Kinh nghiệm thực tế về sử dụng thuốc nhắm trúng đích chữa u phổi hiệu quả nhất hiện nay U phổi, đặc biệt là ung thư phổi không t...
Kinh nghiệm thực tế về sử dụng thuốc nhắm trúng đích chữa u phổi hiệu quả nhất hiện nay
U phổi, đặc biệt là ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC), gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến mọi mặt đời sống của người bệnh. Về mặt sinh lý, bệnh nhân phải đối mặt với các triệu chứng suy nhược như ho kéo dài, khó thở, đau ngực và sụt cân nhanh chóng. Về mặt tâm lý, chẩn đoán mắc u ác tính luôn đi kèm với cảm giác lo âu, trầm cảm và sợ hãi. Gánh nặng này lan rộng ra cả khía cạnh xã hội khi chi phí điều trị lớn và sự suy giảm khả năng lao động khiến người bệnh dễ rơi vào trạng thái cô lập, phụ thuộc vào gia đình.
Sự ra đời của các liệu pháp nhắm trúng đích phân tử đã thay đổi cục diện điều trị u phổi tiến triển, mang lại hiệu quả vượt trội so với hóa trị truyền thống. Tuy nhiên, việc lựa chọn giữa điều trị thuốc đơn thuần và can thiệp ngoại khoa cần dựa trên bằng chứng khoa học nghiêm ngặt và tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân.
Nghiên cứu y khoa về hiệu quả của thuốc nhắm trúng đích
Các dữ liệu lâm sàng thế giới thực tế đã chứng minh vai trò then chốt của thuốc nhắm trúng đích đối với các trường hợp u phổi có đột biến gen.
- Hiệu quả trên nhóm đột biến EGFR: nghiên cứu của Seki và cộng sự năm 2024 cho biết tại Nhật Bản hiện có 5 loại thuốc ức chế EGFR tyrosine kinase (EGFR-TKI) được phê duyệt từ thế hệ một đến thế hệ ba (PMID: 39571983). Việc sử dụng tuần tự thuốc thế hệ một hoặc thế hệ hai, sau đó chuyển sang thế hệ ba (osimertinib) khi xuất hiện đột biến kháng thuốc T790M là một chiến lược thực tế giúp kéo dài thời gian sống cho người bệnh (PMID: 39571983). Ngoài ra, nghiên cứu lâm sàng pha III APPLE cho thấy ở nhóm bệnh nhân có gen thúc đẩy dương tính đã thất bại với liệu pháp trúng đích trước đó, việc phối hợp thêm thuốc kháng sinh mạch bevacizumab giúp đạt thời gian sống còn toàn bộ (OS) trung vị lên đến 28,0 tháng (PMID: 42127535).
- Hiệu quả trên nhóm có tái sắp xếp ALK: một nghiên cứu thuần tập thực tế đa trung tâm trên 176 bệnh nhân u phổi giai đoạn III có tái sắp xếp gen ALK chỉ ra rằng việc kết hợp điều trị tại chỗ (phẫu thuật hoặc hóa xạ trị) với thuốc nhắm trúng đích bổ trợ giúp nâng tỷ lệ sống còn 5 năm lên đến 71,9% (PMID: 42007220). Đặc biệt, nhóm bệnh nhân được phẫu thuật sạch u và dùng thuốc ALK-TKI bổ trợ đạt tỷ lệ sống còn 5 năm không tiến triển bệnh là 100% (PMID: 42007220). Một phân tích gộp khác trên 2.737 bệnh nhân khẳng định biến thể EML4-ALK v1 mang lại thời gian sống thêm không tiến triển bệnh (PFS) tốt hơn đáng kể so với biến thể v3 khi dùng thuốc ức chế ALK (HR = 0,63, PMID: 41959926).
- Các đột biến hiếm gặp khác: đối với u phổi có đột biến chèn đoạn exon 20 của EGFR (chiếm 4% đến 12% các ca đột biến EGFR), các thuốc TKI cổ điển thường bị kháng bẩm sinh (PMID: 21764376, PMID: 42123300). Dù vậy, các kháng thể kép mới như amivantamab kết hợp hóa trị trong thử nghiệm PAPILLON đã nâng tỷ lệ đáp ứng khách quan (ORR) lên 73% với PFS trung vị 11,4 tháng (PMID: 42123300). Với đột biến HER2 (chiếm 2% đến 5% số ca NSCLC), thuốc TKI thế hệ mới zongertinib hoặc thuốc kháng thể đơn dòng kháng HER2 đang ghi nhận tỷ lệ đáp ứng khoảng 51% đến 52% (PMID: 42070909, PMID: 42082076). Đối với đột biến METex14, thuốc glumetinib đạt tỷ lệ đáp ứng 66% nói chung và lên tới 85% ở những bệnh nhân đã có di căn não (PMID: 42059212).
So sánh giữa điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật
Việc chọn lựa phương pháp phụ thuộc hoàn toàn vào giai đoạn bệnh, bản chất khối u và thể trạng của bệnh nhân.
Điều trị không phẫu thuật (dùng thuốc nhắm trúng đích, hóa trị, xạ trị)
- Ưu điểm: ít xâm lấn, không đòi hỏi cuộc mổ lớn, áp dụng được cho cả u phổi giai đoạn muộn đã di căn xa (PMID: 22157296). Thuốc tác động toàn thân, giúp kiểm soát các tổn thương vi di căn mà mắt thường hoặc chẩn đoán hình ảnh chưa phát hiện được.
- Nhược điểm: không thể loại bỏ trực tiếp khối u nguyên phát ra khỏi cơ thể. Bệnh nhân phải dùng thuốc kéo dài và đối mặt với nguy cơ kháng thuốc sau một thời gian điều trị (PMID: 41977363). Chi phí kinh tế lâu dài rất cao và thuốc có thể gây ra các tác dụng phụ toàn thân.
Điều trị phẫu thuật (cắt thùy phổi, nạo hạch)
- Ưu điểm: là phương pháp duy nhất có khả năng điều trị triệt căn, loại bỏ hoàn toàn khối u và các hạch vùng ra khỏi cơ thể ở giai đoạn sớm (PMID: 27523606). Mang lại cơ hội khỏi bệnh lâu dài và kiểm soát bệnh tại chỗ tốt nhất.
- Nhược điểm: đây là một cuộc đại phẫu có xâm lấn, đòi hỏi gây mê toàn thân. Phẫu thuật tiềm ẩn các nguy cơ tai biến trong mổ và hậu phẫu, đồng thời cần thời gian phục hồi chức năng hô hấp sau mổ.
Quy trình điều trị phẫu thuật u phổi
Khi nào nên phẫu thuật
Phẫu thuật được ưu tiên thực hiện cho các trường hợp u phổi không tế bào nhỏ ở giai đoạn sớm (giai đoạn I, II và một số trường hợp giai đoạn IIIa chọn lọc), khi khối u còn khu trú và chưa di căn xa (PMID: 27523606, PMID: 42033967). Bệnh nhân cần có đủ chức năng hô hấp và tim mạch để chịu đựng được cuộc mổ cắt một phần phổi. Ở giai đoạn muộn hơn, phẫu thuật đôi khi vẫn được cân nhắc sau khi người bệnh đã đáp ứng tốt với các liệu pháp toàn thân nhằm giải quyết khối u còn sót lại (PMID: 42102450).
Những điều cần biết trước khi phẫu thuật
- Bệnh nhân được làm các xét nghiệm đánh giá toàn diện bao gồm: chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc PET-CT để chẩn đoán giai đoạn bệnh, đo chức năng hô hấp, siêu âm tim và làm các xét nghiệm máu cơ bản.
- Bác sĩ sẽ tư vấn chi tiết về phương pháp mổ (mổ nội soi ít xâm lấn hay mổ mở), những rủi ro có thể xảy ra và kế hoạch giảm đau sau mổ.
- Người bệnh cần nhịn ăn uống tuyệt đối trước mổ theo hướng dẫn của nhân viên y tế, dừng một số loại thuốc chống đông máu (nếu có) và được hướng dẫn tập thở bằng dụng cụ chuyên dụng để chuẩn bị cho giai đoạn hậu phẫu.
Thời gian nằm viện
Thông thường, thời gian nằm viện sau một cuộc phẫu thuật u phổi kéo dài từ 3 đến 7 ngày tùy thuộc vào phương pháp phẫu thuật và tốc độ phục hồi của bệnh nhân. Người bệnh bắt buộc phải nằm lại viện ít nhất 1 đêm tại phòng hồi sức tích cực để theo dõi sát các chỉ số sinh tồn, chức năng hô hấp và tình trạng chảy máu.
Các biến chứng có thể gặp phải
- Rò khí kéo dài: rò rỉ khí từ nhu mô phổi qua diện cắt vào khoang màng phổi quá 5 đến 7 ngày. Nguyên tắc xử trí cơ bản là tiếp tục duy trì và theo dõi hệ thống hút dẫn lưu ngực áp lực âm, hướng dẫn bệnh nhân tập thở tích cực để phổi nở sát sườn; nếu không tự liền sau vài tuần, bác sĩ có thể cân nhắc nội soi can thiệp hoặc mổ lại.
- Chảy máu sau mổ: có thể xảy ra từ các mạch máu thành ngực hoặc mạch máu lớn trong phổi. Xử trí bằng cách theo dõi sát lượng máu qua ống dẫn lưu, truyền máu, truyền dịch và các thuốc cầm máu; nếu máu chảy ồ ạt hoặc có dấu hiệu chèn ép tim phổi, bệnh nhân phải được đưa trở lại phòng mổ ngay để khâu cầm máu.
- Nhiễm trùng vết mổ hoặc viêm phổi: do ứ đọng đờm dãi hoặc suy giảm miễn dịch hậu phẫu. Nguyên tắc xử trí là sử dụng kháng sinh đường tĩnh mạch theo kháng sinh đồ, kết hợp với các kỹ thuật vật lý trị liệu hô hấp, vỗ rung, khuyến khích bệnh nhân ho khạc và vận động sớm để làm sạch đường thở.
- Xẹp phổi: do bệnh nhân đau không dám thở sâu hoặc do đờm đặc làm tắc nghẽn phế quản. Bác sĩ sẽ tối ưu hóa thuốc giảm đau, hướng dẫn người bệnh dùng dụng cụ tập thở (incentive spirometry) hoặc tiến hành nội soi phế quản hút đờm giải thông thoáng đường thở.
Kết luận
Thuốc nhắm trúng đích mở ra cơ hội sống kéo dài và nâng cao chất lượng sống cho nhiều bệnh nhân u phổi giai đoạn tiến triển có đột biến gen. Dù vậy, phẫu thuật vẫn đóng vai trò cốt lõi và là giải pháp triệt căn không thể thay thế cho các trường hợp bệnh ở giai đoạn sớm. Không có một phác đồ chung cho mọi người bệnh; việc lựa chọn phương pháp cần sự cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên đặc điểm phân tử của khối u và thể trạng toàn thân. Bệnh nhân cần đến khám trực tiếp tại các cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác và tư vấn lộ trình điều trị an toàn, phù hợp nhất.
Để đạt được hiệu quả điều trị u phổi tốt nhất, việc chẩn đoán chính xác giai đoạn và tìm kiếm các đột biến gen đích là bước không thể bỏ qua. Người bệnh nên đến khám trực tiếp với Bác sĩ Trần Quốc Hoài - Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu tại Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Việc thăm khám sớm sẽ giúp bạn được tư vấn toàn diện về các giải pháp can thiệp, từ sử dụng các thuốc thế hệ mới nhất cho đến các kỹ thuật phẫu thuật nội soi ít xâm lấn an toàn.
Tài liệu tham khảo
- Seki N, Yoshioka H, Wakabayashi S, Enatsu S. [More Personalized Treatment using Diversified Molecular Targeted Therapy Strategies for EGFR Mutation-Positive Non-Small-Cell Lung Cancer-Sequential Treatment Comprising First- and Second-Line Therapy with EGFR-TKIs and Treatment Options in Combination with Anti-Angiogenic Agents]. Gan to Kagaku Ryoho. 2024. PMID: 39571983.
- Shiraishi Y, Kishimoto J, Sugawara S, et al. Final overall survival analysis of the APPLE study: atezolizumab and platinum-pemetrexed with or without bevacizumab for metastatic nonsquamous non-small cell lung cancer. Tạp chí chuyên ngành. 2025. PMID: 42127535.
- Tan F, Jiang Y, Duan J, et al. Long-term outcomes and clinical features of stage III non-small-cell lung cancer harboring ALK rearrangements: a multicenter retrospective study of 176 patients. Tạp chí chuyên ngành. 2025. PMID: 42007220.
- Gu Z, Chen Z, Lai Q, Lin D. A meta-analysis of the impact of different ALK variants on targeted therapy efficacy in advanced non-small cell lung cancer. Tạp chí chuyên ngành. 2025. PMID: 41959926.
- Rosas D, Desai J, Raez L. Therapeutic Advances in Non-Small Cell Lung Cancer Harboring Exon 20 Insertion Mutations: From Molecular Biology to Targeted Therapy. Tạp chí chuyên ngành. 2025. PMID: 42123300.
Bình luận