Giải đáp thắc mắc về chế độ dinh dưỡng phục hồi sau điều trị u phổi được bác sĩ khuyên dùng U phổi là bệnh lý nguy hiểm gây suy ...

Giải đáp thắc mắc về chế độ dinh dưỡng phục hồi sau điều trị u phổi được bác sĩ khuyên dùng

U phổi là bệnh lý nguy hiểm gây suy giảm nghiêm trọng đến chức năng hô hấp và thể trạng của người bệnh. Quá trình phát hiện và điều trị u phổi không chỉ gây ra những ảnh hưởng lớn về mặt sinh lý như sụt cân, suy kiệt, khó thở mà còn tác động nặng nề đến tâm lý và khả năng hòa nhập xã hội của bệnh nhân (PMID: 42139296). Để vượt qua căn bệnh này, việc xây dựng một chiến lược điều trị toàn diện bao gồm can thiệp y khoa và tối ưu hóa dinh dưỡng là điều vô cùng cần thiết.

So sánh điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật

Khi đối diện với u phổi, người bệnh thường cân nhắc giữa hai hướng tiếp cận chính là điều trị không phẫu thuật (như hóa trị, xạ trị, liệu pháp nhắm trúng đích) và điều trị phẫu thuật.

Phương pháp điều trị không phẫu thuật có ưu điểm là ít xâm lấn, không phải chịu đựng cuộc mổ và phù hợp cho những bệnh nhân có thể trạng quá yếu hoặc khối u đã ở giai đoạn muộn. Tuy nhiên, nhược điểm lớn của phương pháp này là không thể loại bỏ hoàn toàn tận gốc khối u, đồng thời các tác dụng phụ từ hóa xạ trị có thể gây chán ăn, buồn nôn, suy giảm miễn dịch và kéo dài thời gian suy kiệt của cơ thể (PMID: 41937719).

Ngược lại, điều trị phẫu thuật (đặc biệt là phẫu thuật nội soi hoặc phẫu thuật có robot hỗ trợ) là giải pháp triệt để nhất mang lại cơ hội chữa khỏi cao cho bệnh nhân ở giai đoạn có thể can thiệp được. Ưu điểm của phẫu thuật hiện đại là độ chính xác cao, hạn chế mất máu và giúp bệnh nhân hồi phục nhanh chóng (PMID: 40422503). Dù vậy, phương pháp này đòi hỏi bệnh nhân phải đáp ứng đủ điều kiện sức khỏe cho cuộc mổ, có thể đối mặt với một số biến chứng hậu phẫu và cần một chế độ chăm sóc dinh dưỡng nghiêm ngặt để tái tạo mô cơ, phục hồi chức năng phổi.

Nghiên cứu y khoa về vai trò của dinh dưỡng trong điều trị phẫu thuật u phổi

Các bằng chứng khoa học cho thấy tình trạng dinh dưỡng trước và sau mổ quyết định trực tiếp đến sự thành bại của cuộc phẫu thuật u phổi.

Nghiên cứu của Hou và cộng sự trên 165 bệnh nhân lớn tuổi bị u phổi trải qua phẫu thuật nội soi lồng ngực (PMID: 41573253) chỉ ra rằng, nhóm được áp dụng chế độ hỗ trợ dinh dưỡng cả trước và sau mổ có thời gian rút ống dẫn lưu, thời gian trung tiện lần đầu và tổng thời gian nằm viện ngắn hơn đáng kể so với nhóm chỉ nhận dinh dưỡng sau mổ. Đồng thời, nồng độ các chỉ số miễn dịch (IgG, IgM, IgA) và protein huyết thanh (albumin, prealbumin) ở nhóm này được duy trì ổn định hơn, giúp giảm thiểu tối đa các cơn đau hậu phẫu.

Một nghiên cứu khác của Hu và các đồng nghiệp thực hiện trên 92 bệnh nhân mắc đồng thời bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và u phổi (PMID: 41346729) chứng minh rằng việc kết hợp tập luyện phục hồi chức năng phổi cùng với can thiệp dinh dưỡng trước mổ giúp cải thiện rõ rệt các chỉ số hô hấp như thể tích thở ra gắng sức trong giây đầu tiên (FEV1) và khoảng cách đi bộ trong 6 phút (6MWD), nâng cao khả năng chịu đựng cuộc mổ và làm giảm tỷ lệ gặp tai biến hậu phẫu.

Hơn nữa, theo báo cáo tổng hợp về chỉ số suy dinh dưỡng kiểm soát (CONUT) trước điều trị trên 226 bệnh nhân ung thư phổi tế bào nhỏ (Row: 226), những người có chỉ số CONUT cao (tức là bị suy dinh dưỡng nặng trước mổ) có tỷ lệ sống sót toàn bộ (OS) và thời gian sống không bệnh (DFS) kém hơn hẳn so với những người có thể trạng dinh dưỡng tốt. Tương tự, nghiên cứu của Yu và cộng sự trên 511 bệnh nhân (PMID: 41933285) khẳng định chỉ số dinh dưỡng tiên lượng (PNI) đạt từ 46.2 trở lên giúp tăng tỷ lệ sống sót sau 5 năm nhờ sự thúc đẩy hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh và tăng cường các tế bào miễn dịch CD8+ chống lại tế bào u.

Khi nào nên phẫu thuật u phổi

Phẫu thuật được xem xét là lựa chọn ưu tiên hàng đầu khi khối u ở giai đoạn khu trú, chưa di căn xa và người bệnh có đủ chức năng hô hấp cũng như thể trạng để chịu đựng cuộc phẫu thuật (PMID: 41340681). Việc đánh giá này sẽ do các bác sĩ chuyên khoa thực hiện kỹ lưỡng thông qua các xét nghiệm hình ảnh học và đo chức năng thông khí phổi.

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

Trước khi bước vào phòng mổ, người bệnh sẽ được các bác sĩ tư vấn chi tiết về các nội dung:

• Nhịn ăn uống đúng số giờ quy định để đảm bảo an toàn trong quá trình gây mê.
• Thực hiện các bài tập thở, ho chủ động nhằm chủ động bảo vệ và phục hồi chức năng phổi ngay sau mổ (PMID: 41346729).
• Bổ sung dinh dưỡng giàu đạm, năng lượng cao và điều chỉnh các bệnh lý nền đi kèm như tăng huyết áp, tiểu đường nếu có (PMID: 41340681).

Thời gian nằm viện

Thông thường, đối với các ca phẫu thuật u phổi ít xâm lấn, thời gian nằm viện theo dõi và chăm sóc sẽ kéo dài ít nhất 1 đêm hoặc có thể từ 2 đến 5 ngày tùy thuộc vào tốc độ phục hồi, khả năng kiểm soát đau và thời gian lưu ống dẫn lưu lồng ngực của từng bệnh nhân (PMID: 40422503, PMID: 41573253).

Các biến chứng có thể gặp phải và nguyên tắc xử trí

Dù kỹ thuật phẫu thuật hiện nay rất tiên tiến, người bệnh vẫn có thể đối mặt với một số rủi ro từ nhẹ đến nặng:

• Rò khí kéo dài: rò rỉ khí từ nhu mô phổi qua diện cắt. Nguyên tắc xử trí cơ bản là tiếp tục lưu ống dẫn lưu lồng ngực, hút áp lực âm phù hợp hoặc sử dụng các chất b bịt kín sinh học nếu cần thiết.
• Nhiễm trùng vết mổ hoặc viêm phổi hậu phẫu: nguyên tắc xử trí cơ bản là sử dụng kháng sinh đồ phù hợp, tăng cường long đờm, vỗ rung lồng ngực và vệ sinh vô khuẩn vết thương (PMID: 41937719).
• Tràn máu hoặc tràn dịch màng phổi: tích tụ máu hoặc dịch trong khoang ngực. Nguyên tắc xử trí cơ bản là đặt lại hoặc điều chỉnh ống dẫn lưu để giải phóng chèn ép phổi, trường hợp chảy máu tiến triển sẽ cần nội soi cầm máu lại.
• Rò phế quản - thực quản: biến chứng rất hiếm gặp nhưng nghiêm trọng gây ho, sặc khi ăn uống (PMID: 41982302). Nguyên tắc xử trí cơ bản ban đầu là cho người bệnh nhịn ăn hoàn toàn, nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch hoặc đặt ống mở thông dạ dày/hỗng tràng, sau đó tiến hành can thiệp kẹp clip nội soi hoặc phẫu thuật sửa chữa khi tình trạng viêm tại chỗ ổn định.

Kết luận chung

Tóm lại, việc lựa chọn phương pháp điều trị tối ưu kết hợp với một chế độ dinh dưỡng khoa học và cá thể hóa chính là chìa khóa vàng giúp bệnh nhân u phổi nhanh chóng phục hồi thể trạng, giảm thiểu biến chứng và kéo dài tuổi thọ. Mỗi người bệnh có một tình trạng tổn thương và cơ địa hoàn toàn khác nhau. Do đó, bệnh nhân không nên tự ý áp dụng các chế độ kiêng khem truyền miệng mà cần đến khám trực tiếp tại các cơ sở y tế uy tín để được các bác sĩ chuyên khoa thăm khám, đo lường các chỉ số cơ thể và đưa ra phác đồ điều trị, chăm sóc an toàn, chính xác nhất.

Để kiểm tra chính xác tình trạng u phổi cũng như nhận được kế hoạch điều trị phẫu thuật và tư vấn dinh dưỡng chuyên sâu, quý bệnh nhân có thể đến khám trực tiếp với Bác sĩ Trần Quốc Hoài - Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu tại Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Việc thăm khám sớm cùng chuyên gia sẽ giúp xây dựng lộ trình điều trị ít xâm lấn, an toàn và cá thể hóa cho từng thể trạng.

Tài biển tham khảo

1. Haesevoets S, Muijsenberg AJL, Cops D, et al. The lived experiences of individuals with early stage non-small cell lung cancer following lung surgery: A rapid ethnographic approach. Lung Cancer. 2026. PMID: 42139296.
2. Fu Q, Zhao Z, Yin D. Integrated Strategies for Nursing and Rehabilitation in Lung Cancer Patients. J Nurs Rehab. 2025. PMID: 41937719.
3. Hou Y, Zhan Z. Effects of preoperative nutritional support combined with esketamine on recovery and analgesia after thoracoscopic radical resection of lung cancer in elderly patients. BMC Pulm Med. 2025. PMID: 41573253.
4. Hu Y, Cheng Q, Guo Q. The role of preoperative lung rehabilitation training combined with nutritional intervention on surgical tolerance and accelerated recovery indicators in patients with moderate to severe COPD complicated with lung cancer. Thorac Cancer. 2025. PMID: 41346729.
5. Yu Q, Chen A, Yi J, et al. Gut microbiota-associated nutritional-immune status predicts prognosis in postoperative NSCLC patients. Cell Rep. 2025. PMID: 41933285.
6. Cusumano G, Calabrese G, Gallina FT, et al. Technical Innovations and Complex Cases in Robotic Surgery for Lung Cancer: A Narrative Review. J Robot Surg. 2024. PMID: 40422503.
7. Tanigawa T, Ebana H, Shimizu D, et al. A Case of Contralateral Left Main Bronchial-Esophageal Fistula Following Right Lower Lobectomy with Systematic Mediastinal Lymph Node Dissection. Ann Thorac Surg Short Rep. 2025. PMID: 41982302.
8. Gabryel P, Zielińska D, Szlanga L, et al. Prehabilitation as a key component of the Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) program in patients with lung cancer: a narrative review. Pol Przegl Chir. 2025. PMID: 41340681.