Đánh giá hiệu quả của các bài tập thở cải thiện chức năng phổi được bác sĩ khuyên dùng Suy giảm chức năng phổi do các bệnh lý hô...

Đánh giá hiệu quả của các bài tập thở cải thiện chức năng phổi được bác sĩ khuyên dùng

Suy giảm chức năng phổi do các bệnh lý hô hấp mạn tính hoặc sau phẫu thuật lồng ngực gây ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống của người bệnh. Tình trạng này kéo dài làm suy giảm nghiêm trọng khả năng vận động, dẫn đến tâm lý lo âu, trầm cảm và cô lập xã hội. Về mặt sinh lý, cơ hoành và các cơ hô hấp phụ bị yếu đi, thể tích phổi giảm, dẫn đến trao đổi khí kém và ứ đọng đờm nhớt. Nhiều trường hợp tổn thương cấu trúc phổi nặng nề hoặc có khối u phổi phẫu thuật cắt bỏ là giải pháp triệt để nhằm bảo tồn tối đa chức năng hô hấp khỏe mạnh. Việc phối hợp các bài tập tập thở đúng cách đóng vai trò cốt lõi giúp đẩy nhanh tốc độ phục hồi cho bệnh nhân.

Nghiên cứu y khoa về hiệu quả của các bài tập thở

Các bằng chứng khoa học cho thấy tập luyện cơ hô hấp mang lại những cải thiện rõ rệt về mặt lâm sàng cho nhiều nhóm đối tượng bệnh nhân khác nhau:

• Nghiên cứu của Yang và cộng sự trên 160 bệnh nhân ung thư phổi chuẩn bị phẫu thuật cắt thùy phổi cho thấy việc kết hợp bài tập thở chủ động với luyện tập chánh niệm giúp cải thiện đáng kể các chỉ số hô hấp sau mổ (PMID: 41987624). Nhóm thực hiện bài tập thở có chỉ số kiểm soát lo âu tốt hơn với điểm số trầm cảm giảm xuống còn 2.00 điểm so với nhóm chứng, đồng thời khoảng cách đi bộ trong 6 phút đạt 382.10 mét, cao hơn đáng kể so với mức 356.24 mét ở nhóm chăm sóc thông thường.
• Một phân tích gộp từ Lu và cộng sự tổng hợp dữ liệu từ 14 nghiên cứu lâm sàng với tổng số 880 bệnh nhân ung thư phổi trải qua phẫu thuật cắt bỏ gốc (PMID: 40877852). Kết quả ghi nhận nhóm có thực hiện bài tập thở chu phẫu giảm rõ rệt tỷ lệ mắc bệnh viêm phổi với tỉ số số chênh (OR) là 0.38 và giảm tỷ lệ biến chứng chung với OR là 0.66. Chỉ số dung tích sống gắng sức và bài kiểm tra đi bộ 6 phút ở nhóm tập thở cũng tăng cao hơn rõ rệt so với nhóm không tập.
• Đối với các bệnh lý mạn tính, phân tích gộp của Chen và cộng sự trên bệnh nhân xơ cứng rải rác chứng minh tập luyện cơ hô hấp giúp tăng cường đáng kể áp lực thở ra tối đa với chênh lệch trung bình chuẩn hóa (SMD) là 0.42 và tăng áp lực hít vào tối đa với SMD là 0.32 (PMID: 41978886).
• Trong điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính đợt cấp, nghiên cứu của Xu và cộng sự trên 46 bệnh nhân chỉ ra rằng bổ sung bài tập thở tiến triển vào mô hình sinh thái sức khỏe giúp tăng chỉ số thể tích thở ra gắng sức trong giây đầu tiên dự đoán thêm 6.72%, trong khi nhóm chứng bị giảm 0.02% (PMID: 41939758). Điểm số đánh giá mức độ khó thở của nhóm tập thở cũng giảm đến 1.48 điểm.
• Ngoài ra, một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chiếu của Törnberg và cộng sự trên các bệnh nhân mắc hội chứng hậu COVID-19 bị suy yếu cơ hô hấp khẳng định tập hít vào có mục tiêu giúp tăng sức mạnh cơ hít vào lên 18% và làm giảm đáng kể tần suất ho (PMID: 42012216).

So sánh phương pháp điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật

Trong quản lý và phục hồi chức năng phổi, việc lựa chọn giữa điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật phụ thuộc hoàn toàn vào căn nguyên bệnh lý, giai đoạn tổn thương cấu trúc nhu mô phổi.

Điều trị không phẫu thuật

• Ưu điểm: phương pháp này bao gồm việc sử dụng thuốc giãn phế quản, kháng viêm kết hợp với vật lý trị liệu hô hấp và các bài tập thở chuyên sâu. Ưu điểm lớn nhất là tính an toàn cao, không xâm lấn, không gây đau đớn và không yêu cầu thời gian hồi sức phức tạp. Bệnh nhân có thể tự thực hiện tại nhà sau khi được hướng dẫn, giúp tiết kiệm chi phí và duy trì sức bền cơ hô hấp ổn định một cách tự nhiên (PMID: 41517806).
• Nhược điểm: điều trị không phẫu thuật không thể giải quyết được các tổn thương thực thể nặng nề như khối u phổi, kén khí lớn sắp vỡ hoặc tình trạng xơ hóa khu trú nghiêm trọng. Phương pháp này cần thời gian dài mới thấy được hiệu quả và không thể ngăn chặn sự tiến triển của các bệnh lý ác tính.

Điều trị phẫu thuật

• Ưu điểm: phẫu thuật (như phẫu thuật nội soi lồng ngực cắt u, cắt kén khí hoặc cắt thùy phổi tổn thương) giúp loại bỏ trực tiếp và triệt để nguyên nhân gây bệnh. Điều này tạo điều kiện cho các vùng phổi lành còn lại giãn nở tốt hơn, ngăn ngừa nguy cơ tràn khí màng phổi hoặc di căn ung thư, mang lại cơ hội khỏi bệnh hoàn toàn cho bệnh nhân (PMID: 41987624).
• Nhược điểm: đây là phương pháp xâm lấn, đòi hỏi người bệnh phải trải qua quá trình gây mê hồi sức và chịu một số cơn đau sau mổ. Phẫu thuật cắt bớt một phần nhu mô phổi ban đầu sẽ làm sụt giảm thể tích phổi tạm thời, đòi hỏi bệnh nhân phải có chiến lược tập thở nghiêm ngặt trước và sau mổ để khôi phục lại chức năng hô hấp (PMID: 41065611).

Quy trình điều trị phẫu thuật phục hồi chức năng phổi

Khi nào nên phẫu thuật

Phẫu thuật được chỉ định cụ thể trong các trường hợp: xuất hiện khối u phổi lành tính hoặc ác tính có chỉ định cắt bỏ; các kén khí lớn ở phổi có nguy cơ vỡ gây tràn khí màng phổi tái diễn; các tổn thương khu trú do lao hoặc giãn phế quản tiến triển nặng không đáp ứng với điều trị nội khoa.

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

Bệnh nhân sẽ được thực hiện các xét nghiệm đánh giá toàn diện bao gồm đo chức năng hô hấp, chụp cắt lớp vi tính lồng ngực và làm điện tâm đồ. Bác sĩ sẽ hướng dẫn chi tiết về các bài tập hít thở hít sâu, tập ho chủ động nhằm tăng cường tối đa dung tích phổi dự trữ. Người bệnh cần nhịn ăn uống trước mổ theo đúng thời gian quy định, điều chỉnh hoặc tạm ngưng các thuốc chống đông máu theo y lệnh của bác sĩ lồng ngực để đảm bảo an toàn tuyệt đối trong phòng mổ.

Thời gian nằm viện

Thông thường bệnh nhân cần lưu lại bệnh viện ít nhất 1 đêm đến vài ngày tùy thuộc vào tính chất và phương pháp mổ (mổ nội soi hay mổ hở). Thời gian nằm viện này nhằm mục đích theo dõi sát các chỉ số sinh tồn, kiểm soát đau, hỗ trợ dẫn lưu màng phổi và thực hiện các bài tập vận động, tập thở sớm ngay tại giường.

Các biến chứng có thể gặp phải sau phẫu thuật và nguyên tắc xử trí

Sau khi can thiệp phẫu thuật lồng ngực, bệnh nhân có thể đối mặt với một số biến chứng từ nhẹ đến nặng:

• Đau vết mổ: biến chứng nhẹ và phổ biến nhất, gây hạn chế biên độ thở của bệnh nhân. Nguyên tắc xử trí cơ bản là sử dụng thuốc giảm đau đường uống hoặc truyền tĩnh mạch phối hợp, kết hợp với các kỹ thuật tê mặt phẳng cơ hoặc tê ngoài màng phổi để bệnh nhân có thể thoải mái thực hiện các bài tập thở.
• Xẹp phổi: xảy ra do bệnh nhân đau không dám thở sâu hoặc do ứ đọng đờm nhớt làm tắc nghẽn phế quản (PMID: 40877852). Nguyên tắc xử trí cơ bản là tăng cường lý liệu pháp hô hấp, khuyến khích bệnh nhân ho khạc, sử dụng dụng cụ tập thở chuyên dụng và hút đờm qua nội khí quản hoặc nội soi phế quản nếu cần thiết.
• Rò khí kéo dài: khí thoát ra từ bề mặt nhu mô phổi cắt phẫu thuật vào khoang màng phổi qua hệ thống ống dẫn lưu. Nguyên tắc xử trí cơ bản là tiếp tục duy trì và theo dõi hệ thống hút dẫn lưu màng phổi với áp lực phù hợp, hướng dẫn bệnh nhân thở đúng cách để phổi nở ra áp sát vào thành ngực giúp bịt kín lỗ rò tự nhiên.
• Viêm phổi sau mổ: biến chứng nhiễm trùng nặng do ứ đọng dịch tiết tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển (PMID: 40877852). Nguyên tắc xử trí cơ bản là dùng kháng sinh phổ rộng theo kháng sinh đồ, kết hợp hạ sốt, bù dịch, hỗ trợ oxy và tăng cường long đờm, vỗ rung nghiêm ngặt.

Kết luận

Các bài tập thở đóng vai trò vô cùng quan trọng và là giải pháp hỗ trợ không thể tách rời giúp tối ưu hóa chức năng phổi cho người bệnh, đặc biệt là trong giai đoạn chu phẫu lồng ngực. Tuy nhiên, mỗi hình thái tổn thương phổi có những đặc điểm giải phẫu và sinh lý riêng biệt, đòi hỏi một phác đồ can thiệp ngoại khoa kết hợp tập lý liệu hô hấp cá thể hóa. Bệnh nhân không nên tự ý áp dụng các phương pháp điều trị khi chưa có sự đánh giá từ giới chuyên môn. Hãy đến thăm khám trực tiếp tại chuyên khoa sâu để được các bác sĩ kiểm tra, đo chức năng hô hấp và đưa ra chiến lược điều trị an toàn, hiệu quả nhất.

Để bảo vệ và khôi phục chức năng hô hấp một cách toàn diện, người bệnh cần có sự đồng hành của đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm. Hãy đến khám trực tiếp với Bác sĩ Trần Quốc Hoài - Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu để được tư vấn chính xác về tình trạng bệnh lý và nhận phác đồ điều trị phù hợp. Việc chẩn đoán sớm và tập luyện đúng kỹ thuật dưới sự giám sát y khoa sẽ giúp bạn rút ngắn thời gian hồi phục, hạn chế tối đa các rủi ro không đáng có.

Tài liệu tham khảo

1. Wang WR, Peng W, Zheng XR. Research advances in non-pharmacological interventions in pediatric asthma. Zhongguo Dang Dai Er Ke Za Zhi. 2026. PMID: 42015708.
2. Törnberg A, Svensson-Raskh A, Rydwik E, Halvarsson A, Bruchfeld J, Nygren-Bonnier M. Effect of inspiratory muscle training on inspiratory muscle strength in adults with post-COVID-19 condition and inspiratory muscle weakness: a randomized controlled trial. BMC Pulmonary Medicine. 2026. PMID: 42012216.
3. Yang L, Chen A, Li L. Effects of Preoperative Mindfulness Training Combined With Active Breathing and Circulation Exercises on Pulmonary Function Recovery in Lung Cancer Patients After Lobectomy. J Thorac Dis. 2026. PMID: 41987624.
4. Chen T, Jin Y, Jiang N, Lu J, Wei M, Huang H, Wen Y. Improving respiratory muscle strength in patients with multiple sclerosis through respiratory muscle training: a systematic review and meta-analysis. Mult Scler Relat Disord. 2026. PMID: 41978886.
5. Xu Y, Gan G, Ding F, Wu H, Zheng H. Effectiveness of health ecology model-based pulmonary rehabilitation for acute exacerbation of chronic obstructive pulmonary disease: a preliminary study. Pulm Pharmacol Ther. 2026. PMID: 41939758.
6. Lu B, Li X, Jiang H. Effect of radical resection of lung cancer combined with breathing training on lung cancer patients in thoracic surgery: a meta-analysis. J Cardiothorac Surg. 2024. PMID: 40877852.
7. Sirayder U, Batin S, Yilmaz O, Yurdakul E, Akcadag I. Effect of Inspiratory Muscle Training on Functional Capacity, Lung Function, and Quality of Life in Operated Adolescent Idiopathic Scoliosis: A Double-blind Randomized Controlled Trial. Spine. 2024. PMID: 41065611.
8. Cuscito R, Cricenti L, Ruotolo I, Galeoto G, Sellitto G. Effectiveness of rehabilitation interventions in adults with moderate-to-severe asthma: an extended systematic review. Respiratory Medicine. 2025. PMID: 41517806.