Lưu ý quan trọng khi nhận biết sớm các triệu chứng u phổi ác tính hiệu quả nhất hiện nay U phổi ác tính, hay ung thư phổi, là mộ...

Lưu ý quan trọng khi nhận biết sớm các triệu chứng u phổi ác tính hiệu quả nhất hiện nay

U phổi ác tính, hay ung thư phổi, là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên toàn cầu. Việc phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn làm giảm đáng kể cơ hội điều trị hiệu quả, gây suy giảm nghiêm trọng chức năng hô hấp và ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý cũng như chất lượng cuộc sống của người bệnh. Do đó, việc nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo là yếu tố quyết định để thay đổi tiên lượng điều trị.

Những dấu hiệu cảnh báo sớm của u phổi ác tính

Ở giai đoạn đầu, u phổi ác tính thường phát triển âm thầm và không có triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, người bệnh cần đặc biệt lưu ý nếu xuất hiện các biểu hiện bất thường kéo dài sau đây:

• Ho kéo dài không rõ nguyên nhân: Đây là triệu chứng phổ biến nhất. Khác với ho do cảm lạnh thông thường, ho do u phổi thường kéo dài trên 3 tuần, có thể là ho khan hoặc ho có đờm và không thuyên giảm khi dùng các thuốc điều trị thông thường.
• Ho ra máu: Dù chỉ là một vài vệt máu nhỏ trong đờm, đây cũng là dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần được đi khám ngay lập tức để loại trừ tổn thương ác tính trong đường thở.
• Đau ngực dai dẳng: Người bệnh có cảm giác đau âm ỉ hoặc nhói ở vùng ngực, cơn đau thường tăng lên khi ho, thở sâu hoặc khi vận động mạnh.
• Khó thở và khàn tiếng: U phổi phát triển có thể gây hẹp đường thở hoặc chèn ép vào dây thần kinh thanh quản, dẫn đến tình trạng hụt hơi, thở khò khè hoặc khàn tiếng kéo dài.
• Sụt cân nhanh và mệt mỏi: Cơ thể giảm cân rõ rệt không rõ lý do, đi kèm cảm giác kiệt sức, chán ăn do khối u tiêu hao năng lượng và giải phóng các chất gây viêm vào máu.

Các nghiên cứu y khoa về tầm soát và chẩn đoán sớm

Các bằng chứng khoa học hiện nay đều khẳng định việc chủ động tầm soát bằng chẩn đoán hình ảnh giúp tăng tỷ lệ phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, từ đó nâng cao cơ hội sống sót cho bệnh nhân.

• Theo phân tích dữ liệu từ Thử nghiệm Sàng lọc Phổi Quốc gia (NLST) của LeeVan và Pinsky trên 10.160 người tham gia có kết quả sàng lọc dương tính bằng chụp cắt lớp vi tính liều thấp (LDCT) (PMID: 42139751), những cá nhân có kết quả sinh thiết phổi không cắt bỏ ban đầu âm tính vẫn có nguy cơ mắc ung thư phổi cao hơn so với nhóm đối chứng (tỷ số nguy cơ RR = 2,2). Nghiên cứu nhấn mạnh các bác sĩ lâm sàng cần duy trì sự cảnh giác cao độ và theo dõi sát sao nhóm đối tượng này.
• Nghiên cứu của Henley và cộng sự phân tích trên 4.363.687 trường hợp ung thư phổi mới tại Mỹ từ năm 2003 đến 2022 (PMID: 42133301) cho thấy, tỷ lệ bệnh nhân được chẩn đoán ở giai đoạn sớm đã tăng từ 17,6% năm 2003 lên 30,1% vào năm 2022. Sự gia tăng này liên quan chặt chẽ đến việc áp dụng rộng rãi các hướng dẫn sàng lọc bằng LDCT từ cuối năm 2013, giúp người bệnh tiếp cận các phương pháp điều trị hiệu quả hơn.
• Một nghiên cứu đa trung tâm của Zhang và cộng sự trên 1.549 nốt phổi đặc có kích thước dưới 1 cm (PMID: 42142196) chỉ ra rằng, đặc điểm đậm độ không đồng nhất trên phim chụp cắt lớp vi tính (CT) là chỉ số có giá trị dự đoán ung thư cao nhất (với diện tích dưới đường cong AUC đạt 0,722). Khi kết hợp đặc điểm này với các dấu hiệu khác như bờ múi, tua gai hoặc dấu hiệu phế quản đồ, mô hình dự đoán đạt độ chính xác rất cao với AUC lên đến 0,824 ở tập huấn luyện và 0,831 ở tập kiểm định.

So sánh phương pháp điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật

Khi phát hiện u phổi ác tính, việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, loại mô bệnh học và thể trạng của bệnh nhân. Hai hướng tiếp cận chính hiện nay bao gồm điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật.

Tiêu chí	Điều trị không phẫu thuật (Hóa trị, xạ trị, miễn dịch, đích)	Điều trị phẫu thuật (Cắt thùy phổi, cắt phân thùy)
Mục đích	Kiểm soát khối u, giảm triệu chứng, kéo dài thời gian sống.	Loại bỏ hoàn toàn khối u tận gốc, hướng đến mục tiêu chữa khỏi.
Đối tượng áp dụng	Giai đoạn muộn, u di căn hoặc bệnh nhân giai đoạn sớm không đủ sức khỏe mổ.	Giai đoạn sớm (giai đoạn I, II và một số trường hợp IIIa), thể trạng tốt.
Ưu điểm	Tránh được cuộc đại phẫu, áp dụng được cho u kích thước lớn hoặc lan rộng.	Loại bỏ tổn thương nhanh chóng, mang lại cơ hội khỏi bệnh lâu dài cao nhất.
Nhược điểm	Tỷ lệ tái phát cao hơn nếu ở giai đoạn sớm, cần điều trị nhiều đợt kéo dài.	Đòi hỏi kỹ thuật cao, có rủi ro phẫu thuật và cần thời gian phục hồi chức năng phổi.

Khi nào nên phẫu thuật

Phẫu thuật được chỉ định khi khối u được xác định là ác tính hoặc nghi ngờ ác tính cao trên chẩn đoán hình ảnh, khối u còn khu trú, chưa có dấu hiệu di căn xa và chức năng hô hấp cũng như tim mạch của bệnh nhân đáp ứng được cuộc mổ. Đối với các nốt phổi nhỏ giai đoạn sớm, các phương pháp phẫu thuật nội soi ít xâm lấn hoặc phẫu thuật có robot hỗ trợ đang được ưu tiên áp dụng nhằm giảm thiểu tổn thương mô lành.

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

Trước khi tiến hành phẫu thuật, bệnh nhân sẽ được thực hiện các đánh giá chuyên sâu bao gồm đo chức năng hô hấp, làm khí máu động mạch, chụp PET-CT đánh giá giai đoạn di căn và khám chuyên khoa tim mạch. Bác sĩ sẽ tư vấn rõ ràng về kế hoạch can thiệp (cắt thùy phổi hay cắt phân thùy), các nguy cơ có thể xảy ra, hướng dẫn tập thở bằng dụng cụ (spirometer) và yêu cầu ngưng hút thuốc lá hoàn toàn ít nhất 2 đến 4 tuần trước mổ để giảm thiểu biến chứng đường thở.

Thời gian nằm viện

Sau các phẫu thuật cắt phổi, bệnh nhân thường cần lưu lại phòng hồi sức cấp cứu hoặc phòng hậu phẫu để theo dõi sát các chỉ số sinh tồn. Thời gian nằm viện trung bình thường kéo dài ít nhất từ 3 đến 7 ngày tùy thuộc vào phương pháp mổ (nội soi hay mổ mở) và tốc độ phục hồi của phổi, đảm bảo ống dẫn lưu ngực đã được rút an toàn và người bệnh có thể tự đi lại, vận động nhẹ nhàng.

Các biến chứng có thể gặp phải và nguyên tắc xử trí

Phẫu thuật điều trị u phổi là một can thiệp lớn, do đó người bệnh có thể đối mặt với một số biến chứng từ nhẹ đến nặng sau mổ:

• Rò khí kéo dài: khí thoát ra từ bề mặt phổi cắt vào khoang màng phổi qua ống dẫn lưu kéo dài trên 5 ngày. Nguyên tắc xử trí: tiếp tục lưu ống dẫn lưu gắn vào hệ thống hút áp lực âm nhẹ hoặc sử dụng van một chiều, hướng dẫn bệnh nhân tập thở tích cực; nếu rò lượng lớn không tự bít sẽ cân nhắc nội soi can thiệp hoặc khâu lại.
• Xẹp phổi và viêm phổi hậu phẫu: đờm ứ đọng gây tắc nghẽn phế quản dẫn đến phế nang bị xẹp và nhiễm trùng. Nguyên tắc xử trí: thực hiện giảm đau tốt để bệnh nhân ho khạc, áp dụng lý liệu pháp hô hấp tích cực, kháng sinh phổ rộng theo kháng sinh đồ và nội soi hút đờm dãi nếu cần.
• Chảy máu sau mổ: máu chảy từ các mạch máu lớn hoặc diện cắt phổi vào khoang ngực. Nguyên tắc xử trí: theo dõi sát lượng máu qua ống dẫn lưu; nếu chảy máu số lượng lớn hoặc có dấu hiệu chèn ép tim, huyết động không ổn định thì phải tiến hành phẫu thuật lại ngay để cầm máu.
• Suy hô hấp cấp: do giảm diện tích phổi lành hoặc do tổn thương phổi cấp sau mổ. Nguyên tắc xử trí: hỗ trợ thở oxy qua mặt nạ, thở máy không xâm lấn (BiPAP) hoặc đặt nội khí quản thở máy xâm lấn phối hợp kiểm soát dịch truyền chặt chẽ.

Kết luận

Việc nhận biết sớm các triệu chứng của u phổi ác tính và thực hiện tầm soát định kỳ bằng chụp cắt lớp vi tính liều thấp là chìa khóa vàng để phát hiện bệnh ở giai đoạn có thể chữa khỏi. Phẫu thuật vẫn là giải pháp điều trị triệt căn hiệu quả nhất cho các tổn thương giai đoạn sớm. Người bệnh khi có các dấu hiệu nghi ngờ cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám, chẩn đoán xác định và tư vấn phác đồ điều trị cá thể hóa an toàn.

Nếu nhận thấy cơ thể có các dấu hiệu hô hấp bất thường kéo dài hoặc thuộc nhóm đối tượng nguy cơ cao cần tầm soát u phổi, quý bệnh nhân nên đến khám trực tiếp với Bác sĩ Trần Quốc Hoài tại Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu để được thực hiện các khảo sát chuyên sâu. Việc chẩn đoán đúng và can thiệp kịp thời sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả điều trị và bảo vệ chức năng sống.

Tài liệu tham khảo

1. LeeVan E, Pinsky P. Subsequent risk of lung cancer in patients with positive low-dose CT screens and initial negative lung biopsy. National Lung Screening Trial Analysis. PMID: 42139751.
2. Henley SJ, Adam EE, Kava MK, Wu M. Temporal Trends in Lung Cancer Cases Diagnosed at Early Stage. US Cancer Statistics Descriptive Surveillance Study. PMID: 42133301.
3. Zhang WT, Gan H, Luo W, et al. Density homogeneity as a crucial CT indicator for differentiating malignant and benign subcentimeter solid pulmonary nodules: A retrospective multi-center study. Radiological Predictive Model Study. PMID: 42142196.