Những điều cần biết về phục hồi chức năng hô hấp sau mổ u phổi theo tiêu chuẩn quốc tế Phẫu thuật cắt u phổi là phương pháp điều...

Những điều cần biết về phục hồi chức năng hô hấp sau mổ u phổi theo tiêu chuẩn quốc tế

Phẫu thuật cắt u phổi là phương pháp điều trị mang lại cơ hội khỏi bệnh cao cho bệnh nhân. Tuy nhiên, việc cắt bỏ một phần nhu mô phổi cùng tổn thương từ cuộc mổ thường gây suy giảm chức năng hô hấp, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe thể chất và tinh thần của người bệnh. Sau phẫu thuật, bệnh nhân phải đối mặt với tình trạng đau đớn, mệt mỏi, khó thở và giảm khả năng vận động, dẫn đến tâm lý lo âu, trầm cảm và hạn chế các hoạt động xã hội thường ngày. Do đó, phục hồi chức năng hô hấp theo tiêu chuẩn quốc tế đóng vai trò cốt lõi giúp người bệnh sớm quay lại cuộc sống bình thường.

So sánh giữa điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật

Đối với bệnh lý u phổi, việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, bản chất khối u và thể trạng của bệnh nhân.

• Điều trị không phẫu thuật (như hóa trị, xạ trị, điều trị đích hoặc chăm sóc giảm nhẹ)
  • Ưu điểm: ít xâm lấn, không có rủi ro từ gây mê và dao kéo, phù hợp cho bệnh nhân có thể trạng quá yếu hoặc khối u đã di căn xa.
  • Nhược điểm: không loại bỏ tận gốc khối u, tỷ lệ tái phát cao và không mang lại hiệu quả triệt căn tối ưu đối với u phổi giai đoạn sớm.
• Điều trị phẫu thuật (cắt nêm, cắt phân thùy hoặc cắt thùy phổi)
  • Ưu điểm: loại bỏ triệt để khối u và các hạch bạch huyết xung quanh, mang lại cơ hội khỏi bệnh lâu dài cao nhất cho bệnh nhân.
  • Nhược điểm: gây chấn thương mô, làm suy giảm thể tích phổi tạm thời hoặc vĩnh viễn, đòi hỏi thời gian phục hồi và có nguy cơ xảy ra các biến chứng sau mổ.

Khi nào nên phẫu thuật u phổi và các lưu ý cần biết

Khi nào nên phẫu thuật

Phẫu thuật được chỉ định chủ yếu cho các trường hợp u phổi lành tính có kích thước lớn gây chèn ép, hoặc ung thư phổi tế bào không nhỏ ở giai đoạn sớm (giai đoạn I, II và một số trường hợp giai đoạn IIIA) khi tế bào ung thư chưa di căn xa và thể trạng bệnh nhân đáp ứng được cuộc mổ.

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

• Bệnh nhân cần được đánh giá chức năng hô hấp toàn diện thông qua đo hô hấp ký và nghiệm pháp gắng sức tim mạch để tiên lượng khả năng chịu đựng cuộc mổ.
• Người bệnh được hướng dẫn tập các bài tập thở, sử dụng dụng cụ hỗ trợ tập hô hấp và tập khạc đờm đúng cách để làm sạch đường thở.
• Ngừng hút thuốc lá tuyệt đối ít nhất từ 2 đến 4 tuần trước khi phẫu thuật để giảm thiểu nguy cơ rò khí và nhiễm trùng sau mổ.
• Điều trị tối ưu các bệnh lý nội khoa đi kèm như tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).

Thời gian nằm viện

Thời gian nằm viện trung bình sau mổ u phổi ít xâm lấn (phẫu thuật nội soi lồng ngực - VATS) thường kéo dài từ 2 đến 5 ngày, tùy thuộc vào tốc độ lành vết thương, thời gian lưu ống dẫn lưu ngực và khả năng tự vận động của bệnh nhân. Bệnh nhân luôn phải nằm viện theo dõi ít nhất 1 đêm sau mổ tại phòng hồi sức trước khi chuyển về phòng bệnh thông thường.

Nghiên cứu y khoa về hiệu quả của phục hồi chức năng hô hấp

Hiệu quả của việc can thiệp phục hồi chức năng hô hấp sớm cho bệnh nhân mổ u phổi đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu lâm sàng chất lượng cao trên thế giới:

• Một nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng của Ling Wang và các cộng sự thực hiện trên 50 bệnh nhân mổ u phổi (PMID: 41896472) cho thấy, nhóm áp dụng nền tảng quản lý thông minh tại nhà kết hợp chăm sóc điều dưỡng có sự cải thiện vượt trội về quãng đường đi bộ 6 phút (6MWT) và giảm đáng kể điểm số đau (VAS), điểm số khó thở (Borg), cũng như giảm lo âu, trầm cảm so với nhóm chỉ chăm sóc chuẩn.
• Nghiên cứu tổng quan hệ thống và phân tích gộp từ 11 nghiên cứu với 1063 bệnh nhân của Taiping Lu và cộng sự (PMID: 39527799) khẳng định, việc tập phục hồi chức năng hô hấp số hóa giúp giảm mức độ suy giảm quãng đường đi bộ 6 phút trung bình là 15 mét từ lúc nhập viện đến khi xuất viện. Đồng thời, phương pháp này làm giảm đến 55% nguy cơ mắc các biến chứng phổi sau mổ và rút ngắn thời gian lưu ống dẫn lưu ngực bớt 1,53 ngày.
• Nghiên cứu của Yu Zheng và các cộng sự (PMID: 35835552) tiến hành thử nghiệm lâm sàng đa trung tâm trên 374 bệnh nhân phối hợp chương trình phục hồi chức năng hô hấp vào phác đồ tăng cường hồi phục sau phẫu thuật (ERAS). Kết quả cho thấy tỷ lệ gặp biến chứng phổi sau mổ ở nhóm có phục hồi chức năng giảm xuống còn 18,7%, thấp hơn đáng kể so với tỷ lệ 33,2% ở nhóm chỉ áp dụng phác đồ ERAS đơn thuần.
• Nghiên cứu của Nanzhi Luo và cộng sự (PMID: 38764164) thực hiện trên 276 bệnh nhân theo dõi trong 6 tháng ghi nhận nhóm tập phục hồi chức năng hô hấp có tỷ lệ ho khan mạn tính vào ngày thứ 3 sau mổ thấp hơn rõ rệt (16,0% so với 29,7% ở nhóm truyền thống). Sau 6 tháng, nhóm tập luyện vẫn duy trì tỷ lệ ho thấp hơn (3,7% so với 12,8%) và có các chỉ số chức năng phổi như FVC, FEV1, MVV cao hơn hẳn.
• Một thử nghiệm ngẫu nhiên khác của E Edvardsen và cộng sự (PMID: 25323620) thực hiện chương trình tập luyện cường độ cao trong 20 tuần, bắt đầu từ tuần thứ 5 đến thứ 7 sau mổ. Kết quả cho thấy nhóm tập luyện có sự gia tăng vượt trội về thể tích tiêu thụ oxy đỉnh (tăng hơn 3,4 mL/kg/phút), tăng khả năng khuếch tán khí carbon monoxide qua phổi (Tlco) thêm 5,2%, tăng khối lượng cơ bắp và cải thiện mạnh mẽ chất lượng cuộc sống cả về thể chất lẫn tinh thần.

Các biến chứng có thể gặp phải sau mổ u phổi và nguyên tắc xử trí

Sau phẫu thuật u phổi, bệnh nhân có thể đối mặt với một số biến chứng từ nhẹ đến nặng. Việc tập phục hồi chức năng hô hấp đúng cách hỗ trợ đắc lực trong phòng ngừa và xử trí các tình trạng này:

• Xẹp phổi: đường thở bị bít tắc do đờm nhớt ứ đọng khiến phế nang không giãn nở được.
  • Nguyên tắc xử trí: khuyến khích bệnh nhân ngồi dậy sớm, thực hiện các kỹ thuật thở chu kỳ chủ động, ho có kiểm soát và sử dụng dụng cụ tập thở để mở rộng phổi. Nếu cần thiết, bác sĩ sẽ tiến hành hút đờm qua nội soi phế quản.
• Viêm phổi sau mổ: nhiễm trùng nhu mô phổi do ứ đọng dịch tiết và suy giảm miễn dịch cục bộ.
  • Nguyên tắc xử trí: sử dụng kháng sinh theo kháng sinh đồ, kết hợp vỗ rung bài tiết đờm nhớt, dẫn lưu tư thế và tăng cường vận động sớm để giải phóng đường thở.
• Rò khí kéo dài: khí thoát ra từ bề mặt nhu mô phổi bị cắt vào khoang màng phổi kéo dài trên 5 đến 7 ngày.
  • Nguyên tắc xử trí: duy trì hệ thống hút dẫn lưu màng phổi liên tục với áp lực phù hợp để phổi áp sát vào thành ngực giúp lỗ rò tự bít. Bệnh nhân cần tránh các động tác ho quá mạnh hoặc rặn gắng sức làm tăng áp lực đột ngột trong lồng ngực.
• Tràn dịch khoang màng phổi: tích tụ dịch bất thường trong khoang màng phổi sau khi rút ống dẫn lưu.
  • Nguyên tắc xử trí: theo dõi bằng siêu âm hoặc x quang ngực. Nếu dịch nhiều gây chèn ép phổi làm khó thở, bác sĩ sẽ chỉ định chọc hút dịch hoặc đặt lại ống dẫn lưu căn cứ vào tình trạng cụ thể.
• Biến chứng thuyên tắc mạch: hình thành cục máu đông ở tĩnh mạch sâu chi dưới và di chuyển gây thuyên tắc phổi do nằm bất động lâu ngày.
  • Nguyên tắc xử trí: sử dụng thuốc kháng đông dự phòng, khuyến khích vận động chân tại giường ngay sau mổ, kết hợp xoa bóp và cho bệnh nhân đi lại sớm nhất có thể.
• Rối loạn chức năng và đau cơ xương khớp vùng vai, chi trên: hạn chế biên độ vận động khớp vai và đau mạn tính do tổn thương cơ, thần kinh liên sườn tại vị trí rạch ngực.
  • Nguyên tắc xử trí: áp dụng các bài tập vận động chủ động có trợ giúp cho khớp vai và cánh tay bên mổ ngay từ những ngày đầu, kết hợp sử dụng thuốc giảm đau và vật lý trị liệu điều hòa thần kinh cơ.

Kết luận

Phục hồi chức năng hô hấp sau mổ u phổi không chỉ là một phương pháp hỗ trợ đơn thuần, mà là một phần không thể tách rời trong phác đồ điều trị toàn diện theo tiêu chuẩn quốc tế. Việc kiên trì tập luyện giúp bảo tồn tối đa chức năng phổi, hạn chế các biến chứng nguy hiểm, giảm thời gian nằm viện và cải thiện sâu sắc chất lượng sống cho người bệnh. Để đảm bảo an toàn và đạt hiệu quả tối ưu, bệnh nhân cần được thăm khám trực tiếp, đánh giá thể trạng kỹ lưỡng và thiết lập một chương trình tập luyện cá thể hóa dưới sự giám sát của các chuyên gia y tế giàu kinh nghiệm.

Bệnh nhân sau phẫu thuật u phổi cần được theo dõi chặt chẽ và hướng dẫn tập luyện bài bản để nhanh chóng hồi phục thể trạng. Hãy đến khám trực tiếp Bác sĩ Trần Quốc Hoài - Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu tại Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM để được tư vấn chính xác, đánh giá chức năng hô hấp toàn diện và xây dựng lộ trình phục hồi chức năng chuyên sâu, an toàn nhất.

Tài liệu tham khảo

1. Wang L, Liu C, Li H, et al. Effects of a rehabilitation program based on home intelligent management platform guided among patient after lung cancer surgery: a randomized controlled trail. Chictr. 2024. PMID: 41896472.
2. Lu T, Deng T, Long Y, et al. Effectiveness and Feasibility of Digital Pulmonary Rehabilitation in Patients Undergoing Lung Cancer Surgery: Systematic Review and Meta-Analysis. JMIR. 2024. PMID: 39527799.
3. Zheng Y, Mao M, Li F, et al. Effects of enhanced recovery after surgery plus pulmonary rehabilitation on complications after video-assisted lung cancer surgery: a multicentre randomised controlled trial. ChiCTR. 2022. PMID: 35835552.
4. Luo N, Dai F, Wang X, et al. Pulmonary Rehabilitation Exercises Effectively Improve Chronic Cough After Surgery for Non-small Cell Lung Cancer. Daping hospital. 2024. PMID: 38764164.
5. Edvardsen E, Skjønsberg OH, Holme I, et al. High-intensity training following lung cancer surgery: a randomised controlled trial. NCT. 2015. PMID: 25323620.