Đánh giá hiệu quả của chế độ dinh dưỡng phục hồi sau điều trị u phổi dành cho người bệnh Điều trị u phổi, đặc biệt là thông qua ...
Đánh giá hiệu quả của chế độ dinh dưỡng phục hồi sau điều trị u phổi dành cho người bệnh
Điều trị u phổi, đặc biệt là thông qua các can thiệp phẫu thuật, can thiệp hóa chất hoặc miễn dịch, luôn là một hành trình thách thức đối với người bệnh. Bên cạnh việc loại bỏ khối u, quá trình phục hồi sau điều trị đóng vai trò quyết định đến khả năng tái hòa nhập cuộc sống của bệnh nhân. Trong đó, chế độ dinh dưỡng phục hồi không chỉ giúp thể trạng nhanh chóng lấy lại cân bằng mà còn giảm thiểu tối đa các biến chứng nguy hiểm.
Ảnh hưởng của điều trị u phổi đến chất lượng sống của người bệnh
Quá trình điều trị u phổi gây ra những tác động toàn diện và sâu sắc lên cả sinh lý, tâm lý lẫn đời sống xã hội của người bệnh:
- Ảnh hưởng sinh lý: người bệnh thường phải đối mặt với tình trạng suy giảm thể lực rõ rệt, sụt cân, chán ăn và mệt mỏi đa diện kéo dài. Phẫu thuật cắt bỏ một phần phổi làm suy giảm dung tích hô hấp, khiến bệnh nhân dễ hụt hơi khi vận động nhẹ. Ngoài ra, tác dụng phụ từ hóa trị gây ra tình trạng nôn mửa, viêm niêm mạc miệng và rối loạn tiêu hóa, cản trở việc hấp thu dưỡng chất.
- Ảnh hưởng tâm lý: lo lắng về nguy cơ tái phát, cảm giác bất lực do cơ thể suy yếu và sự thay đổi ngoại hình thường dẫn đến trầm cảm hoặc rối loạn lo âu. Tình trạng mệt mỏi thể xác làm trầm trọng hơn các tổn thương tâm lý, tạo thành một vòng xoắn bệnh lý luẩn quẩn.
- Ảnh hưởng xã hội: do sức khỏe giảm sút, người bệnh gặp khó khăn trong việc duy trì công việc hằng ngày, giảm tần suất giao tiếp và tăng sự phụ thuộc vào người thân, gây ra cảm giác tự ti và cô lập xã hội.
Nghiên cứu y khoa về hiệu quả của dinh dưỡng và vận động trong phục hồi u phổi
Các bằng chứng từ các nghiên cứu cohort lớn và thử nghiệm lâm sàng trên hệ thống PubMed đã chứng minh mối liên quan chặt chẽ giữa trạng thái dinh dưỡng và kết quả điều trị u phổi:
- Nghiên cứu của Lingqiao Huang và cộng sự (PMID: 38608111): thực hiện trên 85 bệnh nhân trải qua phẫu thuật nội soi cắt u phổi. Nhóm áp dụng mô hình quản lý dinh dưỡng và vận động theo chuẩn phục hồi sớm sau phẫu thuật (ERAS) có thời gian rút ống dẫn lưu ngực ngắn hơn, thời gian nằm viện rút ngắn rõ rệt, đồng thời các chỉ số albumin, prealbumin và hemoglobin sau mổ cao hơn hẳn so với nhóm chăm sóc thông thường. Tỷ lệ biến chứng chung ở nhóm can thiệp cũng giảm xuống chỉ còn 6,98%.
- Nghiên cứu của Zijie Li và cộng sự (PMID: 40382455): phân tích dữ liệu từ 1.096 bệnh nhân phẫu thuật lồng ngực cho thấy có đến một nửa số bệnh nhân rơi vào nhóm mệt mỏi kéo dài hoặc mệt mỏi tiến triển nặng hơn sau mổ. Nghiên cứu chỉ ra rằng chỉ số khối cơ thể (BMI) thấp trước mổ và nồng độ albumin máu thấp là những yếu tố dự báo độc lập khiến tình trạng mệt mỏi hậu phẫu trở nên tồi tệ hơn.
- Nghiên cứu của Raquel Oliveira và cộng sự (PMID: 39796440): khảo sát 53 bệnh nhân u phổi nhập viện ghi nhận có tới 90,6% bệnh nhân nằm trong nhóm có nguy cơ suy dinh dưỡng, trong đó 45,3% bị suy dinh dưỡng vừa và 35,8% bị suy kiệt nặng. Sau khi áp dụng can thiệp dinh dưỡng cá thể hóa kết hợp sữa bổ sung (ONS), tỷ lệ có nguy cơ suy dinh dưỡng tại thời điểm xuất viện giảm xuống đáng kể còn 73,6%.
- Nghiên cứu của Jin Jiao và cộng sự (PMID: 36950407): trên 120 bệnh nhân u phổi giai đoạn tiến triển, việc kết hợp dinh dưỡng hợp lý trong phác đồ hóa-miễn dịch giúp tăng tỷ lệ đáp ứng toàn bộ lên 80% (so với 61% ở nhóm chỉ hóa trị), đồng thời cải thiện mạnh mẽ hàm lượng sắt, ferritin và chức năng của các tế bào miễn dịch T-lymphocyte (CD3, CD4, CD4/CD8).
So sánh phương pháp điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật
Khi đối diện với u phổi, việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc lớn vào giai đoạn bệnh và tổng trạng của bệnh nhân.
Điều trị không phẫu thuật (hóa trị, xạ trị, tối ưu hóa nội khoa)
- Ưu điểm: ít xâm lấn, không phải chịu cuộc mổ lớn, áp dụng được cho bệnh nhân giai đoạn muộn hoặc người có nhiều bệnh nền nặng không thể chịu đựng gây mê.
- Nhược điểm: không loại bỏ triệt để được gốc rễ khối u ở giai đoạn sớm, tỷ lệ tái phát tại chỗ cao hơn. Tác dụng phụ gây suy mòn, chán ăn, nôn mửa và suy giảm miễn dịch nghiêm trọng.
Điều trị phẫu thuật (phẫu thuật nội soi hoặc mổ mở cắt u phổi)
- Ưu điểm: mang lại cơ hội điều trị triệt căn cao nhất, loại bỏ hoàn toàn khối u và nạo vét hạch triệt để ở giai đoạn sớm, giúp kéo dài thời gian sống thêm tối đa.
- Nhược điểm: là một cuộc can thiệp lớn, đòi hỏi nghiêm ngặt về chức năng hô hấp và tim mạch trước mổ, có tỷ lệ tai biến hậu phẫu nhất định nếu không được chuẩn bị tốt.
Những điều cần lưu ý về điều trị phẫu thuật u phổi
Khi nào nên phẫu thuật
Phẫu thuật được ưu tiên hàng đầu khi u phổi ở giai đoạn khu trú (giai đoạn I, II và một số trường hợp giai đoạn IIIA), khối u có khả năng cắt bỏ hoàn toàn và chức năng hô hấp của bệnh nhân đáp ứng được việc cắt một thùy phổi hoặc một phân thùy phổi.
Những điều cần biết trước khi phẫu thuật
- Đánh giá và tối ưu thể trạng: người bệnh cần được thực hiện cắt lớp vi tính (CT) để đánh giá khối cơ và tình trạng thoái hóa mỡ cơ (myosteatosis) nhằm dự báo trước nguy cơ biến chứng (PMID: 41932608, PMID: 41681902).
- Tập luyện hô hấp: thực hiện các bài tập phục hồi chức năng phổi trước mổ, tập thổi bóng, tập thở sâu để tăng cường dung tích sống và khả năng ho khạc đờm.
- Bồi phụ dinh dưỡng tích cực: uống các loại sữa cao năng lượng, bổ sung đạm whey, leucine, omega-3 và vitamin D từ 4-6 tuần trước mổ để nâng cao hàng rào miễn dịch và bảo bọc khối cơ (PMID: 40404185).
- Cai thuốc lá: tuyệt đối dừng hút thuốc lá ít nhất 2-4 tuần trước ngày phẫu thuật để giảm thiểu rủi ro rò khí và nhiễm trùng phổi.
Thời gian nằm viện
Thông thường, đối với các ca phẫu thuật nội soi lồng ngực ít xâm lấn, thời gian nằm viện trung bình kéo dài từ 5 đến 7 ngày nếu không có biến chứng phát sinh. Người bệnh bắt buộc phải nằm lại theo dõi tại phòng hồi sức ít nhất 1 đêm đầu tiên sau mổ để kiểm soát huyết động và chức năng hô hấp.
Các biến chứng có thể gặp phải và nguyên tắc xử trí
Phẫu thuật u phổi là kỹ thuật chuyên sâu, có thể đi kèm một số rủi ro từ nhẹ đến nặng:
- Rò khí kéo dài (trên 5 ngày): xảy ra do diện cắt phổi chưa lành thương hoàn toàn. Nguyên tắc xử trí: tiếp tục lưu ống dẫn lưu ngực, hút áp lực thấp liên tục hoặc chuyển sang hệ thống van một chiều để người bệnh vận động sớm, thúc đẩy phổi nở ra áp sát thành ngực.
- Xẹp phổi và viêm phổi hậu phẫu: do người bệnh đau không dám ho khạc, dẫn đến ứ đọng đờm rãi. Nguyên tắc xử trí: giảm đau mổ thật tốt bằng các phương pháp phối hợp, tiến hành vỗ rung lồng ngực, khuyến khích bệnh nhân ngồi dậy vận động sớm và sử dụng kháng sinh theo kháng sinh đồ nếu có nhiễm trùng.
- Tràn dịch dưỡng chấp màng ngực (Chylothorax): xuất hiện do tổn thương ống ngực trong quá trình nạo vét hạch, dẫn đến mất đi lượng lớn protein, dịch thể và mỡ trung tính (PMID: 41188913). Nguyên tắc xử trí: áp dụng chế độ ăn hoàn toàn không mỡ hoặc sử dụng chất béo chuỗi trung bình (MCT). Nếu lượng dịch chảy ra quá lớn (trên 500 ml/ngày), cần nuôi dưỡng hoàn toàn qua đường tĩnh mạch hoặc tiến hành phẫu thuật thắt ống ngực sớm để tránh suy mòn.
- Rối loạn nhịp tim (thường gặp nhất là rung nhĩ): do phản ứng viêm và thay đổi áp lực trong khoang lồng ngực sau khi cắt một phần phổi (PMID: 39026246). Nguyên tắc xử trí: dùng các thuốc kiểm soát tần số tim hoặc chuyển nhịp theo phác đồ nội khoa, bù đủ điện giải (kali, magie).
Tài liệu tham khảo
- Huang L, Hu Y, Chen J. Effectiveness of an ERAS-based exercise-nutrition management model in enhancing postoperative recovery for thoracoscopic radical resection of lung cancer: A randomized controlled trial. Medicine (Baltimore). 2024. PMID: 38608111.
- Li Z, Wu J, Chen C, et al. Longitudinal Trajectory of Patient-Reported Fatigue in Patients Undergoing Thoracoscopic Lung Cancer Surgery. Interact Cardiovasc Thorac Surg. 2024. PMID: 40382455.
- Oliveira R, Cabrita B, Cunha Â, et al. The Effect of Nutritional Intervention in Nutritional Risk Screening on Hospitalised Lung Cancer Patients. Porto Biomed J. 2024. PMID: 39796440.
- Jiao J, Li WW, Shang YH, et al. Clinical effects of Chemotherapy combined with Immunotherapy in patients with advanced NSCLC and the effect on their nutritional status and immune function. Afini Med. 2023. PMID: 36950407.
- Son J, Kim S, Son BS, et al. Outcomes of conservative management for chylothorax following minimally invasive lung cancer surgery. J Thorac Dis. 2024. PMID: 41188913.
- Kong XL, Zhang Y, Jia Y, et al. Safety of one 8.5-Fr pigtail catheter for postoperative continuous open gravity drainage after uniportal video-assisted thoracoscopic surgery pneumonectomy. BMC Surg. 2024. PMID: 39026246.
Kết luận chung
Chế độ dinh dưỡng phục hồi phối hợp cùng các bài tập vận động thể chất sớm đóng vai trò cốt lõi trong việc giảm thiểu mệt mỏi, hạn chế teo cơ và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm sau điều trị u phổi. Tuy nhiên, mỗi người bệnh có một thể trạng, chức năng hô hấp và giai đoạn bệnh khác nhau, do đó không có một công thức chung cho tất cả. Để xây dựng được lộ trình điều trị toàn diện, an toàn và tối ưu nhất, người bệnh nên đến khám trực tiếp tại các cơ sở y tế chuyên khoa sâu để được tư vấn chính xác.
Nếu có thắc mắc về bệnh lý u phổi hoặc cần tư vấn lộ trình chăm sóc, phẫu thuật và phục hồi chức năng chuyên sâu, người bệnh nên đến khám trực tiếp tại phòng khám của Bác sĩ Trần Quốc Hoài - Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu để được chẩn đoán và hướng dẫn chi tiết.
Bình luận