Lưu ý quan trọng khi sử dụng thuốc nhắm trúng đích chữa u phổi được bác sĩ khuyên dùng Thuốc nhắm trúng đích đã mở ra một chương...

Lưu ý quan trọng khi sử dụng thuốc nhắm trúng đích chữa u phổi được bác sĩ khuyên dùng

Thuốc nhắm trúng đích đã mở ra một chương mới trong điều trị ung thư phổi không tế bào nhỏ, giúp kéo dài thời gian sống đáng kể cho người bệnh. Tuy nhiên, việc điều trị bằng phương pháp này cũng đi kèm với nhiều tác dụng phụ phức tạp ảnh hưởng trực tiếp đến thể chất và tinh thần của bệnh nhân. Để đạt được hiệu quả tối ưu, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn y khoa và nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường.

Tác động của việc điều trị đến chất lượng cuộc sống bệnh nhân

Quá trình điều trị ung thư phổi bằng thuốc nhắm trúng đích gây ra nhiều xáo trộn trong cuộc sống hằng ngày của người bệnh. Về mặt sinh lý, các tác dụng phụ của thuốc thường khiến cơ thể suy nhược, mệt mỏi kéo dài và giảm khả năng vận động. Bệnh nhân có thể phải đối mặt với tình trạng chán ăn, sụt cân và suy dinh dưỡng do các phản ứng viêm mãn tính do khối u và độc tính của thuốc gây ra.

Về mặt tâm lý và xã hội, người bệnh luôn phải trải qua cảm giác lo âu bấp bênh giữa hy vọng sống kéo dài và sự mệt mỏi khi phải đối phó với tác dụng phụ. Cảm giác trở thành gánh nặng cho gia đình, cộng thêm việc hạn chế giao tiếp xã hội do sức khỏe suy giảm, rất dễ dẫn đến tình trạng trầm cảm hoặc cô lập. Việc thấu hiểu các tác động này giúp nhân viên y tế và người nhà có phương án hỗ trợ toàn diện hơn cho bệnh nhân.

Các nghiên cứu y khoa về hiệu quả và độc tính của thuốc nhắm trúng đích

Các dữ liệu lâm sàng quy mô lớn đã làm sáng tỏ cả lợi ích lẫn các thách thức về độc tính khi sử dụng các thế hệ thuốc nhắm trúng đích khác nhau:

• Rối loạn mỡ máu do thuốc ức chế kinase: nghiên cứu tổng quan của Lin và các cộng sự (PMID: 41564805) cho thấy lorlatinib, một thuốc ức chế ALK thế hệ thứ ba, giúp kéo dài thời gian sống rất tốt cho bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ có tái sắp xếp gen ALK. Tuy nhiên, thuốc này lại làm tăng nguy cơ rối loạn mỡ máu nặng, đòi hỏi phải đánh giá nguy cơ tim mạch nền, theo dõi lipid máu định kỳ và can thiệp bằng thuốc hạ mỡ máu kịp thời để giảm thiểu biến cố tim mạch nguy hiểm.
• Độc tính trên da của các liệu pháp mới: theo báo cáo lâm sàng của Attili và đồng nghiệp (PMID: 40921339) về amivantamab (một kháng thể đặc hiệu kép nhắm vào EGFR-MET), các tác dụng phụ trên da như phát ban dạng mụn trứng cá, viêm móng (chốc móng) và khô da xảy ra rất phổ biến. Nghiên cứu nhấn mạnh rằng việc giáo dục bệnh nhân chăm sóc da chủ động và phối hợp với bác sĩ da liễu sớm có thể giảm một nửa tỷ lệ phát ban từ mức độ trung bình đến nặng, giúp bệnh nhân duy trì liều điều trị liên tục.
• Biến chứng viêm phổi kẽ nghiêm trọng: một phân tích cảnh giác dược quy mô lớn từ cơ sở dữ liệu FAERS của Zhu và các cộng sự (PMID: 42047678) trên 4.712 trường hợp ung thư phổi không tế bào nhỏ đã xác định rõ tín hiệu tích cực về nguy cơ gây viêm phổi kẽ (ILD) của 8 loại thuốc mới, bao gồm osimertinib và các thuốc ức chế chốt chặn miễn dịch. Nghiên cứu ghi nhận thời gian khởi phát tổn thương phổi kẽ trung vị là 33 ngày, với gần một nửa số ca xảy ra ngay trong tháng đầu tiên điều trị. Nhóm bệnh nhân nam giới, lớn tuổi, có thể trạng gầy (cân nặng thấp) và dùng nhiều thuốc phối hợp là những đối tượng có tỷ lệ tử vong do viêm phổi kẽ cao nhất.
• Đột biến hiếm gặp và thách thức điều trị: đối với phân nhóm bệnh nhân có đột biến EGFR dạng nén (PACC), đồng thuận từ các chuyên gia Trung Quốc (PMID: 40841332) chỉ ra rằng cấu trúc đặc thù của đột biến này khiến khả năng đáp ứng với các thuốc EGFR-TKI thông thường thay đổi rất thất thường. Do các bằng chứng hiện tại chủ yếu đến từ các nghiên cứu nhỏ, việc xét nghiệm chính xác và cá thể hóa phác đồ điều trị cho nhóm này là vô cùng quan trọng để tránh thất bại điều trị.

So sánh giữa điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật

Trong quản lý u phổi, việc lựa chọn giữa điều trị nội khoa bằng thuốc nhắm trúng đích (điều trị không phẫu thuật) và can thiệp ngoại khoa (điều trị phẫu thuật) phụ thuộc hoàn toàn vào giai đoạn bệnh và thể trạng của bệnh nhân.

Điều trị không phẫu thuật bằng thuốc nhắm trúng đích

• Ưu điểm: là phương pháp điều trị toàn thân, có khả năng tác động đến cả khối u nguyên phát và các tổn thương di căn xa. Phương pháp này ít xâm lấn hơn phẫu thuật, không gây đau đớn do vết mổ và có thể áp dụng cho bệnh nhân giai đoạn muộn hoặc không đủ điều trị phẫu thuật do bệnh lý nền.
• Nhược điểm: không thể loại bỏ hoàn toàn gốc rễ khối u. Bệnh nhân phải dùng thuốc kéo dài, đối mặt với nguy cơ kháng thuốc theo thời gian và chịu đựng các độc tính mãn tính như tiêu chảy, nhiễm độc da, độc tính trên gan, tim mạch hoặc viêm phổi kẽ.

Điều trị phẫu thuật

• Ưu điểm: mang lại cơ hội điều trị triệt căn cao nhất ở giai đoạn sớm bằng cách loại bỏ hoàn toàn thùy phổi chứa u và nạo vét hạch vùng. Phẫu thuật giúp chấm dứt nguồn gốc sinh u tại chỗ, hạn chế tối đa nguy cơ tái phát tại vùng và giúp bệnh nhân tránh được việc phải dùng thuốc độc tính kéo dài nếu bệnh chưa di căn.
• Nhược điểm: đây là can thiệp có xâm lấn, đòi hỏi gây mê toàn thân và có những rủi ro tai biến trong và sau mổ. Phương pháp này chỉ áp dụng được khi khối u còn khu trú và bệnh nhân có đủ chức năng hô hấp cũng như dự trữ tim mạch tốt.

---

Khi nào nên phẫu thuật u phổi

Phẫu thuật loại bỏ u phổi được cân nhắc khi khối u đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về mặt giải phẫu và thể trạng người bệnh. Các tình huống cụ thể bao gồm:

• Khối u phổi được xác định ở giai đoạn khu trú (giai đoạn I, II và một số trường hợp giai đoạn IIIA chọn lọc), chưa có dấu hiệu di căn xa đến các cơ quan khác.
• Khối u phổi có kích thước lớn gây chèn ép đường thở, gây xẹp phổi, ho ra máu dai dẳng hoặc viêm phổi tắc nghẽn tái phát nhiều lần mà điều trị nội khoa không kiểm soát được.
• Bệnh nhân có khối u đơn độc sau khi đã điều trị bằng thuốc nhắm trúng đích đạt đáp ứng tốt, chuyển từ giai đoạn tiến triển về giai đoạn có thể cắt bỏ được (phẫu thuật cứu vãn hoặc phẫu thuật hợp nhất).
• Người bệnh đáp ứng điều trị phẫu thuật phải có chức năng hô hấp ổn định (thể tích thở ra tối thiểu trong giây đầu tiên FEV1 đạt yêu cầu lâm sàng) và không có các bệnh lý tim mạch nặng chưa kiểm soát.

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

Trước khi bước vào cuộc mổ, bệnh nhân và thân nhân sẽ được bác sĩ tư vấn chi tiết các nội dung sau:

• Đánh giá chức năng hô hấp và tim mạch: thực hiện các nghiệm pháp đo chức năng thông khí phổi, kiểm tra tim mạch chuyên sâu để đảm bảo phần phổi còn lại sau mổ đủ gánh vác hoạt động hô hấp cho cơ thể.
• Hướng dẫn tập thở chuyên sâu: người bệnh được nhân viên y tế hướng dẫn cách sử dụng dụng cụ tập thở (incentive spirometer), tập ho hiệu quả và tập các bài cơ hô hấp nhằm phòng ngừa xẹp phổi sau mổ.
• Điều chỉnh các thuốc đang sử dụng: bệnh nhân bắt buộc phải thông báo toàn bộ các thuốc đang uống, đặc biệt là thuốc nhắm trúng đích, thuốc chống đông hoặc các thực phẩm chức năng. Bác sĩ sẽ có hướng dẫn tạm ngưng thuốc nhắm trúng đích một thời gian trước mổ để đảm bảo quá trình lành vết thương và hạn chế chảy máu.
• Chuẩn bị tâm lý và dinh dưỡng: nâng cao thể trạng bằng chế độ ăn giàu đạm, bù đủ nước và giữ tinh thần thoải mái để tăng cường khả năng phục hồi.

Thời gian nằm viện và quá trình phục hồi

Đối với phẫu thuật cắt u phổi, thời gian nằm viện thông thường kéo dài ít nhất 3 đến 5 đêm đối với phẫu thuật nội soi lồng ngực ít xâm lấn, và có thể lâu hơn (từ 7 đến 10 đêm) nếu phải thực hiện mổ mở ngực kinh điển.

Trong những ngày đầu sau mổ, bệnh nhân sẽ được lưu ống dẫn lưu lồng ngực để hút sạch dịch và khí tồn đọng, giúp phổi nở tốt trở lại. Người bệnh được khuyến khích vận động sớm ngay tại giường từ ngày đầu tiên và đi lại nhẹ nhàng trong phòng dưới sự hỗ trợ của nhân viên y tế nhằm hạn chế biến chứng huyết khối và giúp hệ tiêu hóa sớm hoạt động trở lại. Ống dẫn lưu sẽ được rút khi lượng dịch ra ít và không còn tình trạng rò khí qua hệ thống bình hút.

Các biến chứng có thể gặp phải sau phẫu thuật và nguyên tắc xử trí

Phẫu thuật cắt u phổi là một can thiệp lớn, có thể đi kèm một số rủi ro từ nhẹ đến nặng:

• Rò khí kéo dài: khí thoát ra từ bề mặt nhu mô phổi bị cắt vào khoang màng phổi thông qua ống dẫn lưu kéo dài quá 5-7 ngày. Cách xử trí cơ bản là tiếp tục lưu ống dẫn lưu ngực kết hợp với hệ thống hút áp lực âm phù hợp, hướng dẫn bệnh nhân tập thở tích cực để phổi nở ra áp sát vào thành ngực; nếu rò khí lượng lớn không giảm, có thể cần nội soi can thiệp hoặc mổ lại khâu gia cố.
• Xẹp phổi và viêm phổi sau mổ: do ứ đọng đờm nhớt, bệnh nhân đau không dám thở sâu hoặc ho không hiệu quả. Nguyên tắc xử trí là giảm đau tối ưu cho người bệnh, thực hiện vật lý trị liệu hô hấp tích cực, vỗ rung long đờm, khuyến khích bệnh nhân ho khạc, hỗ trợ hút đờm qua nội soi phế quản nếu cần và dùng kháng sinh liều cao khi có bằng chứng nhiễm trùng.
• Chảy máu sau mổ: máu chảy ra từ các mạch máu thành ngực hoặc mạch máu lớn ở phổi vào khoang ngực lượng nhiều. Xử trí bằng cách theo dõi sát lượng dịch máu qua ống dẫn lưu và các chỉ số sinh hiệu; nếu chảy máu tiến triển, cần truyền máu, truyền các yếu tố đông máu và chỉ định mổ lại khẩn cấp để tìm và cầm máu tận gốc.
• Huyết khối tĩnh mạch sâu và thuyên tắc phổi: cục máu đông hình thành ở chân do nằm lâu, di chuyển lên gây tắc mạch phổi. Nguyên tắc xử trí là cho bệnh nhân vận động sớm, sử dụng vớ y khoa áp lực và dùng thuốc kháng đông dự phòng hoặc điều trị theo đúng phác đồ tim mạch.

Kết luận

Việc sử dụng thuốc nhắm trúng đích điều trị u phổi mang lại hiệu quả cao nhưng đòi hỏi sự giám sát y khoa chặt chẽ để kiểm soát các độc tính nghiêm trọng trên da, gan, tim mạch và đặc biệt là biến chứng viêm phổi kẽ. Khi khối u còn ở giai đoạn khu trú hoặc có chỉ định phù hợp, phẫu thuật loại bỏ u vẫn là giải pháp triệt căn quan trọng nhất, giúp người bệnh có cơ hội khỏi bệnh lâu dài. Bệnh nhân không được tự ý điều trị hoặc thay đổi liều thuốc, mà cần đến khám trực tiếp tại các cơ sở y tế chuyên khoa để được bác sĩ đánh giá toàn diện, tư vấn phương án điều trị tối ưu và an toàn nhất cho bản thân.

Để có phác đồ điều trị u phổi chính xác, cá thể hóa bằng thuốc nhắm trúng đích hoặc tư vấn các kỹ thuật phẫu thuật lồng ngực ít xâm lấn, quý bệnh nhân nên đến khám trực tiếp với Bác sĩ Trần Quốc Hoài - Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu. Việc thăm khám sớm và trực tiếp giúp xác định rõ giai đoạn bệnh, đánh giá chính xác chức năng hô hấp và đưa ra chiến lược điều trị an toàn, hiệu quả nhất.

Tài liệu tham khảo

1. Lin HJ, Wu SG, Lo Y, Feng PH, Wu YW, Chen KY. Recommendations on the management of kinase inhibitor-associated hyperlipidemia in patients with lung cancer. Review. PMID: 41564805.
2. Attili I, Tosti G, Pepe F, Passaro A, de Marinis F. Optimizing management of cutaneous toxicities from amivantamab in first-line non-small cell lung cancer: A clinical perspective. Clinical Trial Overview. PMID: 40921339.
3. Zhu Y, Sun J, Xu S. Interstitial lung disease associated with novel anticancer agents in non-small cell lung cancer: a pharmacovigilance analysis using the FAERS database. Pharmacovigilance Study. PMID: 42047678.
4. Chinese Expert Consensus. Expert consensus on the diagnosis and treatment of advanced non-small cell lung cancer with EGFR PACC mutations (2025 edition). Expert Consensus. PMID: 40841332.