Kinh nghiệm thực tế về quản lý cơn đau trong chăm sóc giảm nhẹ u phổi theo chuẩn Bộ Y tế Đau đớn là một trong những triệu chứng ...

Kinh nghiệm thực tế về quản lý cơn đau trong chăm sóc giảm nhẹ u phổi theo chuẩn Bộ Y tế

Đau đớn là một trong những triệu chứng phổ biến và đáng sợ nhất đối với người bệnh u phổi giai đoạn tiến triển. Tình trạng này không chỉ gây bào mòn về mặt thể chất như làm suy giảm chức năng hô hấp, mất ngủ, kiệt sức mà còn ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý, dẫn đến lo âu, trầm cảm và làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống của người bệnh lẫn gia đình. Quản lý cơn đau hiệu quả theo đúng chuẩn cá thể hóa là một phần then chốt trong chăm sóc giảm nhẹ, giúp người bệnh duy trì thể trạng để tiếp tục các liệu trình điều trị đặc hiệu.

---

Nghiên cứu y khoa về hiệu quả quản lý cơn đau ở người bệnh u phổi

Các bằng chứng lâm sàng trên thế giới đã chứng minh việc can thiệp kiểm soát đau sớm và phối hợp đa mô thức mang lại lợi ích vượt trội cho người bệnh u phổi giai đoạn muộn.

• Hiệu quả của chăm sóc giảm nhẹ sớm: một nghiên cứu thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng của tác giả Mengting Chen và cộng sự thực hiện trên 280 bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC) mới chẩn đoán (PMID: 37781179) cho thấy, nhóm được áp dụng mô hình chăm sóc giảm nhẹ sớm kết hợp (CEPC) có hiệu quả kiểm soát đau tốt hơn rõ rệt (p = 0.003) và cải thiện chất lượng cuộc sống so với nhóm chỉ điều trị ung thư chuẩn. Đặc biệt, thời gian sống còn toàn bộ (OS) của nhóm chăm sóc giảm nhẹ sớm kéo dài từ 20.4 tháng lên 24.6 tháng (p = 0.042).
• Thực trạng sử dụng giảm đau và gánh nặng triệu chứng: nghiên cứu của Johnny M Hoang và cộng sự trên 459 bệnh nhân u phổi chưa từng điều trị (PMID: 31338641) ghi nhận có khoảng 50% bệnh nhân phải sử dụng thuốc giảm đau và 25% cần dùng đến nhóm thuốc giảm đau opioid. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng có tới một phần ba số bệnh nhân bị đau ở mức độ trung bình đến nặng vẫn chưa được tiếp cận với thuốc giảm đau phù hợp, gây ảnh hưởng xấu đến các chức năng sinh hoạt hàng ngày.
• Tình trạng thiếu hụt điều trị cuối đời: một phân tích dữ liệu bảo hiểm y tế lớn tại Trung Quốc trên 1330 bệnh nhân u phổi đã tử vong (PMID: 38316629) cảnh báo xu hướng sụt giảm lượng opioid được kê đơn trong 60 ngày cuối đời. Trong tháng cuối cùng trước khi mất, liều lượng opioid tương đương morphine dùng mỗi ngày (MMED) bị giảm trung bình 6.08 mg (95% CI: -7.14 đến -5.03), khiến người bệnh phải chịu đựng nhiều đau đớn hơn. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì đủ liều giảm đau ở giai đoạn cận tử.
• Vai trò của các chương trình quản lý đau chuyên biệt: nghiên cứu ngẫu nhiên của Apinya Prisutkul và cộng sự trên các bệnh nhân ung thư di căn, bao gồm u phổi (PMID: 36151980), chứng minh rằng chương trình quản lý đau chuyên biệt giúp giảm điểm đau (NRS) từ 5.1 xuống 4.0 ở lần khám thứ nhất và từ 4.7 xuống 3.3 ở lần khám thứ hai (p < 0.05), đồng thời nâng cao điểm số chất lượng cuộc sống (FACT-G) một cách thực chất.

---

So sánh điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật can thiệp trong kiểm soát đau u phổi

Khi khối u phổi xâm lấn màng phổi, thành ngực, cột sống hoặc di căn xương, việc lựa chọn phương pháp kiểm soát đau cần được cân nhắc kỹ lưỡng giữa điều trị nội khoa bảo tồn và các can thiệp ngoại khoa.

Điều trị không phẫu thuật (dùng thuốc, xạ trị palliatiatve, giảm đau hỗ trợ)

• Ưu điểm: áp dụng rộng rãi cho mọi giai đoạn bệnh, ít xâm lấn, không đòi hỏi người bệnh phải có thể trạng quá tốt. Việc tuân thủ bậc thang giảm đau của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) sử dụng morphine liều thấp dài hạn được chứng minh là an toàn và giảm đau có ý nghĩa lâm sàng hơn so với tramadol (PMID: 29855773). Xạ trị giảm nhẹ cũng giúp kiểm soát đau xương do di căn đạt tỷ lệ trên 75% (PMID: 31035767).
• Nhược điểm: thuốc opioid gây ra nhiều tác dụng phụ kéo dài như táo bón, buồn nôn, buồn ngủ. Tỷ lệ bệnh nhân u phổi gặp phải các cơn đau bộc phát (breakthrough pain) khi đang điều trị bằng thuốc nền vẫn ở mức cao, chiếm khoảng 53.6% (PMID: 35463627). Ngoài ra, thuốc không giải quyết được các tổn thương gây mất vững cấu trúc xương.

Điều trị phẫu thuật và can thiệp ngoại khoa ít xâm lấn

• Ưu điểm: giải quyết trực tiếp nguyên nhân gây đau do u chèn ép, mang lại hiệu quả nhanh chóng và bền vững. Các phương pháp như phẫu thuật cố định cột sống, phẫu thuật giải ép tủy, hoặc can thiệp ít xâm lấn như đốt u bằng sóng vô tuyến (RFA) giúp giảm đáng kể lượng thuốc morphine phải dùng nạp vào cơ thể, từ đó giảm tác dụng phụ (PMID: 33302633). Cắt cụt chi hoặc phẫu thuật rạch rộng trong trường hợp di căn xương hiếm gặp ở ngọn chi (acrometastasis) giúp kiểm soát đau triệt để và làm sạch tổn thương nhiễm trùng (PMID: 26241547).
• Nhược điểm: đòi hỏi người bệnh phải trải qua quy trình tiền mê hoặc gây mê, có nguy cơ xảy ra các tai biến phẫu thuật và cần thời gian phục hồi vết mổ.

---

Khi nào nên phẫu thuật hoặc can thiệp ngoại khoa kiểm soát đau u phổi

Người bệnh u phổi được cân nhắc chuyển hướng sang các can thiệp ngoại khoa hoặc thủ thuật ít xâm lấn khi đáp ứng các điều kiện sau:

• Cơn đau do u xâm lấn trực tiếp vào thành ngực, xương sườn, hoặc di căn xương gây đau chói, đau dữ dội tại một điểm cố định mà các thuốc giảm đau liều cao không còn hiệu quả hoặc người bệnh không dung nạp được tác dụng phụ của thuốc.
• Xuất hiện tình trạng chèn ép tủy sống cấp tính hoặc nguy cơ cao gãy xương bệnh lý tại các vị trí chịu lực (như cột sống cổ, cột sống thắt lưng, xương đùi) gây đe dọa liệt chi và rối loạn cơ vòng (PMID: 34568226).
• Khối u di căn đơn độc ở các vị trí đặc biệt như tuyến thượng thận (PMID: 21174545) hoặc di căn xương ngọn chi (PMID: 26241547) có thể phẫu thuật cắt bỏ tổn thương để giải quyết triệu chứng tại chỗ.

---

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật và can thiệp

Trước khi tiến hành bất kỳ can thiệp phẫu thuật nào, người bệnh và gia đình sẽ được bác sĩ tư vấn kỹ lưỡng các nội dung sau:

• Đánh giá toàn diện thể trạng: kiểm tra chức năng hô hấp, tim mạch và dự trữ phổi để đảm bảo người bệnh đủ điều kiện trải qua quá trình gây mê an toàn.
• Mục tiêu của cuộc mổ: làm rõ phẫu thuật ở giai đoạn này hướng tới mục tiêu giảm nhẹ triệu chứng, giải ép thần kinh, ổn định cấu trúc xương để cải thiện hoạt động đi lại và chất lượng sống, chứ không phải phẫu thuật để triệt căn ung thư.
• Chuẩn bị tâm lý và dinh dưỡng: người bệnh cần được tối ưu hóa tình trạng dinh dưỡng (PMID: 23932456) và giải tỏa lo âu trước mổ nhằm tăng tốc độ phục hồi sau phẫu thuật.
• Thời gian nằm viện: tùy thuộc vào mức độ phức tạp của cuộc phẫu thuật hoặc thủ thuật. Đối với các can thiệp ít xâm lấn như đốt u bằng sóng vô tuyến (RFA), người bệnh thường cần thời gian nằm viện ngắn, ít nhất là 1 đêm để theo dõi các biến chứng cấp tính trước khi xuất viện. Các cuộc đại phẫu như cố định cột sống có thể yêu cầu nằm viện từ 3 đến 5 ngày.

---

Các biến chứng có thể gặp phải và nguyên tắc xử trí

Các can thiệp phẫu thuật và thủ thuật giảm nhẹ cho người bệnh u phổi luôn tiềm ẩn những rủi ro nhất định, đòi hỏi sự theo dõi sát sao:

• Tràn khí màng phổi hoặc tràn dịch màng phổi: thường gặp sau các thủ thuật can thiệp qua da vào vùng phổi hoặc thành ngực (PMID: 33302633). Nguyên tắc xử trí: theo dõi lâm sàng và chụp X-quang ngực phế trường. Nếu lượng khí hoặc dịch ít, cơ thể có thể tự hấp thu; nếu lượng nhiều gây xẹp phổi và khó thở, bác sĩ sẽ tiến hành đặt ống dẫn lưu màng phổi hút áp lực âm liên tục.
• Nhiễm trùng vết mổ hoặc nhiễm trùng sâu: nguyên tắc xử trí: thực hiện cấy dịch vết mổ làm kháng sinh đồ, sử dụng kháng sinh đường tĩnh mạch phổ rộng kịp thời, kết hợp chăm sóc, rửa và thay băng vết mổ vô khuẩn hàng ngày.
• Chảy máu hoặc tụ máu tại vùng mổ: nguyên tắc xử trí: băng ép tại chỗ đối với tổn thương nông. Nếu có dấu hiệu chảy máu trong hoặc tụ máu lớn gây chèn ép thần kinh (đặc biệt là vùng cột sống), cần tiến hành phẫu thuật lại ngay để cầm máu và giải phóng khối máu tụ.
• Tổn thương thần kinh tồn dư hoặc tiến triển: có thể xuất hiện do sang chấn trong quá trình giải ép hoặc cố định xương. Nguyên tắc xử trí: sử dụng phối hợp các thuốc kháng viêm liều cao (corticoid), thuốc bổ thần kinh và tập vật lý trị liệu phục hồi chức năng sớm cho người bệnh.

---

Kết luận

Quản lý cơn đau trong chăm sóc giảm nhẹ u phổi là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa điều trị nội khoa chuyên sâu và các can thiệp ngoại khoa đúng thời điểm. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp không chỉ dựa vào giai đoạn bệnh mà còn phụ thuộc vào thể trạng, vị trí tổn thương và mong muốn của người bệnh. Để đảm bảo tính chính xác, hiệu quả và an toàn, người bệnh cần đến khám trực tiếp tại các cơ sở y tế chuyên khoa để được các bác sĩ đánh giá toàn diện và xây dựng phác đồ điều trị tối ưu nhất.

Nếu người thân của quý vị đang phải chịu đựng những cơn đau mệt mỏi do khối u phổi gây ra, hãy đưa người bệnh đến khám trực tiếp với Bác sĩ Trần Quốc Hoài tại Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu để nhận được sự tư vấn chuyên môn kỹ lưỡng. Bác sĩ sẽ đánh giá cụ thể tình trạng tổn thương, mức độ đau và thể trạng hiện tại để đưa ra giải pháp kiểm soát đau tối ưu nhất, giúp người bệnh giảm bớt đau đớn và nâng cao chất lượng cuộc sống. Việc thăm khám sớm và cá thể hóa điều trị là chìa khóa mang lại sự nhẹ nhàng, an tâm cho cả người bệnh lẫn gia đình.

---

Tài liệu tham khảo

1. Chen M, Yu H, Yang L, et al. Combined early palliative care for non-small-cell lung cancer patients: a randomized controlled trial in Chongqing, China. Front Oncol. 2023. PMID: 37781179.
2. Hoang JM, Upadhyay N, Dike DN, et al. Patient-reported outcomes in light of supportive medications in treatment-naïve lung cancer patients. Support Care Cancer. 2019. PMID: 31338641.
3. Zheng J, Huang Y, He J, et al. Trends in pain undertreatment among lung cancer patients at the EOL: Analysis of urban city medical insurance data in China. BMC Palliative Care. 2024. PMID: 38316629.
4. Prisutkul A, Dechaphunkul A, Arundorn T, et al. The effectiveness of a pain management programme on pain control and quality of life in patients with metastatic cancer. Ecancermedicalscience. 2022. PMID: 36151980.
5. Zheng RJ, Fu Y, Zhu J, et al. Long-term low-dose morphine for patients with moderate cancer pain is predominant factor effecting clinically meaningful pain reduction. J Pain Symptom Manage. 2018. PMID: 29855773.
6. Pechačová Z, Zemanová M, Končeková J. Effect and Toxicity of Radiation Therapy in Selected Palliative Indications. Klin Onkol. 2019. PMID: 31035767.
7. Fan R, Li X, Yang S, et al. Retrospective Observational Study on the Characteristics of Pain and Associated Factors of Breakthrough Pain in Advanced Patients. J Pain Research. 2022. PMID: 35463627.
8. Zhou X, Li H, Qiao Q, et al. CT-guided percutaneous minimally invasive radiofrequency ablation for the relief of cancer related pain from metastatic non-small cell lung cancer patients: a retrospective study. J Cardiothorac Surg. 2020. PMID: 33302633.
9. Stomeo D, Tulli A, Ziranu A, et al. Acrometastasis: a literature review. Eur Rev Med Pharmacol Sci. 2015. PMID: 26241547.
10. Tibdewal A, Sharma A, Gurram L, et al. Outcomes of Palliative Radiotherapy in Metastatic Epidural Spinal Cord Compression in Lung Cancer-A Prospective Observational Study from Tata Memorial Hospital. Ind J Med Paediatr Oncol. 2021. PMID: 34568226.
11. Torok J, Wegner RE, Burton SA, et al. Stereotactic body radiation therapy for adrenal metastases: a retrospective review of a noninvasive therapeutic strategy. Liver Cancer. 2011. PMID: 21174545.
12. Vergnenègre A, Hominal S, Tchalla AE, et al. Assessment of palliative care for advanced non-small-cell lung cancer in France: a prospective observational multicenter study (GFPC 0804 study). Lung Cancer. 2013. PMID: 23932456.