguy cơ mắc u phổi giúp kéo dài tuổi thọ U phổi là một trong những nguyên...

Những điều cần biết về ảnh hưởng của khói thuốc lá đến nguy cơ mắc u phổi giúp kéo dài tuổi thọ

U phổi là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên toàn thế giới, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất lẫn tinh thần của người bệnh. Việc phát hiện và điều trị u phổi không chỉ là cuộc chiến giành lại sự sống mà còn tác động lớn đến tâm lý, khiến người bệnh và gia đình luôn rơi vào trạng thái lo âu, căng thẳng xã hội. Khói thuốc lá, bao gồm cả hút thuốc chủ động và thụ động, chính là tác nhân hàng đầu phá hủy cấu trúc tế bào phổi, làm suy giảm chức năng hô hấp và kích hoạt các khối u ác tính phát triển nhanh chóng.

Khói thuốc lá tác động đến nguy cơ mắc u phổi như thế nào

Khói thuốc lá chứa hàng ngàn hóa chất độc hại, trong đó có các chất gây ung thư cực mạnh như nitrosamine cụ thể là 4-(methylnitrosamino)-1-(3-pyridyl)-1-butanone (NNK). Khi đi vào cơ thể, các chất này gây tổn thương DNA trực tiếp, kích hoạt các con đường sinh tồn của tế bào u và làm suy giảm khả năng tự hủy của tế bào lỗi thông qua việc tác động lên các protein thuộc họ Bcl2 (PMID: 24967145).

Sự suy giảm của các gene ức chế khối u như GPRC5A dưới tác động của khói thuốc cũng làm tăng đáng kể nguy cơ hình thành u phổi và làm tăng tỷ lệ tử vong (PMID: 30901718). Bên cạnh đó, việc tiếp xúc với khói thuốc lá thường xuyên còn kích thích các đại thực bào chuyển đổi sang kiểu hình M2, tạo ra một vi môi trường ức chế miễn dịch, giúp các tế bào u phổi dễ dàng né tránh sự phân hủy của hệ thống miễn dịch tự nhiên (PMID: 38776331).

Các nghiên cứu y khoa về khói thuốc lá và u phổi

Mối liên hệ giữa khói thuốc lá và nguy cơ u phổi đã được chứng minh qua rất nhiều nghiên cứu quy mô lớn trên thế giới:

• Một nghiên cứu tổng quan hệ thống về các yếu tố nguy cơ của ung thư phổi (PMID: 42153093) chỉ ra rằng mặc dù có sự gia tăng ca bệnh ở phụ nữ châu Á không hút thuốc do ô nhiễm không khí trong nhà và khói dầu mỡ, khói thuốc lá vẫn là yếu tố nguy cơ chiếm tỷ lệ áp đảo và việc phơi nhiễm tích lũy với các chất độc hại làm tăng nguy cơ mắc bệnh lên gấp nhiều lần.
• Phân tích di truyền học qua mô hình ngẫu nhiên Mendelian (PMID: 42152425) trên tổng số 53.650 ca bệnh và 486.210 mẫu đối chứng ở cả quần thể người Đông Á và châu Âu khẳng định cường độ hút thuốc hàng ngày có mối tương quan thuận rõ rệt với tất cả các phân nhóm u phổi bao gồm ung thư biểu mô tuyến, ung thư biểu mô tế bào vảy và ung thư phổi tế bào nhỏ. Cụ thể, khói thuốc làm thay đổi nồng độ sphingomyelin và phosphatidylcholine trong huyết tương, trực tiếp can thiệp vào quá trình chuyển hóa lipid để thúc đẩy khối u tiến triển.
• Trong một nghiên cứu thực nghiệm kéo dài 30 tháng trên mô hình động vật được công bố trên tạp chí y khoa (PMID: 15213336), việc hít phải khói thuốc lá chính dòng liên tục làm tăng tỷ lệ xuất hiện u tân sinh ở phổi từ 0% ở nhóm chứng lên đến 14% ở nhóm tiếp xúc nồng độ cao, đồng thời ghi nhận sự đột biến ở codon 12 của gene K-ras trong 17% tổng số khối u được tìm thấy.
• Nghiên cứu khảo sát xu hướng thời gian dựa trên số liệu thống kê ung thư tại Mỹ từ năm 2003 đến 2022 (PMID: 42133301) theo dõi 4.363.687 ca bệnh cho thấy việc triển khai sàng lọc u phổi bằng chụp cắt lớp vi tính liều thấp (LDCT) cho người có tiền sử hút thuốc nặng đã giúp tăng tỷ lệ phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm từ 17,6% lên 30,1%, mở ra cơ hội can thiệp phẫu thuật kịp thời để kéo dài tuổi thọ cho người bệnh.

Các phương pháp điều trị u phổi hiện nay

Khi phát hiện có u phổi, việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc rất lớn vào bản chất khối u (lành tính hay ác tính), giai đoạn bệnh và tổng trạng của bệnh nhân. Hai hướng đi cơ bản là điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật.

So sánh ưu nhược điểm giữa điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật

Tiêu chí so sánh	Điều trị không phẫu thuật (Hóa trị, xạ trị, miễn dịch, đích)	Điều trị phẫu thuật (Cắt thùy phổi, cắt u phổi ít xâm lấn)
Ưu điểm	* Không đau do dùng dao kéo. * Phù hợp cho bệnh nhân có sức khỏe yếu, không đủ điều kiện chịu đựng cuộc mổ. * Áp dụng được khi u đã tiến triển toàn thân.	* Loại bỏ triệt để khối u ra khỏi cơ thể ngay lập tức. * Mang lại cơ hội chữa khỏi hoàn toàn ở giai đoạn sớm. * Giúp xác định chính xác bản chất khối u qua giải phẫu bệnh.
Nhược điểm	* Khó tiêu diệt hoàn toàn khối u tại chỗ. * Tác dụng phụ toàn thân kéo dài gây rụng tóc, mệt mỏi, suy giảm miễn dịch. * Nguy cơ viêm phổi do xạ trị (PMID: 42130623).	* Bệnh nhân phải trải qua quá trình gây mê hồi sức. * Suy giảm một phần chức năng hô hấp sau mổ. * Có tỷ lệ tai biến và biến chứng phẫu thuật nhất định.

---

Khi nào nên phẫu thuật

Phẫu thuật được chỉ định cụ thể trong các trường hợp sau:

• Khối u phổi được xác định hoặc nghi ngờ cao là ác tính ở giai đoạn sớm (giai đoạn I, II và một số trường hợp giai đoạn IIIA sau khi điều trị hóa chất trước mổ).
• Khối u phổi lành tính nhưng có kích thước lớn gây chèn ép đường thở, gây xẹp phổi hoặc ho ra máu kéo dài.
• Khối u phổi có tính chất khu trú, chưa có dấu hiệu di căn xa đến các cơ quan khác như gan, xương, não.

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

Trước khi bước vào phòng mổ, bệnh nhân sẽ được chuẩn bị kỹ lưỡng:

• Đánh giá chức năng hô hấp thông qua hô hấp ký và đo khí máu động mạch nhằm đảm bảo phần phổi còn lại đủ khả năng bù trừ sau mổ.
• Nhịn ăn uống hoàn toàn ít nhất 6 tiếng trước giờ mổ để tránh nguy cơ trào ngược đường thở khi gây mê.
• Hướng dẫn tập thở bằng dụng cụ chuyên dụng (incentive spirometer) nhằm tăng cường độ giãn nở của phổi, giảm thiểu nguy cơ xẹp phổi sau mổ.
• Điều trị ổn định các bệnh lý nội khoa đi kèm như tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).

Thời gian nằm viện

Đối với các ca phẫu thuật u phổi hiện đại, đặc biệt là phẫu thuật nội soi hoặc phẫu thuật có sự hỗ trợ của robot ít xâm lấn, thời gian nằm viện thường kéo dài khoảng 3 đến 5 ngày tùy thuộc vào tốc độ hồi phục và thời gian lưu ống dẫn lưu ngực của bệnh nhân. Trong suốt thời gian này, bệnh nhân được theo dõi sát sao tình trạng đau, các thông số sinh hiệu và lượng dịch chảy ra từ khoang màng phổi.

---

Các biến chứng có thể gặp phải

Dù kỹ thuật mổ hiện nay rất phát triển, phẫu thuật u phổi vẫn tiềm ẩn một số biến chứng từ nhẹ đến nặng:

• Rò khí kéo dài: khí liên tục thoát ra từ nhu mô phổi qua ống dẫn lưu trên 5 đến 7 ngày. Nguyên tắc xử trí cơ bản là tiếp tục hút áp lực âm nhẹ hoặc theo dõi ống dẫn lưu ngoại trú bằng van một chiều cho đến khi nhu mô phổi tự lành.
• Chảy máu sau mổ: máu chảy ra nhiều qua ống dẫn lưu ngực hoặc đọng lại trong khoang màng phổi gây chèn ép. Nguyên tắc xử trí cơ bản là truyền máu, điều chỉnh đông máu, nếu chảy máu liên tục phải tiến hành mổ lại ngay để cầm máu.
• Xẹp phổi và viêm phổi sau mổ: do bệnh nhân đau không dám ho khạc khiến đờm dãi tích tụ làm tắc nghẽn phế quản. Nguyên tắc xử trí cơ bản là giảm đau tối ưu, thực hiện vật lý trị liệu hô hấp tích cực, hút đờm qua nội soi phế quản nếu cần và dùng kháng sinh liều cao.
• Nhiễm trùng vết mổ hoặc nhiễm trùng khoang màng phổi (mủ màng phổi): nguyên tắc xử trí cơ bản là mở vết mổ để làm sạch, dẫn lưu mủ khoang màng phổi và phối hợp kháng sinh đồ phù hợp.

Kết luận

Khói thuốc lá là tác nhân trực tiếp làm tăng nguy cơ hình thành u phổi và rút ngắn tuổi thọ của con người. Việc hiểu rõ tác hại của thuốc lá, chủ động tầm soát bằng chụp CT liều thấp và lựa chọn đúng phương pháp điều trị phẫu thuật ở giai đoạn thích hợp chính là chìa khóa để vượt qua căn bệnh hiểm nghèo này. Mỗi bệnh nhân có một tình trạng tổn thương khác nhau, do đó việc đến khám trực tiếp tại các cơ sở y tế chuyên khoa để được tư vấn chính xác và xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa là vô cùng cần thiết nhằm bảo vệ an toàn sức khỏe tối đa.

Nếu bạn hoặc người thân có tiền sử hút thuốc lá lâu năm và đang có các triệu chứng hô hấp bất thường, hãy chủ động đến khám trực tiếp với Bác sĩ Trần Quốc Hoài - Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu để được thực hiện các khảo sát chuyên sâu về u phổi. Việc chẩn đoán đúng giai đoạn và can thiệp điều trị phẫu thuật kịp thời sẽ giúp nâng cao hiệu quả chữa bệnh cũng như kéo dài tuổi thọ đáng kể.

Tài liệu tham khảo

1. Guha S, Levine K, Liang E, Baskin AS, Ou M, Velotta JB. Etiology and risk factors for lung cancer in female Asian never smokers: a systematic review. PubMed, PMID: 42153093.
2. Ruan L, Wu H, Cai Y. Daily smoking intensity increases lung cancer risk through sphingomyelin and phosphatidylcholine: An in-silico using European population and Mendelian randomization. PubMed, PMID: 42152425.
3. Zhu M, Zhang C, Han Y, et al. Genome-wide meta-analysis across East Asian and European populations provides insights into the molecular basis of lung cancer. PubMed, PMID: 42152146.
4. Henley SJ, Adam EE, Kava VM, Wu M. Temporal trends in lung cancer cases diagnosed at early stage. PubMed, PMID: 42133301.
5. Deng X. Bcl2 Family Functions as Signaling Target in Nicotine-/NNK-Induced Survival of Human Lung Cancer Cells. PubMed, PMID: 24967145.
6. Guo W, Hu M, Wu J, et al. Gprc5a depletion enhances the risk of smoking-induced lung tumorigenesis and mortality. PubMed, PMID: 30901718.
7. Bianchi F, Le Noci V, Bernardo G, et al. Cigarette smoke sustains immunosuppressive microenvironment inducing M2 macrophage polarization and viability in lung cancer settings. PubMed, PMID: 38776331.
8. Mauderly JL, Gigliotti AP, Barr EB, et al. Chronic inhalation exposure to mainstream cigarette smoke increases lung and nasal tumor incidence in rats. PubMed, PMID: 15213336.
9. Chen Z, Li H, Liang L, et al. External validation and updating of NTCP models for radiation pneumonitis: QUANTEC, Appelt, and a local simplified model. PubMed, PMID: 42130623.