Hướng dẫn chi tiết điều trị u phổi bằng liệu pháp miễn dịch dành cho người bệnh Liệu pháp miễn dịch ra đời đã đánh dấu một bước ...

Hướng dẫn chi tiết điều trị u phổi bằng liệu pháp miễn dịch dành cho người bệnh

Liệu pháp miễn dịch ra đời đã đánh dấu một bước ngoặt lớn trong việc điều trị u phổi ác tính, mở ra cơ hội kéo dài sự sống và nâng cao chất lượng sống cho bệnh nhân. Phương pháp này hoạt động bằng cách kích hoạt chính hệ thống miễn dịch tự nhiên của cơ thể để nhận diện và tiêu diệt tế bào ác tính. Việc hiểu rõ về các phương pháp can thiệp, đặc biệt là sự kết hợp giữa điều trị bằng thuốc và can thiệp phẫu thuật, sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong hành trình chiến đấu với bệnh tật.

Tác động của bệnh lý và liệu pháp điều trị lên chất lượng sống

U phổi và các quá trình điều trị dài ngày có ảnh hưởng sâu sắc đến toàn bộ đời sống của người bệnh:

• Ảnh hưởng sinh lý: các triệu chứng như ho kéo dài, ho ra máu, đau ngực và khó thở trực tiếp làm suy giảm chức năng hô hấp. Khi người bệnh trải qua các đợt điều trị, tình trạng mệt mỏi kéo dài, chán ăn và sụt cân cơ thể sẽ xuất hiện, khiến các hoạt động thể chất thường ngày trở nên khó khăn.
• Ảnh hưởng tâm lý: việc đối mặt với chẩn đoán u ác tính dễ khiến người bệnh rơi vào trạng thái lo âu, trầm cảm và sợ hãi về tương lai. Sự căng thẳng này không chỉ xuất hiện ở người bệnh mà còn gây áp lực tâm lý nặng nề lên những người thân đóng vai trò chăm sóc.
• Ảnh hưởng xã hội: bệnh tật làm gián đoạn khả năng lao động, giảm tần suất giao tiếp xã hội và tạo ra gánh nặng kinh tế lớn cho gia đình, khiến người bệnh dễ có cảm giác bị cô lập và trở thành gánh nặng.

Nghiên cứu y khoa

Các bằng chứng từ các nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn trên thế giới đã chứng minh hiệu quả vượt trội của liệu pháp miễn dịch, đặc biệt khi được phối hợp một cách đúng đắn:

• Nghiên cứu CheckMate 816 (PMID: 36815433) được thực hiện trên 358 bệnh nhân mắc ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC) có thể phẫu thuật. Các bệnh nhân được chia ngẫu nhiên thành hai nhóm: 179 người nhận điều trị phối hợp giữa thuốc miễn dịch nivolumab và hóa trị trước khi phẫu thuật, 179 người chỉ nhận hóa trị đơn thuần. Kết quả cho thấy nhóm sử dụng liệu pháp miễn dịch kết hợp hóa trị trước mổ có thời gian sống sót không bệnh dài hơn đáng kể. Đặc biệt, tỷ lệ bệnh nhân đạt đáp ứng hoàn toàn trên mô bệnh học (không còn tế bào ác tính trong khối u và hạch bạch huyết được cắt bỏ) cao hơn rõ rệt ở nhóm có miễn dịch, đồng thời giúp cuộc phẫu thuật sau đó diễn ra ít xâm lấn hơn và đạt kết quả hậu phẫu tốt hơn mà không làm tăng các tác dụng phụ nguy hiểm.
• Nghiên cứu của Yakobson và các đồng nghiệp (PMID: 42073445) thực hiện trên 285 bệnh nhân điều trị bằng thuốc ức chế chốt kiểm soát miễn dịch tại Trung tâm Y tế Soroka từ năm 2018 đến 2025. Kết quả ghi nhận mối liên quan chặt chẽ giữa mức độ biểu hiện PD-L1, các phản ứng phụ trên da với thời gian sống sót. Cụ thể, nhóm có tỷ lệ biểu hiện PD-L1 $\ge$ 1% đạt thời gian sống sót toàn bộ trung vị là 34,0 tháng, cao hơn hẳn so với mức 20,0 tháng của nhóm có tỷ lệ PD-L1 < 1%. Thời gian sống sót không tiến triển bệnh cũng dài hơn (22,0 tháng so với 13,0 tháng). Đặc biệt, những bệnh nhân có biểu hiện ngứa da do phản ứng miễn dịch kèm PD-L1 $\ge$ 1% có thời gian sống trung vị lý tưởng lên tới 48,0 tháng.
• Một nghiên cứu lâm sàng ngẫu nhiên về chương trình giáo dục "UPLIFT" (PMID: 39938469) trên 130 người trưởng thành chuẩn bị điều trị bằng thuốc ức chế chốt kiểm soát miễn dịch cho thấy việc giáo dục y khoa qua video và danh sách câu hỏi gợi ý giúp tăng 9% điểm kiến thức về điều trị sau 72 giờ so với nhóm chăm sóc thông thường, đồng thời giúp người bệnh chủ động trao đổi với bác sĩ điều trị mà không làm tăng mức độ lo âu.

So sánh giữa điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật

Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc hoàn toàn vào giai đoạn bệnh, loại mô bệnh học và thể trạng của bệnh nhân.

Điều trị không phẫu thuật (Sử dụng đơn thuần thuốc miễn dịch, hóa trị hoặc xạ trị)

• Ưu điểm: là giải pháp toàn thân, áp dụng được cho các giai đoạn tiến triển hoặc di căn xa khi khối u không còn khả năng cắt bỏ. Phương pháp ít gây đau đớn tức thời như dao kéo và không đòi hỏi quy trình nghiêm ngặt của một cuộc đại phẫu.
• Nhược điểm: khó có thể loại bỏ hoàn toàn gốc rễ khối u tại chỗ. Người bệnh phải duy trì việc dùng thuốc kéo dài, đối mặt với nguy cơ kháng thuốc hoặc các tác dụng phụ tự miễn lên các cơ quan lành.

Điều trị phẫu thuật (Kết hợp với liệu pháp miễn dịch trước hoặc sau mổ)

• Ưu điểm: giúp cắt bỏ trực tiếp và triệt để khối u nguyên phát cùng hệ thống hạch vùng, mang lại cơ hội khỏi bệnh lâu dài cao nhất cho bệnh nhân ở giai đoạn sớm hoặc giai đoạn tiến triển tại chỗ đã đáp ứng tốt với thuốc miễn dịch trước đó.
• Nhược điểm: đây là một cuộc can thiệp có xâm lấn, đòi hỏi người bệnh phải có chức năng hô hấp và tim mạch đủ tốt để chịu đựng cuộc mê và quá trình phục hồi sau mổ.

Quy trình điều trị phẫu thuật u phổi

Khi nào nên phẫu thuật

• Khối u ở giai đoạn sớm (giai đoạn I, II) chưa có di căn xa.
• Khối u giai đoạn tiến triển tại chỗ (giai đoạn III) nhưng đã thu nhỏ lại và đáp ứng rất tốt sau các chu kỳ điều trị bằng thuốc miễn dịch kết hợp hóa trị tân bổ trợ (điều trị tiền phẫu).
• Bệnh nhân có thể trạng tốt, các chỉ số chức năng phổi và tim mạch đảm bảo an toàn cho cuộc phẫu thuật.

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

• Người bệnh được làm các xét nghiệm đánh giá toàn diện bao gồm: chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc PET-CT, đo chức năng hô hấp, siêu âm tim và các xét nghiệm máu.
• Bác sĩ sẽ tư vấn chi tiết về phương pháp phẫu thuật (phẫu thuật nội soi ít xâm lấn hoặc mổ mở), giải thích về những lợi ích, rủi ro và các biến chứng có thể gặp phải.
• Người bệnh cần nhịn ăn uống trước mổ theo đúng thời gian quy định, được hướng dẫn tập thở bằng dụng cụ chuyên dụng để chuẩn bị cho quá trình phục hồi phổi ngay sau khi tỉnh dậy.

Thời gian nằm viện

• Thông thường, đối với các ca phẫu thuật nội soi lồng ngực ít xâm lấn, thời gian nằm viện kéo dài từ 3 đến 5 đêm. Đối với các trường hợp mổ mở hoặc có kỹ thuật phức tạp hơn, thời gian nằm viện có thể từ 5 đến 7 đêm để các bác sĩ theo dõi sát sao tình trạng rò khí và lượng dịch dẫn lưu lồng ngực. Bệnh nhân luôn được đảm bảo nằm viện ít nhất 1 đêm tại phòng hồi sức sau mổ trước khi chuyển về phòng bệnh thông thường.

Các biến chứng có thể gặp phải

Phẫu thuật lồng ngực là một can thiệp lớn, người bệnh có thể đối mặt với một số biến chứng từ nhẹ đến nặng sau:

• Rò khí kéo dài: khí từ nhu mô phổi thoát ra khoang màng phổi qua vị trí cắt khâu không tự liền sau 5-7 ngày. Xử trí bằng cách theo dõi ống dẫn lưu liên tục, hút áp lực âm phù hợp hoặc thực hiện bơm dính màng phổi, nếu không đỡ có thể cần can thiệp khâu lại bằng nội soi.
• Xẹp phổi và viêm phổi do ứ đọng đờm rãi: người bệnh đau sau mổ dẫn đến ngại ho, ngại thở sâu làm phế nang bị xẹp và nhiễm trùng. Xử trí bằng cách giảm đau tối ưu, thực hiện vật lý trị liệu hô hấp tích cực, khuyến khích người bệnh ho khạc và vận động sớm.
• Chảy máu sau mổ: máu chảy từ các mạch máu thành ngực hoặc mạch máu phổi tại vùng phẫu thuật. Xử trí bằng cách theo dõi sát lượng máu qua ống dẫn lưu, sử dụng thuốc cầm máu, truyền máu khi cần thiết và tiến hành mổ lại cầm máu khẩn cấp nếu lượng máu chảy ra quá nhiều hoặc có dấu hiệu chèn ép tim phổi.
• Suy hô hấp cấp hoặc biến chứng tim mạch (rối loạn nhịp tim, nhồi máu cơ tim): đây là biến chứng nặng, đe dọa tính mạng. Xử trí bằng cách cho người bệnh thở oxy liều cao, thở máy hỗ trợ, dùng các thuốc vận mạch, thuốc điều trị loạn nhịp và hồi sức tích cực tại khu chăm sóc đặc biệt.

Kết luận

Việc phối hợp liệu pháp miễn dịch cùng các phương pháp ngoại khoa đúng thời điểm mang lại hiệu quả vượt trội trong điều trị u phổi ác tính. Việc lựa chọn phương pháp điều trị cần sự cá thể hóa dựa trên đặc điểm khối u và thể trạng của từng người bệnh. Để đảm bảo an toàn và tìm được phác đồ tối ưu nhất, bệnh nhân không nên tự ý áp dụng các phương pháp truyền miệng mà cần đến khám trực tiếp tại các cơ sở y tế chuyên khoa sâu để được các bác sĩ thăm khám và tư vấn chính xác.

Nếu bạn hoặc người thân đang có các triệu chứng nghi ngờ hoặc đã được chẩn đoán u phổi và muốn tìm hiểu sâu hơn về các kỹ thuật can thiệp phẫu thuật kết hợp miễn dịch hiện đại, hãy đến khám trực tiếp tại Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Bác sĩ Trần Quốc Hoài - Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu với chuyên môn sâu và sự tận tâm sẽ trực tiếp thăm khám, đánh giá toàn diện tình trạng bệnh và xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa an toàn, hiệu quả nhất cho từng bệnh nhân.

Tài liệu tham khảo

1. Forde PM, Spicer J, Lu S, et al. Nivolumab plus chemotherapy given before surgery for non-small-cell lung cancer. Plain language summary of the CheckMate 816 study results. N Engl J Med / Future Oncol. 2022/2023. PMID: 36815433.
2. Yakobson A, Abu Salamah F, Alatawneh I, et al. Impact of PD-L1 Status on the Development of Cutaneous Immune-Related Adverse Events in Non-Small-Cell Lung Cancer Patients Receiving Immunotherapy. Soroka Medical Center. 2025. PMID: 42073445.
3. Petrillo LA, Hsu K, Pintro K, et al. Pilot Randomized Trial of an Educational Intervention About Immunotherapy for Patients With Advanced Cancer and Their Caregivers. UPLIFT Trial. 2024. PMID: 39938469.