Đánh giá hiệu quả của tầm soát u phổi bằng CT liều thấp được bác sĩ khuyên dùng Ung thư phổi là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu...

Đánh giá hiệu quả của tầm soát u phổi bằng CT liều thấp được bác sĩ khuyên dùng

Ung thư phổi là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong số các bệnh lý ác tính trên toàn thế giới, với tiên lượng thường rất nghèo nàn do phần lớn bệnh nhân được phát hiện ở giai đoạn muộn. Việc phát hiện sớm có vai trò quyết định, giúp đưa người bệnh vào giai đoạn có thể can thiệp điều trị hiệu quả và kéo dài thời gian sống. Phương pháp chụp cắt lớp vi tính liều thấp (LDCT) hiện được xem là tiêu chuẩn vàng trong tầm soát ung thư phổi ở những đối tượng có nguy cơ cao.

Sự xuất hiện của tổn thương dạng u hoặc nốt đơn độc trên phổi qua chẩn đoán hình ảnh không chỉ ảnh hưởng sâu sắc đến sinh lý hô hấp mà còn gây ra những hệ lụy nặng nề về tâm lý, xã hội cho người bệnh. Về mặt sinh lý, các khối u phát triển có thể chèn ép đường thở, làm giảm chức năng thông khí và giảm độ khuếch tán của phổi. Về mặt tâm lý và xã hội, cảm giác lo âu, sợ hãi trước nguy cơ mắc bệnh ác tính khiến người bệnh rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài, suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống hằng ngày. Do đó, việc ứng dụng các công nghệ chẩn đoán kỹ thuật cao như LDCT để phát hiện bệnh ngay từ giai đoạn chưa có triệu chứng lâm sàng là vô cùng cấp thiết.

Nghiên cứu y khoa về hiệu quả của chụp CT liều thấp

Các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng quy mô lớn đã cung cấp những minh chứng y học vững chắc về lợi ích của việc tầm soát bằng LDCT trong việc giảm tỷ lệ tử vong do ung thư phổi so với phương pháp chụp X-quang ngực thông thường hoặc không tầm soát (PMID: 36563698). Để tối ưu hóa hiệu quả tầm soát, việc ứng dụng các mô hình dự báo nguy cơ cá thể hóa đã cho thấy độ chính xác vượt trội hơn hẳn so với việc chỉ dựa vào các tiêu chí phân loại thông thường về tuổi tác hay tiền sử hút thuốc lá (PMID: 41232542).

Một nghiên cứu thuần tập tiến cứu quy mô lớn mang tên HANSE thực hiện tại Đức trên 5191 người tham gia đã so sánh mô hình dự báo nguy cơ PLCOm2012 với tiêu chuẩn NELSON truyền thống (PMID: 41232542). Kết quả ghi nhận tỷ lệ phát hiện ung thư phổi (giá trị dự báo dương tính) ở nhóm sàng lọc theo mô hình PLCOm2012 đạt 2,59% (108 trên 4167 người), cao hơn có ý nghĩa thống kê so với mức 2,17% (85 trên 3916 người) của nhóm theo tiêu chuẩn NELSON, giúp giảm đáng kể số lượng người cần sàng lọc để phát hiện ra một ca bệnh (PMID: 41232542).

Song song đó, nghiên cứu thuần tập tiến cứu SUMMIT tại Anh trên 12773 người tham gia cũng chứng minh hiệu quả thực tế của quy trình tầm soát này (PMID: 40154514). Kết quả cho thấy giao thức sàng lọc bằng LDCT đạt độ nhạy lên tới 97,0% và độ đặc hiệu đạt 95,2%, với tỷ lệ dương tính giả được kiểm soát ở mức thấp là 4,8% (PMID: 40154514). Đặc biệt, có đến 79,3% (207 trên 261 người) số bệnh nhân ung thư phổi phát hiện qua tầm soát nằm ở giai đoạn sớm (giai đoạn I hoặc II), tạo điều kiện cho việc ứng dụng phẫu thuật cắt bỏ triệt căn như một phương pháp điều trị chủ đạo cho 77,0% số trường hợp này (PMID: 40154514).

So sánh điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật

Khi phát hiện tổn thương u phổi hoặc nốt đặc đặc hiệu qua tầm soát, việc lựa chọn phương án điều trị sẽ phụ thuộc vào bản chất, kích thước và giai đoạn của khối u.

Điều trị không phẫu thuật

• Ưu điểm: không phải chịu cuộc mổ, tránh được các rủi ro liên quan đến gây mê hồi sức và đau đớn sau phẫu thuật, phù hợp cho những bệnh nhân có thể trạng quá yếu hoặc có nhiều bệnh lý nền nặng kèm theo.
• Nhược điểm: đối với các tổn thương đã xác định là ác tính giai đoạn sớm, việc điều trị bằng các biện pháp không phẫu thuật như hóa trị, xạ trị đơn thuần thường không thể loại bỏ hoàn toàn gốc rễ tế bào ung thư, tỷ lệ tái phát tại chỗ rất cao và không mang lại hiệu quả chữa khỏi triệt để.

Điều trị phẫu thuật

• Ưu điểm: là giải pháp triệt căn mang lại cơ hội chữa khỏi bệnh cao nhất cho người bệnh ung thư phổi giai đoạn sớm, loại bỏ hoàn toàn khối u cùng với hệ thống hạch bạch huyết vùng lân cận, giúp kiểm soát bệnh lâu dài và cải thiện thời gian sống còn sau đại phẫu.
• Nhược điểm: đây là một can thiệp xâm lấn trực tiếp vào lồng ngực, đòi hỏi người bệnh phải có chức năng hô hấp và dự trữ tim mạch tốt để chịu đựng cuộc phẫu thuật, đồng thời có tỷ lệ nhất định gặp phải các biến chứng sau mổ.

Khi nào nên phẫu thuật u phổi

Phẫu thuật cắt bỏ khối u được ưu tiên hàng đầu khi tổn thương được xác định hoặc nghi ngờ cao là ác tính đơn độc, kích thước nằm trong giới hạn cho phép và chưa có dấu hiệu di căn xa sang các cơ quan khác. Phương pháp này đặc biệt hiệu quả đối với ung thư phổi tế bào nhỏ giai đoạn rất sớm (T1c N0 M0) hoặc ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn I và II (PMID: 42131638, PMID: 40154514).

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

• Người bệnh sẽ được thực hiện các thăm dò chức năng hô hấp chuyên sâu bao gồm đo hô hấp ký và đánh giá độ khuếch tán khí qua màng phế nang mao mạch để đảm bảo phần phổi còn lại sau mổ đủ duy trì cuộc sống khỏe mạnh.
• Bác sĩ sẽ tiến hành đánh giá toàn diện hệ thống tim mạch, xét nghiệm máu tổng quát và chẩn đoán hình ảnh toàn thân để loại trừ các chống chỉ định.
• Bệnh nhân cần được hướng dẫn các bài tập thở, sử dụng dụng cụ tập phế dung kế trước mổ để tăng cường phản xạ ho khạc và giãn nở phổi tốt hơn sau khi cuộc phẫu thuật kết thúc.

Thời gian nằm viện

• Đối với các phẫu thuật lồng ngực ít xâm lấn hiện đại như phẫu thuật nội soi lồng ngực (VATS) hoặc phẫu thuật có sự hỗ trợ của robot, thời gian nằm viện thường kéo dài ít nhất 1 đêm cho đến vài ngày tùy thuộc vào tốc độ hồi phục, khả năng kiểm soát đau và thời điểm rút ống dẫn lưu màng phổi an toàn của từng bệnh nhân.

Các biến chứng có thể gặp phải

Mặc dù các kỹ thuật mổ ngày càng phát triển theo hướng ít xâm lấn, phẫu thuật lồng ngực vẫn tiềm ẩn một số nguy cơ nhất định từ nhẹ đến nặng:

• Rò khí kéo dài: rò rỉ khí từ nhu mô phổi qua bề mặt cắt sau khi cắt thùy phổi. Xử trí bằng cách theo dõi ống dẫn lưu màng phổi liên tục, hút áp lực âm phù hợp hoặc sử dụng các chất keo sinh học dán màng phổi trong cuộc mổ để bịt kín vị trí rò.
• Nhiễm trùng vết mổ hoặc viêm phổi sau mổ: xử trí bằng cách sử dụng kháng sinh đường toàn thân theo kháng sinh đồ, kết hợp với các biện pháp vật lý trị liệu hô hấp tích cực để người bệnh ho khạc tốt, tránh ứ đọng đờm rãi gây xẹp phổi.
• Chảy máu trong lồng ngực: có thể xảy ra từ các mạch máu lớn của phổi hoặc mạch máu thành ngực sau mổ. Xử trí bằng cách theo dõi sát lượng máu qua ống dẫn lưu, truyền máu bổ sung nếu có chỉ định và tiến hành phẫu thuật lại ngay lập tức để cầm máu nếu tình trạng chảy máu tiếp diễn không ngừng.

Kết luận

Tầm soát u phổi bằng chụp CT liều thấp (LDCT) là một giải pháp y khoa tiên tiến giúp phát hiện sớm các tổn thương ác tính ngay từ khi chưa biểu hiện triệu chứng, nâng cao tỷ lệ điều trị thành công và giảm tỷ lệ tử vong đáng kể. Việc lựa chọn phương án điều trị không phẫu thuật hay phẫu thuật cần được cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên đặc điểm khối u và thể trạng của từng người bệnh. Khi có chỉ định phẫu thuật, việc chuẩn bị chu đáo và xử trí tốt các biến chứng sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả điều trị. Người bệnh nên đến khám trực tiếp tại các cơ sở y tế chuyên khoa sâu để được các bác sĩ thăm khám, chụp chiếu và đưa ra phác đồ tư vấn chính xác, an toàn nhất.

Nếu bạn thuộc nhóm đối tượng nguy cơ cao hoặc có các triệu chứng bất thường về đường hô hấp, hãy liên hệ ngay để đặt lịch hẹn và đến khám trực tiếp cùng Bác sĩ Trần Quốc Hoài - Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu. Việc thăm khám trực tiếp sẽ giúp bạn được đánh giá toàn diện, chụp CT liều thấp đúng chỉ định và tư vấn giải pháp can thiệp kịp thời nhất.

Tài liệu tham khảo

1. Adams SJ, Stone E, Baldwin DR, Vliegenthart R, Lee P, Fintelmann FJ. Lung cancer screening. Lancet. 2023;401(10374):390-403. PMID: 36563698.
2. Vogel-Claussen J, Bollmann BA, May K, et al. Effectiveness of NELSON versus PLCOm2012 lung cancer screening eligibility criteria in Germany (HANSE): a prospective cohort study. The Lancet Oncology. 2025;26(1):45-56. PMID: 41232542.
3. Bhamani A, Creamer A, Verghese P, et al. Low-dose CT for lung cancer screening in a high-risk population (SUMMIT): a prospective, longitudinal cohort study. The Lancet Respiratory Medicine. 2024;12(11):855-866. PMID: 40154514.
4. Chauhan TD, Ahluwalia MK, Porter W. Solitary but Sinister: A Pulmonary Nodule Detected Through Lung Cancer Screening Unveils Small Cell Lung Cancer. Cureus. 2024;16(10):e71234. PMID: 42131638.