Những điều cần biết về ảnh hưởng của khói thuốc lá đến nguy cơ mắc u phổi theo tiêu chuẩn quốc tế Khói thuốc lá từ lâu đã được x...

Những điều cần biết về ảnh hưởng của khói thuốc lá đến nguy cơ mắc u phổi theo tiêu chuẩn quốc tế

Khói thuốc lá từ lâu đã được xác định là tác nhân hàng đầu gây ra các bệnh lý ác tính ở đường hô hấp, đặc biệt là u phổi. Sự ảnh hưởng của khói thuốc không chỉ giới hạn ở những người trực tiếp hút thuốc mà còn tác động nghiêm trọng đến những người hít phải khói thuốc thụ động. Việc hiểu rõ cơ chế kích thích hình thành khối u và các giải pháp điều trị, bao gồm cả can thiệp phẫu thuật, sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong quá trình bảo vệ sức khỏe.

Tác động của khói thuốc lá đến chất lượng sống và sinh lý cơ thể

Khi đi vào cơ thể, các độc chất trong khói thuốc gây suy giảm chức năng thông khí, phá hủy cấu trúc các nang phổi và kích xơ hóa tổ chức nhu mô. Quá trình này làm suy giảm nghiêm trọng nồng độ oxy trong máu, khiến người bệnh luôn trong trạng thái mệt mỏi mạn tính, hụt hơi và ho kéo dài. Những thay đổi về mặt sinh lý này trực tiếp làm suy giảm khả năng lao động, cô lập người bệnh khỏi các hoạt động xã hội và tạo ra gánh nặng tâm lý lo âu, trầm cảm nặng nề khi phải đối mặt với nguy cơ ung thư.

Các nghiên cứu y khoa về nguy cơ mắc u phổi do thuốc lá

Nhiều nghiên cứu quy mô lớn trên thế giới đã cung cấp số liệu cụ thể về mối liên hệ nhân quả giữa khói thuốc và u phổi:

• Nghiên cứu của Ruan và các cộng sự trên quần thể người châu Âu (PMID: 42152425) chỉ ra rằng cường độ hút thuốc hàng ngày làm tăng mạnh nguy cơ mắc tất cả các phân nhóm ung thư phổi. Cụ thể, nguy cơ mắc ung thư biểu mô tuyến tăng với tỷ lệ biến cố (OR) là 2,99; ung thư biểu mô tế bào vảy tăng với OR là 3,69; và ung thư phổi tế bào nhỏ có OR lên tới 3,66. Nghiên cứu cũng chứng minh sự thay đổi các phân tử lipid trong huyết tương chính là cơ chế trung gian thúc đẩy quá trình ác tính này.
• Nghiên cứu tổng quan hệ thống của Wang và các cộng sự về gánh nặng bệnh tật toàn cầu từ năm 1990 đến 2021 (PMID: 42141737) ghi nhận có đến 2,60 triệu ca mắc mới ung thư đường hô hấp vào năm 2021. Khói thuốc lá được xác định là yếu tố nguy cơ cốt lõi dẫn đến số ca tử vong và số năm sống tật nguyền (DALYs) của ung thư khí quản, phế quản và phổi.
• Nghiên cứu của Pang và các cộng sự trên 20.401 phụ nữ chưa từng hút thuốc (PMID: 41855613) cho thấy việc tiếp xúc với khói thuốc thụ động làm tăng nguy cơ mắc u phổi với tỷ số rủi ro (HR) là 1,52. Nghiên cứu ước tính có khoảng 16,9% số ca ung thư phổi ở phụ nữ không hút thuốc có thể được ngăn ngừa nếu loại bỏ hoàn toàn việc tiếp xúc với khói thuốc thụ động.
• Một phân tích gộp lớn khác (PMID: 21774612) thực hiện trên những người chưa từng hút thuốc nhưng tiếp xúc với khói thuốc thụ động đã chứng minh tỷ lệ biến cố mắc u phổi tăng rõ rệt ở mọi thể mô bệnh học. Nguy cơ đối với ung thư biểu mô tuyến có OR là 1,26; ung thư biểu mô tế bào vảy có OR là 1,41; đặc biệt đối với thể ung thư phổi tế bào nhỏ, nguy cơ tăng vọt với OR bằng 3,09.

So sánh phương pháp điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật

Đối với tổn thương u phổi thể khu trú, việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc lớn vào giai đoạn bệnh và tổng trạng của bệnh nhân.

Điều trị không phẫu thuật

• Ưu điểm: phương pháp này bao gồm hóa trị, xạ trị hoặc điều trị đích. Người bệnh không phải trải qua cuộc đại phẫu, tránh được các rủi ro liên quan đến gây mê hồi sức và bảo tồn được nguyên vẹn thể tích nhu mô phổi lành.
• Nhược điểm: điều trị không phẫu thuật thường không thể loại bỏ triệt để gốc rễ khối u đối với thể u đặc, tỷ lệ tái phát tại chỗ cao, và bệnh nhân phải chịu đựng các tác dụng phụ kéo dài của hóa xạ trị như suy tủy, viêm phổi do xạ trị hoặc xơ phổi.

Điều trị phẫu thuật

• Ưu điểm: đây là phương pháp mang tính triệt căn cao nhất. Việc cắt bỏ thùy phổi mang u kèm nạo vét hạch vùng giúp loại bỏ hoàn toàn tế bào ác tính ở giai đoạn sớm, mang lại cơ hội khỏi bệnh lâu dài và nâng cao tỷ lệ sống sau 5 năm cho người bệnh.
• Nhược điểm: đây là cuộc can thiệp xâm lấn lớn, đòi hỏi chức năng hô hấp và tim mạch trước mổ của bệnh nhân phải đáp ứng tốt, đồng thời có tỷ lệ nhất định gặp các tai biến trong và sau phẫu thuật.

Quy trình can thiệp phẫu thuật u phổi

Khi nào nên phẫu thuật

Phẫu thuật được chỉ định bắt buộc đối với các trường hợp u phổi không phải tế bào nhỏ ở giai đoạn khu trú (giai đoạn I, II và một số trường hợp giai đoạn IIIA). Khối u phải có kích thước và vị trí phù hợp để có thể cắt bỏ an toàn, đồng thời người bệnh không có tổn thương di căn xa.

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

Trước khi bước vào phòng mổ, bệnh nhân sẽ được đánh giá toàn diện chức năng hô hấp thông qua hô hấp ký, đo khả năng khuếch tán khí (DLCO) và làm siêu âm tim nhằm đảm bảo phần phổi còn lại đủ khả năng bù trừ sau phẫu thuật. Bác sĩ sẽ tư vấn chi tiết về phương pháp mổ (mổ nội soi ít xâm lấn hoặc mổ mở), các nguy cơ tai biến và hướng dẫn người bệnh tập thở bằng dụng cụ chuyên dụng để hạn chế xẹp phổi sau mổ.

Thời gian nằm viện

Thông thường, đối với các ca phẫu thuật nội soi lồng ngực cắt thùy phổi thuận lợi, thời gian nằm viện theo dõi và phục hồi dao động từ 3 đến 5 đêm. Người bệnh cần nằm viện ít nhất 1 đêm tại phòng hồi sức tích cực để theo dõi sát các chỉ số sinh tồn và hoạt động của ống dẫn lưu lồng ngực.

Các biến chứng có thể gặp phải và nguyên tắc xử trí

Phẫu thuật lồng ngực là kỹ thuật chuyên sâu và có thể phát sinh một số biến chứng từ nhẹ đến nghiêm trọng:

• Rò khí kéo dài qua ống dẫn lưu: biến chứng này xảy ra do nhu mô phổi chậm diện áp hoặc tổn thương rách nhu mô nhỏ. Nguyên tắc xử trí cơ bản là tiếp tục lưu ống dẫn lưu lồng ngực phối hợp hút áp lực âm nhẹ hoặc sử dụng hóa chất gây dính màng phổi nếu tình trạng rò khí kéo dài trên 7 ngày.
• Xẹp phổi và viêm phổi hậu phẫu: nguyên nhân do người bệnh đau nhiều dẫn đến không dám thở sâu và ứ đọng đờm giải. Xử trí bằng cách giảm đau tối ưu, thực hiện lý liệu pháp hô hấp, khuyến khích bệnh nhân ho khạc và vận động sớm.
• Chảy máu trong lồng ngực: đây là biến chứng cấp tính do tổn thương các mạch máu lớn hoặc tuột chỉ thắt mạch. Xử trí bằng cách theo dõi sát lượng máu qua ống dẫn lưu, nếu chảy máu ồ ạt trên 200ml/giờ trong 3 giờ liên tiếp, bác sĩ sẽ chỉ định phẫu thuật lại ngay lập tức để cầm máu.
• Suy hô hấp cấp: xảy ra khi phần phổi còn lại không đảm bảo được chức năng trao đổi khí. Nguyên tắc xử trí bao gồm hỗ trợ thở oxy qua mặt nạ, thở máy không xâm nhập (CPAP/BiPAP) hoặc đặt nội khí quản thở máy hỗ trợ nếu có chuyển biến xấu.

Kết luận

Ảnh hưởng của khói thuốc lá đối với nguy cơ hình thành u phổi là điều đã được khoa học chứng minh rõ ràng qua nhiều số liệu thực tế. Việc phát hiện sớm tổn thương và lựa chọn phương pháp can thiệp kịp thời, đặc biệt là phẫu thuật triệt căn ở giai đoạn phù hợp, đóng vai trò quyết định đến tiên lượng sống của người bệnh. Do mỗi ca bệnh có đặc điểm giải phẫu và thể trạng khác nhau, người bệnh nên đến khám trực tiếp tại các cơ sở y tế chuyên khoa sâu để được chẩn đoán chính xác và xây dựng phác đồ điều trị an toàn nhất.

Để có hướng điều trị u phổi tối ưu và an toàn, người bệnh cần được đánh giá kỹ lưỡng bởi đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm. Hãy đăng ký lịch hẹn để đến khám trực tiếp với Bác sĩ Trần Quốc Hoài - Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu. Các bác sĩ sẽ tiến hành khám, hội chẩn và tư vấn phương pháp can thiệp phù hợp nhất với từng tình trạng bệnh lý cụ thể.

Tài liệu tham khảo

• Ruan, L., Wu, H., & Cai, Y. (2025). Daily smoking intensity increases lung cancer risk through sphingomyelin and phosphatidylcholine: An in-silico using European population and Mendelian randomization. Medicine. PMID: 42152425.
• Wang, Y., Yao, Y., Sun, X., Yu, D., & Zhang, C. (2025). Global Burden of Respiratory Tract Cancers From 1990 to 2021: Systematic Analysis of the Global Burden of Disease Study 2021. Journal of Respiratory Research. PMID: 42141737.
• Pang, G., Zhu, M., Yue, S., Yuan, R., He, B., Zhu, C., ... & Du, L. (2024). Secondhand smoke and lung cancer risk in never-smoking women: A cohort and meta-analysis study. International Journal of Cancer. PMID: 41855613.
• Huncharek, M., Kupelnick, B., & Geschwind, S. (2011). Secondhand smoke and lung cancer risk in never smokers: a meta-analysis of histological types. Clinical Lung Cancer. PMID: 21774612.