Cẩm nang toàn diện về tầm soát u phổi bằng CT liều thấp hiệu quả nhất hiện nay Ung thư phổi vẫn là nguyên nhân gây tử vong do un...

Cẩm nang toàn diện về tầm soát u phổi bằng CT liều thấp hiệu quả nhất hiện nay

Ung thư phổi vẫn là nguyên nhân gây tử vong do ung thư hàng đầu trên toàn thế giới. Do bệnh thường không có triệu chứng ở giai đoạn đầu, phần lớn người bệnh được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh lý, tâm lý và làm suy giảm chất lượng sống của cả bệnh nhân lẫn gia đình. Tầm soát u phổi bằng chụp cắt lớp vi tính liều thấp (LDCT) hiện là giải pháp hiệu quả nhất giúp phát hiện sớm các tổn thương và thay đổi cục diện điều trị.

Tầm quan trọng của việc phát hiện sớm u phổi qua hình ảnh học

Phương pháp chụp CT liều thấp sử dụng lượng tia bức xạ ít hơn nhiều so với CT thông thường, giúp giảm thiểu rủi ro nhiễm xạ nhưng vẫn đảm bảo độ sắc nét để phát hiện các nốt mờ nhỏ trong phổi. Việc phát hiện u phổi ở giai đoạn sớm mang lại cơ hội điều trị triệt để bằng phẫu thuật, kéo dài thời gian sống đáng kể cho người bệnh so với việc phát hiện muộn khi tế bào ung thư đã di căn.

Các nghiên cứu y khoa về hiệu quả của CT liều thấp

Hiệu quả của việc tầm soát u phổi bằng CT liều thấp đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn trên thế giới:

• Nghiên cứu của Harowicz và các cộng sự theo dõi những người bệnh được chẩn đoán ung thư phổi sau khi tầm soát bằng LDCT tại một trung tâm y tế học thuật (PMID: 42107675). Kết quả cho thấy tỷ lệ sống sót sau 5 năm ước tính đạt 53,4%, trong đó ung thư giai đoạn I chiếm tỷ lệ cao nhất với 49,6%. Nghiên cứu nhấn mạnh các trường hợp phát hiện qua tầm soát có tỷ lệ tử vong thấp hơn đáng kể so với nhóm không qua tầm soát với tỷ số rủi ro (HR) là 3,16.
• Nghiên cứu của Storme và các đồng nghiệp trong chương trình tầm soát DEP KP-80 tại Pháp trên 945 người tham gia có tiền sử hút thuốc nặng (PMID: 42066465). Kết quả ghi nhận 809 nốt u phổi được phát hiện ở 348 người (chiếm 36,8%), trong đó u phổi ác tính chiếm 8,6% tổng số nốt u và có đặc điểm thường là nốt đơn độc, kích thước lớn hơn 10 mm.
• Nghiên cứu của Tang và các cộng sự tại Trung tâm Ung thư Quốc gia Trung Quốc trên 23.271 người trưởng thành không hút thuốc (PMID: 41782100). Tỷ lệ phát hiện nốt u phổi lên đến 40,1%, trong đó có 4,4% là các nốt u có ý nghĩa lâm sàng cần theo dõi chặt chẽ. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động làm tăng nguy cơ mắc u phổi với tỷ số chênh (OR) là 1,59 và emphysema làm tăng nguy cơ với OR là 1,49.
• Một phân tích gộp từ 44 nghiên cứu với tổng cộng 477.424 cá nhân của Damaraju và các cộng sự tại các quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao (PMID: 39581379). Kết quả cho thấy tỷ lệ sàng lọc dương tính gộp là 18,36% và tỷ lệ phát hiện ung thư phổi là 0,94%, khẳng định việc áp dụng hệ thống phân loại Lung-RADS giúp giảm thiểu tỷ lệ dương tính giả hiệu quả trong vùng dịch tễ lao.
• Nghiên cứu của Liao và các cộng sự trên 40.612 người bệnh tại vùng đồng bằng Mississippi (PMID: 41973426). Tỷ lệ tích lũy chẩn đoán ung thư phổi sau 36 tháng theo dõi là 3,8% ở nhóm tầm soát u phổi và 4,3% ở nhóm phát hiện nốt u phổi ngẫu nhiên, cho thấy hiệu suất phát hiện bệnh trong thực tế lâm sàng rất cao.

So sánh điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật

Khi phát hiện u phổi qua tầm soát bằng CT liều thấp, việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào tính chất benign (lành tính) hay malignant (ác tính) của nốt u:

Điều trị không phẫu thuật

• Chỉ định: áp dụng cho các nốt u phổi nhỏ, có đặc điểm nghĩ nhiều đến lành tính trên hình ảnh học (ví dụ Lung-RADS 1, 2) hoặc người bệnh có thể trạng quá yếu, không đủ điều kiện chịu đựng một cuộc phẫu thuật.
• Ưu điểm: không gây đau đớn từ vết mổ, không mất máu và không yêu cầu thời gian phục hồi sau phẫu thuật. Bệnh nhân chủ yếu được theo dõi định kỳ bằng LDCT sau mỗi 3 đến 6 tháng hoặc 1 năm tùy theo kích thước nốt u (PMID: 42020070).
• Nhược điểm: không loại bỏ được khối u trực tiếp, có rủi ro bỏ sót tổn thương ác tính đang tiến triển âm thầm hoặc làm chậm trễ thời gian can thiệp triệt để.

Điều trị phẫu thuật

• Chỉ định: dành cho các nốt u phổi có nguy cơ ác tính cao, kích thước tăng tiến triển qua các lần chụp, hoặc đã có kết quả sinh thiết xác định ung thư phổi giai đoạn sớm (PMID: 41850482).
• Ưu điểm: loại bỏ hoàn toàn khối u phổi ra khỏi cơ thể, cung cấp bệnh phẩm chính xác để làm xét nghiệm giải phẫu bệnh, mang lại cơ hội chữa khỏi hoàn toàn ở giai đoạn sớm.
• Nhược điểm: người bệnh phải trải qua gây mê toàn thân, chịu đau sau mổ và cần thời gian phục hồi sức khỏe.

Khi nào nên phẫu thuật u phổi và quy trình điều trị

Chỉ định phẫu thuật cụ thể

Người bệnh được cân nhắc phẫu thuật khi nốt u phổi có kích thước lớn hơn 8 mm đi kèm các dấu hiệu nghi ngờ ác tính cao trên CT như bờ không đều, dạng kính mờ có thành phần đặc (subsolid nodule), có dấu hiệu co kéo màng phổi hoặc mạch máu đi vào khối u (PMID: 42072816, PMID: 41982688). Phẫu thuật cũng là bắt buộc khi nốt u tăng kích thước nhanh trong thời gian theo dõi ngắn hoặc có kết quả sinh thiết dương tính với tế bào ung thư.

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

Bệnh nhân sẽ được thực hiện các xét nghiệm đánh giá toàn diện bao gồm:

• Đo chức năng hô hấp (hô hấp ký) nhằm đảm bảo phần phổi còn lại sau khi cắt bỏ u vẫn đủ đáp ứng nhu cầu thở của cơ thể (PMID: 41733470).
• Khám tim mạch chi tiết để đánh giá mức độ an toàn khi gây mê sâu.
• Bác sĩ phẫu thuật sẽ tư vấn kỹ lưỡng về phương pháp thực hiện, có thể là phẫu thuật nội soi lồng ngực ít xâm lấn (VATS) giúp giảm đau và phục hồi nhanh, hoặc phẫu thuật mở ngực trong trường hợp khối u quá lớn hoặc dính (PMID: 41192094, PMID: 39507042).

Thời gian nằm viện

Đối với các ca phẫu thuật nội soi phổi ít xâm lấn, thời gian nằm viện trung bình kéo dài khoảng 3 đến 5 đêm. Người bệnh cần lưu lại bệnh viện ít nhất 1 đêm đầu tiên tại phòng hồi sức tích cực để theo dõi sát các chỉ số sinh tồn, tình trạng rò khí và lượng dịch dẫn lưu từ khoang màng phổi.

Các biến chứng có thể gặp phải và nguyên tắc xử trí

Phẫu thuật cắt u phổi là can thiệp chuyên khoa sâu, có thể đi kèm một số biến chứng từ nhẹ đến nặng:

• Rò khí kéo dài: khí từ nhu mô phổi rò ra khoang màng phổi qua vị trí cắt. Nguyên tắc xử trí cơ bản là duy trì liên tục hệ thống hút áp lực âm qua ống dẫn lưu ngực, hướng dẫn người bệnh tập thở sâu để phổi nở ra áp sát vào thành ngực. Nếu rò khí kéo dài trên 7 ngày, bác sĩ có thể cân nhắc can thiệp dán màng phổi hoặc khâu lại vết rò.
• Chảy máu trong lồng ngực: máu chảy từ các mạch máu lớn ở phổi hoặc từ thành ngực sau mổ. Nguyên tắc xử trí là theo dõi sát lượng máu qua ống dẫn lưu. Nếu chảy máu ồ ạt (trên 200 ml/giờ trong 3 giờ liên tiếp), người bệnh cần được truyền máu kịp thời và phẫu thuật lại ngay để cầm máu.
• Nhiễm trùng vết mổ hoặc viêm phổi sau mổ: do ứ đọng đờm giải hoặc chăm sóc vết mổ chưa tốt. Nguyên tắc xử trí là sử dụng kháng sinh phổ rộng theo kháng sinh đồ, kết hợp với các biện pháp vật lý trị liệu hô hấp, khuyến khích người bệnh ho khạc và vận động sớm tại giường.
• Suy hô hấp cấp: do giảm thể tích phổi hoạt động đột ngột hoặc xẹp phổi. Nguyên tắc xử trí là hỗ trợ thở oxy qua canula, thở máy không xâm lấn hoặc đặt lại ống nội khí quản nếu có biểu hiện thiếu oxy máu nghiêm trọng.

Kết luận

Tầm soát u phổi bằng CT liều thấp là một giải pháp y học dự phòng có giá trị cao, giúp phát hiện sớm ung thư phổi ở giai đoạn có thể chữa khỏi. Lựa chọn phương pháp theo dõi không phẫu thuật hay can thiệp phẫu thuật cần dựa trên những đánh giá chuyên môn kỹ lưỡng và bằng chứng khoa học cụ thể. Người bệnh có các yếu tố nguy cơ như lớn tuổi, hút thuốc lá hoặc tiếp xúc khói thuốc thường xuyên nên đến các cơ sở y tế uy tín để khám trực tiếp, từ đó nhận được sự tư vấn chính xác, an toàn và cá thể hóa từ bác sĩ chuyên khoa.

Nếu bạn thuộc nhóm đối tượng nguy cơ cao hoặc có các triệu chứng hô hấp kéo dài nghi ngờ u phổi, hãy chủ động đăng ký tầm soát sớm để bảo vệ sức khỏe bản thân. Để được đánh giá toàn diện bằng các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh tiên tiến nhất hiện nay, quý khách có thể liên hệ và đến khám trực tiếp với Bác sĩ Trần Quốc Hoài - Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu. Việc thăm khám trực tiếp sẽ giúp bạn hiểu rõ tình trạng sức khỏe của mình và nhận được phác đồ điều trị an toàn, phù hợp nhất.

Tài liệu tham khảo

1. Harowicz MR, Chai J, Thomas S, Tong BC, Christensen JD, Tailor TD. Survival in patients diagnosed with lung cancer after low-dose CT screening. Academic Medical Center Study. 2024. PMID: 42107675.
2. Storme N, Auquier M, Couraud S, Soriot L, Letierce A, Jounieaux V, Leleu O. Characteristics of lung nodules detected by low-dose CT scan: Results from the French lung cancer screening study DEP KP-80. DEP KP-80 Study. 2024. PMID: 42066465.
3. Tang W, Tang Y, Teng Y, Wang J, Zhou L, Zhu H, Zhao S, Zhang Z, Xu Z, Zhang K, Huang Y, Wu N. Prevalence and risk factors of lung nodules in a non-smoking Chinese population: a prospective study of low-dose computed tomography screening. National Cancer Center of China. 2023. PMID: 41782100.
4. Damaraju V, Karri JKK, Gandrakota G, Marimuthu Y, Ravindra AG, Aravindakshan R, Singh N. Low Dose Computed Tomography for Lung Cancer Screening in Tuberculosis Endemic Countries: A Systematic Review and Meta-Analysis. HTBC Review. 2023. PMID: 39581379.
5. Liao W, Tye S, Jordan G, Fehnel C, Ray M, Osarogiagbon RU. Lung Cancer Diagnosis Rates in Early Detection Programs in the Mississippi Delta. Mississippi Delta Cohort Study. 2024. PMID: 41973426.