Giải đáp thắc mắc về các bài tập thở cải thiện chức năng phổi được bác sĩ khuyên dùng Tình trạng suy giảm chức năng phổi do các ...

Giải đáp thắc mắc về các bài tập thở cải thiện chức năng phổi được bác sĩ khuyên dùng

Tình trạng suy giảm chức năng phổi do các bệnh lý hô hấp mãn tính hoặc sau phẫu thuật lồng ngực gây ảnh hưởng nặng nề đến cơ chế sinh lý của cơ thể. Bệnh nhân không chỉ đối mặt với cảm giác khó thở, mệt mỏi kéo dài, giảm khả năng vận động mà còn dễ rơi vào trạng thái lo âu, trầm cảm do chất lượng cuộc sống bị suy giảm nghiêm trọng. Việc phục hồi và cải thiện chức năng phổi đóng vai trò cốt lõi giúp người bệnh sớm hòa nhập lại với cuộc sống sinh hoạt hằng ngày.

Nghiên cứu y khoa về hiệu quả của các bài tập phục hồi chức năng phổi

Các bằng chứng từ các nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn trên thế giới đã chứng minh các bài tập thở mang lại lợi ích rõ rệt cho hệ hô hấp:

• Nghiên cứu ngẫu nhiên có đối chứng của Esra Pehlivan và các cộng sự trên 64 bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD) ổn định (PMID: 42143500) cho thấy, sau 8 tuần tập luyện theo chương trình bài tập trên ghế (5 ngày/tuần), nhóm bệnh nhân này có sự gia tăng đáng kể về quãng đường đi bộ trong 6 phút (6MWT) (p = 0.003). Đồng thời, áp lực hít vào tối đa (MIP) và áp lực thở ra tối đa (MEP) cũng tăng lên rõ rệt (với p lần lượt là 0.025 và 0.028).
• Một tổng hợp phân tích từ 10 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng gồm 602 người tham gia bị hội chứng hậu Covid-19 (PMID: 41906071) chỉ ra rằng, các chương trình tập luyện kéo dài ít nhất 6 tuần (bao gồm bài tập thở, tập vận động lồng ngực và rèn luyện cơ hô hấp) giúp cải thiện đáng kể dung tích sống gắng sức (FVC), thể tích thở ra gắng sức trong giây đầu tiên (FEV1), giảm thang điểm khó thở mMRC và nâng cao chất lượng sống.
• Nghiên cứu tổng quan hệ thống của Tianyu Chen và cộng sự trên 249 bệnh nhân (PMID: 41978886) khẳng định việc rèn luyện cơ hô hấp (RMT) đem lại sự cải thiện có ý nghĩa thống kê đối với áp lực thở ra tối đa MEP (SMD = 0.42) và thể tích FEV1 (SMD = 0.41).

So sánh điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật

Trong điều trị các bệnh lý lồng ngực và phổi gây suy giảm chức năng hô hấp, việc lựa chọn giữa điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật phụ thuộc lớn vào bản chất thương tổn cấu trúc phổi.

Điều trị không phẫu thuật

• Ưu điểm: đây là phương pháp an toàn, không xâm lấn, không gây đau đớn về mặt thể xác và giúp người bệnh tiết kiệm chi phí. Các bài tập thở, tập cơ hô hấp hít vào và thở ra giúp phục hồi sinh lý tự nhiên của phổi, tối ưu hóa lượng khí lưu thông.
• Nhược điểm: phương pháp này đòi hỏi thời gian kéo dài, người bệnh cần kiên trì tập luyện đều đặn. Đặc biệt, điều trị không phẫu thuật hoàn toàn không thể giải quyết được các tổn thương thực thể nghiêm trọng cấu trúc như khối u phổi, kén khí lớn chèn ép, rò khí kéo dài hoặc xẹp phổi tiến triển.

Điều trị phẫu thuật

• Ưu điểm: giải quyết triệt để và nhanh chóng các nguyên nhân cơ học hoặc bệnh lý ác tính gây suy giảm chức năng phổi (như cắt thùy phổi chứa u, cắt kén khí). Sau khi loại bỏ tác nhân chèn ép, các vùng phổi lành xung quanh sẽ có không gian để giãn nở tốt hơn.
• Nhược điểm: đây là can thiệp có xâm lấn, người bệnh phải chịu cuộc mê toàn thân và có những rủi ro nhất định trong và sau mổ.

Khi nào nên phẫu thuật và quy trình can thiệp

Khi nào nên phẫu thuật

Phương pháp can thiệp ngoại khoa được chỉ định cụ thể trong các trường hợp sau:

• Xuất hiện khối u phổi (lành tính chèn ép lớn hoặc u ác tính) cần phẫu thuật cắt thùy phổi hoặc cắt phổi hình chêm nhằm triệt căn bệnh lý (PMID: 41987624).
• Các kén khí lớn (bullae) chiếm không gian lồng ngực, có nguy cơ vỡ gây tràn khí màng phổi tái phát hoặc chèn ép nhu mô phổi lành lân cận.
• Xẹp phổi tiến triển không đáp ứng với các biện pháp nội khoa và tập vật lý trị liệu hô hấp.

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

Người bệnh sẽ được thực hiện các xét nghiệm đánh giá toàn diện chức năng hô hấp (đo hô hấp ký, thể tích phổi), xét nghiệm máu, chụp cắt lớp vi tính lồng ngực và đánh giá chức năng tim mạch. Bác sĩ sẽ hướng dẫn các bài tập thở kích thích (incentive spirometry) và tập cơ hít vào từ trước mổ để làm giảm tỷ lệ xẹp phổi và viêm phổi sau phẫu thuật (PMID: 41667247). Người bệnh cần nhịn ăn uống trước mổ theo đúng thời gian quy định của ê-kíp gây mê.

Thời gian nằm viện

Đối với các phẫu thuật nội soi lồng ngực ít xâm lấn, thời gian nằm viện thường kéo dài ít nhất 1 đêm hoặc từ 3 đến 5 ngày tùy thuộc vào tốc độ phục hồi, tình trạng ổn định của ống dẫn lưu màng phổi và khả năng tự vận động của bệnh nhân.

Các biến chứng có thể gặp phải và nguyên tắc xử trí

Can thiệp phẫu thuật lồng ngực luôn tiềm ẩn một số nguy cơ từ nhẹ đến nặng mà người bệnh cần lưu ý:

• Rò khí kéo dài qua ống dẫn lưu: xử trí bằng cách theo dõi sát lượng khí thoát ra, hút áp lực âm nhẹ liên tục hoặc áp dụng các biện pháp dính màng phổi nếu tình trạng không tự bớt sau một thời gian.
• Xẹp phổi sau mổ do ứ đọng đờm nhớt: xử trí bằng cách khuyến khích người bệnh ho khạc tích cực, thực hiện các kỹ thuật thở chủ động (Active Cycle of Breathing Technique), vỗ rung lồng ngực và sử dụng thuốc loãng đờm (PMID: 41667247).
• Viêm phổi bệnh viện: xử trí bằng cách sử dụng kháng sinh kháng khuẩn phù hợp theo kháng sinh đồ, kết hợp thở oxy và tăng cường vận động sớm tại giường.
• Chảy máu trong lồng ngực sau mổ: xử trí bằng cách theo dõi lượng máu qua ống dẫn lưu, nếu chảy máu ồ ạt hoặc có dấu hiệu chèn ép tim/phổi, bác sĩ sẽ chỉ định phẫu thuật lại ngay lập tức để cầm máu.

Kết luận

Các bài tập thở và phục hồi chức năng phổi là giải pháp an toàn, hiệu quả để bảo vệ và nâng cao sức khỏe hô hấp. Tuy nhiên, khi tổn thương ở phổi thuộc về cấu trúc thực thể, việc can thiệp phẫu thuật đúng thời điểm là chìa khóa quyết định để cứu sống và cải thiện triệt để thể trạng cho người bệnh. Để đảm bảo an toàn và tìm được phương án điều trị phù hợp nhất, bệnh nhân nên đến khám trực tiếp tại cơ sở y tế uy tín để nhận được sự tư vấn, chẩn đoán chính xác từ các chuyên gia.

Nếu có các triệu chứng hô hấp bất thường hoặc cần tư vấn sâu hơn về các bệnh lý lồng ngực, phẫu thuật cải thiện chức năng phổi, quý bệnh nhân nên đến khám trực tiếp với Bác sĩ Trần Quốc Hoài - Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu để được thăm khám và chẩn đoán điều trị an toàn, hiệu quả.

Tài liệu tham khảo

1. Pehlivan E, Özcan ZB, Karaahmetoğlu FS, Koçak C, Çörtük M, Çetinkaya E. Chair-based versus standard home exercise programs in people with COPD: A randomized controlled trial. Tạp chí Y khoa, 2025. PMID: 42143500.
2. Chen T, Jin Y, Jiang N, Lu J, Wei M, Huang H, Wen Y. Improving respiratory muscle strength in patients with multiple sclerosis through respiratory muscle training: a systematic review and meta-analysis. Tạp chí Y khoa, 2026. PMID: 41978886.
3. Yang L, Chen A, Li L. Effects of Preoperative Mindfulness Training Combined With Active Breathing and Circulation Exercises on Pulmonary Function Recovery in Lung Cancer Patients After Lobectomy. Tạp chí Y khoa, 2025. PMID: 41987624.
4. Rhee M, Park S. Postoperative respiratory rehabilitation: concepts and clinical applications. Tạp chí Y khoa, 2025. PMID: 41667247.