Hướng dẫn chi tiết phương pháp xạ trị kết hợp hóa trị u phổi hiệu quả nhất hiện nay U phổi hay ung thư phổi là một trong những b...

Hướng dẫn chi tiết phương pháp xạ trị kết hợp hóa trị u phổi hiệu quả nhất hiện nay

U phổi hay ung thư phổi là một trong những bệnh lý ác tính có tốc độ phát triển nhanh và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của người bệnh. Việc phát hiện và điều trị u phổi ở giai đoạn muộn không chỉ làm suy giảm chức năng hô hấp mà còn gây ra những tác động tiêu cực đến tâm lý, khiến người bệnh lo âu, trầm cảm và làm giảm sút nghiêm trọng chất lượng cuộc sống của bản thân lẫn gia đình. Hiện nay, y học đã có nhiều bước tiến mới trong việc kiểm soát căn bệnh này, trong đó phương pháp phối hợp nhiều mô thức điều trị đang mang lại những tín hiệu rất khả quan.

Tổng quan về phương pháp xạ trị kết hợp hóa trị u phổi

Phương pháp xạ trị phối hợp với hóa trị (hay còn gọi là hóa xạ trị đồng thời) là việc sử dụng các tia bức xạ năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ung thư tại chỗ, kết hợp cùng các thuốc hóa chất truyền vào cơ thể nhằm ức chế sự phát triển và di căn của khối u. Sự kết hợp này mang lại tác dụng hiệp đồng, trong đó hóa chất đóng vai trò như một chất làm tăng độ nhạy cảm của tế bào u với tia xạ, giúp nâng cao tối đa hiệu quả kiểm soát bệnh so với việc chỉ áp dụng đơn lẻ từng phương pháp.

Thông thường, phương pháp này được ưu tiên áp dụng cho các trường hợp u phổi giai đoạn tiến triển tại chỗ hoặc các khối u có kích thước lớn, không thể thực hiện cắt bỏ ngay từ đầu. Mục tiêu chính là thu nhỏ kích thước khối u, dọn dẹp các tổn thương vi di căn và tạo cơ hội cho các bước điều trị triệt căn tiếp theo.

Các nghiên cứu y khoa nổi bật về hiệu quả điều trị

Hiệu quả của việc kết hợp hóa trị và xạ trị trong điều trị u phổi đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn trên thế giới với các số liệu rất cụ thể:

• Nghiên cứu tổng hợp của tác giả G. Okawara và cộng sự (PMID: 9765750) thực hiện phân tích dựa trên dữ liệu của 22 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên với tổng số 3.033 người bệnh. Kết quả cho thấy việc sử dụng phác đồ hóa trị có gốc cisplatin kết hợp với xạ trị lồng ngực giúp giảm 10% nguy cơ tử vong ở người bệnh ung thư phổi tế bào nhỏ giai đoạn tiến triển tại chỗ so với việc chỉ xạ trị đơn thuần.
• Một phân tích gộp khác của tác giả J P Pignon và L A Stewart (PMID: 8635115) trên 14 thử nghiệm lâm sàng với 2.589 người bệnh cũng khẳng định việc phối hợp hóa xạ trị giúp giảm 13% nguy cơ tử vong ở mốc 2 năm và giảm tới 17% nguy cơ tử vong ở mốc 3 năm cho người bệnh.
• Trong điều trị ung thư phổi tế bào nhỏ giai đoạn khu trú, nghiên cứu của tác giả Dirk De Ruysscher (PMID: 16505424) đã chỉ ra rằng thời gian từ ngày đầu tiên hóa trị đến ngày cuối cùng của đợt xạ trị ngực là yếu tố tiên lượng sống còn quan trọng nhất. Cụ thể, tỷ lệ sống sót sau 5 năm đạt trên 20% khi tổng thời gian điều trị này được rút ngắn dưới 30 ngày nhờ kiểm soát tốt quá trình tăng sinh của tế bào u.
• Đối với thể ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn III không thể phẫu thuật cắt bỏ, phác đồ hóa xạ trị đồng thời sau đó điều trị củng cố bằng durvalumab (phác đồ PACIFIC) đã trở thành tiêu chuẩn vàng. Nghiên cứu thực tế của Agnieszka Wojskowicz và cộng sự (PMID: 41899644) trên các người bệnh được theo dõi trong 40 tháng cho thấy tỷ lệ sống ngắt quãng không tiến triển bệnh sau 3 năm đạt tới 52,8%, khẳng định lợi ích to lớn mang lại ngay cả trong môi trường thực tế lâm sàng hàng ngày.

So sánh giữa điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật

Khi đối mặt với u phổi, việc lựa chọn giữa điều trị bảo tồn (không phẫu thuật) và can thiệp ngoại khoa (phẫu thuật) phụ thuộc rất lớn vào giai đoạn bệnh, bản chất khối u và thể trạng của người bệnh. Việc hiểu rõ ưu nhược điểm của từng phương pháp giúp người bệnh phối hợp tốt hơn với y bác sĩ trong quá trình chữa trị.

Điều trị không phẫu thuật (Xạ trị kết hợp hóa trị)

• Ưu điểm: đây là phương pháp không xâm lấn, tránh được cuộc đại phẫu cắt góc phổi đầy rủi ro, phù hợp cho những khối u ở vị trí hiểm hóc, khối u giai đoạn tiến triển lan rộng ra xung quanh hoặc những người bệnh lớn tuổi, có nhiều bệnh lý nền tim mạch, hô hấp đi kèm không thể chịu đựng được cuộc mê kéo dài.
• Nhược điểm: người bệnh phải trải qua nhiều đợt điều trị kéo dài, dễ gặp các tác dụng phụ toàn thân của hóa chất và tia xạ làm suy giảm thể trạng tạm thời. Phương pháp này thường khó loại bỏ hoàn toàn gốc rễ khối u nếu u có kích thước quá lớn, tỷ lệ tái phát tại chỗ vẫn ở mức đáng kể.

Điều trị phẫu thuật

• Ưu điểm: đây là phương pháp mang tính triệt căn cao nhất, giúp loại bỏ trực tiếp và hoàn toàn khối u cùng các hạch bạch huyết vùng bị xâm lấn ra khỏi cơ thể, ngăn chặn nguồn gốc phát triển của tế bào ác tính tại chỗ một cách nhanh chóng.
• Nhược điểm: đây là một cuộc phẫu thuật lớn, đòi hỏi người bệnh phải có chức năng phổi thật tốt để bù trừ sau khi cắt bỏ một phần phổi. Phương pháp này có những nguy cơ tai biến trong và sau mổ, đồng thời không giải quyết được các tế bào ung thư đã di căn xa vào máu.

Khi nào nên phẫu thuật u phổi

Phẫu thuật được xem là vũ khí hàng đầu và mang lại cơ hội chữa khỏi bệnh cao nhất nếu người bệnh đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về mặt chuyên môn.

Chỉ định cụ thể

• Khối u phổi được xác định ở giai đoạn sớm (giai đoạn I, II và một số trường hợp giai đoạn IIIA chọn lọc), chưa có hiện tượng di căn xa đến các cơ quan khác như gan, xương, não.
• Khối u có kích thước và vị trí phù hợp, cho phép phẫu thuật viên cắt bỏ trọn vẹn (đạt diện cắt âm tính R0) mà vẫn bảo tồn được tối đa phần phổi lành còn lại.
• Người bệnh ung thư phổi tế bào nhỏ ở giai đoạn rất sớm (T1-2N0M0) có thể đạt được hiệu quả sống còn vượt trội nếu được phẫu thuật cắt bỏ sớm thay vì chỉ hóa xạ trị đơn thuần (PMID: 41933341).
• Khối u giai đoạn tiến triển tại chỗ nhưng sau khi trải qua các chu kỳ hóa trị, xạ trị tân bổ trợ hoặc hóa miễn dịch đã có đáp ứng tốt, khối u co nhỏ lại đáng kể giúp chuyển từ trạng thái không thể mổ thành có thể mổ được (PMID: 42000138).

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

• Người bệnh cần được đánh giá chức năng hô hấp chuyên sâu thông qua đo hô hấp ký, khuếch tán khí để đảm bảo phần phổi còn lại đủ gánh vác nhu cầu oxy của cơ thể sau mổ.
• Thực hiện các xét nghiệm đánh giá toàn diện chức năng tim mạch, gan, thận và đông máu để kiểm soát tối đa các rủi ro trong quá trình gây mê hồi sức.
• Bác sĩ sẽ tư vấn chi tiết về phương pháp mổ (mổ nội soi lồng ngực ít xâm lấn hoặc mổ mở), các nguy cơ có thể gặp và hướng dẫn người bệnh tập thở bằng dụng cụ chuyên dụng trước mổ để hạn chế xẹp phổi sau phẫu thuật.

Thời gian nằm viện

• Đối với các ca phẫu thuật nội soi lồng ngực ít xâm lấn, thời gian nằm viện thường kéo dài khoảng 3 đến 5 ngày nếu tiến triển tốt.
• Đối với các trường hợp mổ mở hoặc phải cắt toàn bộ một bên phổi, người bệnh cần thời gian nằm viện theo dõi sát sao tối thiểu từ 7 đến 10 ngày để kiểm soát các ống dẫn lưu và phục hồi thể trạng ổn định trước khi xuất viện.

Các biến chứng có thể gặp phải và nguyên tắc xử trí

Cả hai phương pháp phẫu thuật và hóa xạ trị đều là những can thiệp chuyên sâu, do đó không thể tránh khỏi một số nguy cơ ảnh hưởng đến cơ thể.

Biến chứng do hóa xạ trị

• Viêm phổi do xạ trị: người bệnh có biểu hiện ho khan, khó thở, sốt nhẹ sau khi kết thúc đợt xạ trị vài tuần đến vài tháng. Nguyên tắc xử trí cơ bản là sử dụng thuốc corticoid đường toàn thân, thở oxy hỗ trợ và dùng thuốc giãn phế quản nếu có co thắt.
• Viêm thực quản cấp tính: gây cảm giác đau rát khi nuốt, khó nuốt, chán ăn do thực quản nằm gần vùng xạ trị (PMID: 39590114). Xử trí bằng cách sử dụng các thuốc bọc niêm mạc dạ dày thực quản, dùng thuốc giảm đau trước bữa ăn và ưu tiên thức ăn lỏng, nguội, mềm.
• Suy tủy xương: hóa chất làm giảm bạch cầu, hồng cầu và tiểu cầu, khiến người bệnh dễ bị nhiễm trùng, mệt mỏi và chảy máu. Xử trí bằng cách sử dụng các thuốc kích tủy (như G-CSF cho bạch cầu), truyền máu khi có chỉ định và cách ly phòng tránh nhiễm trùng cơ hội.

Biến chứng sau phẫu thuật

• Rò khí kéo dài: khí từ nhu mô phổi rò ra khoang màng phổi qua diện cắt kéo dài trên 5 - 7 ngày. Nguyên tắc xử trí là tiếp tục lưu ống dẫn lưu ngực gắn vào hệ thống hút áp lực âm liên tục, nếu không tự lành có thể cần can thiệp nội soi bít rò hoặc mổ lại khâu gia cố.
• Chảy máu sau mổ: máu chảy ra qua ống dẫn lưu lượng nhiều hoặc có dấu hiệu mất máu cấp. Xử trí bằng cách truyền máu, dùng thuốc cầm máu và khẩn cấp đưa người bệnh trở lại phòng mổ để tìm vị trí chảy máu và khâu cầm máu lại.
• Xẹp phổi và viêm phổi sau mổ: do người bệnh đau không dám ho khạc, dẫn đến ứ đọng đờm nhớt làm tắc nghẽn phế quản. Xử trí bằng cách giảm đau thật tốt cho người bệnh, thực hiện vật lý trị liệu hô hấp tích cực, khuyến khích ho khạc, hút đờm qua nội soi phế quản nếu cần và dùng kháng sinh liều cao.

Kết luận chung

Việc điều trị u phổi hiện nay không còn là đơn độc một phương pháp mà là sự phối hợp nhịp nhàng giữa nhiều chuyên khoa. Phương pháp xạ trị kết hợp hóa trị đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc kiểm soát khối u tiến triển, trong khi phẫu thuật vẫn là đích đến cuối cùng để loại bỏ triệt để mầm bệnh ở những giai đoạn cho phép. Mỗi người bệnh có một bản đồ bệnh lý hoàn toàn khác nhau, chính vì vậy, việc lựa chọn phương pháp nào, trình tự ra sao cần được thảo luận kỹ lưỡng bởi hội đồng đa chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý điều trị theo các phương pháp truyền miệng mà cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa sâu để được thăm khám, đánh giá toàn diện và xây dựng một phác đồ điều trị cá thể hóa an toàn, hiệu quả nhất.

Để có được chiến lược điều trị u phổi tối ưu, an toàn và phù hợp nhất với tình trạng sức khỏe cụ thể của bản thân, quý người bệnh nên đến khám trực tiếp tại Bác sĩ Trần Quốc Hoài - Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu. Tại đây, người bệnh sẽ được thăm khám kỹ lưỡng, thực hiện các cận lâm sàng tiên tiến và nhận những tư vấn chuyên sâu về các phương pháp phẫu thuật ít xâm lấn cũng như các phác đồ phối hợp đa mô thức hiện đại. Việc chẩn đoán đúng giai đoạn và can thiệp kịp thời chính là chìa khóa vàng giúp nâng cao hiệu quả điều trị và kéo dài sự sống cho người bệnh.

Tài biểu tham khảo

1. G. Okawara, J. Rusthoven, T. Newman, B. Findlay, W. Evans. Unresected stage III non-small-cell lung cancer. Provincial Lung Cancer Disease Site Group. PMID: 9765750.
2. J P Pignon, L A Stewart. Randomized trials of radiotherapy alone versus combined chemotherapy and radiotherapy in stages IIIa and IIIb nonsmall cell lung cancer: a meta-analysis. PMID: 8635115.
3. Dirk De Ruysscher, Madelon Pijls-Johannesma, Søren M Bentzen, André Minken, Rinus Wanders, Ludy Lutgens, Monique Hochstenbag, Liesbeth Boersma, Bradly Wouters, Guido Lammering, Johan Vansteenkiste, Philippe Lambin. Time between the first day of chemotherapy and the last day of chest radiation is the most important predictor of survival in limited-disease small-cell lung cancer. PMID: 16505424.
4. Agnieszka Wojskowicz, Piotr Skalij, Dominika Hempel, Łukasz Zalewski, Monika Konopka-Filippow, Iwona Sidorkiewicz, Agnieszka Krzystyniak, Ewa Sierko. A Real-World, Single-Center, Observational Retrospective Experience of Durvalumab Treatment After Concomitant Chemoradiation for Unresectable Stage III Non-Small Cell Lung Cancer. PMID: 41899644.
5. Lei Zhou, Shou-Feng Wang, Cheng-Xian Ma, Wei Huang, Xin-Bin Pan. Surgery versus chemoradiotherapy in patients with stage T1-2N0M0 small cell lung cancer: a retrospective cohort study. PMID: 41933341.
6. Ashley Horne, Igor Gomez-Randulfe, Amy Ford, Richard Milton, Petra Jankowska, Emma O'Dowd, Alastair Greystoke, Corinne Faivre-Finn. Navigating controversies in stage III NSCLC: a multidisciplinary case discussion on evolving treatment paradigms. PMID: 42000138.
7. Anthony M Brade, Houda Bahig, Andrea Bezjak, Rosalyn A Juergens, Charmaine Lynden, Nicolas Marcoux, Barbara Melosky, Devin Schellenberg, Stephanie Snow. Esophagitis and Pneumonitis Related to Concurrent Chemoradiation ± Durvalumab Consolidation in Unresectable Stage III Non-Small-Cell Lung Cancer: Risk Assessment and Management Recommendations Based on a Modified Delphi Process. PMID: 39590114.