Những điều cần biết về phục hồi chức năng hô hấp sau mổ u phổi tại các bệnh viện tuyến đầu Phẫu thuật điều trị u phổi là một can...

Những điều cần biết về phục hồi chức năng hô hấp sau mổ u phổi tại các bệnh viện tuyến đầu

Phẫu thuật điều trị u phổi là một can thiệp ngoại khoa triệt để và quan trọng nhằm loại bỏ khối u, mang lại cơ hội chữa khỏi bệnh cao cho bệnh nhân. Tuy nhiên, việc cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ nhu mô phổi kèm nạo vét hạch có thể làm suy giảm đáng kể chức năng hô hấp, gây đau đớn, tích tụ đờm nhớt và làm giảm khả năng gắng sức. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng sâu sắc đến sinh lý hô hấp mà còn tác động tiêu cực đến tâm lý, khiến người bệnh lo âu, trầm cảm và hạn chế các hoạt động giao tiếp xã hội. Để giải quyết vấn đề này, phục hồi chức năng hô hấp đã trở thành một phần không thể tách rời trong quy trình chăm sóc toàn diện tại các bệnh viện tuyến đầu, giúp tối ưu hóa hiệu quả phẫu thuật và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

Nghiên cứu y khoa về phục hồi chức năng hô hấp sau mổ u phổi

Hiệu quả của các chương trình phục hồi chức năng hô hấp đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn trên thế giới:

• Nghiên cứu của Chenminghuang Shen và các cộng sự công bố năm 2024 trên 128 bệnh nhân phẫu thuật nội soi u phổi (PMID: 42152114) cho thấy, mô hình giáo dục phục hồi chức năng phổi có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI) giúp tăng tỷ lệ tuân thủ tập luyện của bệnh nhân lên 51.6 ± 7.5 so với nhóm giáo dục thông thường chỉ đạt 43.1 ± 6.4. Đồng thời, tỷ lệ gặp các biến chứng ở nhóm có hỗ trợ phục hồi chức năng tối ưu giảm mạnh xuống còn 4.8% so với 15.4% ở nhóm chứng.
• Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên của Mei Zhou và cộng sự (PMID: 42120327) trên các bệnh nhân thực hiện phẫu thuật nội soi lồng ngực (VATS) cắt u phổi chỉ ra rằng, việc kết hợp liệu pháp oxy cao áp và phục hồi chức năng hô hấp chu phẫu giúp rút ngắn đáng kể thời gian nằm viện hậu phẫu xuống trung bình còn 2 ngày, đồng thời cải thiện điểm số hoạt động sinh hoạt hàng ngày (ADL) khi xuất viện đạt mức rất cao là 95 điểm.
• Nghiên cứu tổng quan hệ thống và phân tích gộp của Taiping Lu và cộng sự đến tháng 1 năm 2024 trên 1063 bệnh nhân (PMID: 39527799) xác nhận, các chương trình phục hồi chức năng hô hấp giúp làm giảm đến 45% nguy cơ mắc các biến chứng phổi hậu phẫu và rút ngắn thời gian đặt ống dẫn lưu ngực xuống 1.53 ngày. Ngoài ra, khoảng cách đi bộ trong 6 phút (6-MWD) của nhóm có phục hồi chức năng tăng trung bình 15 mét so với nhóm chăm sóc thông thường.
• Nghiên cứu của Matar Alzahrani và cộng sự trên cỡ mẫu lớn gồm 873 bệnh nhân (PMID: 40133938) cho thấy, việc tham gia phục hồi chức năng phổi trước và sau mổ giúp giảm 60% tỷ lệ biến chứng hô hấp sau phẫu thuật và cải thiện 6.6% điểm số chức năng thể chất sau 6 tuần và 6 tháng theo dõi.
• Thử nghiệm lâm sàng của Mei Yang và cộng sự (PMID: 29784132) đánh giá kỹ thuật chu kỳ thở chủ động (ACBT) trên bệnh nhân cắt phổi ghi nhận, lượng đờm tống xuất tăng cao rõ rệt vào ngày thứ 2 và thứ 3 sau mổ, giúp tăng khoảng cách đi bộ 6 phút lên 471.8 mét (so với nhóm chứng là 371.6 mét), đồng thời giảm thời gian thở oxy xuống còn 33.9 giờ so với mức 53.1 giờ ở nhóm không áp dụng kỹ thuật.

So sánh điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật

Khi đối mặt với u phổi, việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào bản chất khối u, giai đoạn bệnh và thể trạng của bệnh nhân. Dưới đây là sự so sánh giữa hai hướng đi chính:

Điều trị không phẫu thuật (điều trị bảo tồn)

• Ưu điểm: không gây đau đớn từ vết mổ lồng ngực, không mất máu, không có rủi ro tai biến từ thuốc mê và phù hợp cho những bệnh nhân có thể trạng quá yếu hoặc mắc bệnh lý nền nặng không thể chịu đựng cuộc mổ.
• Nhược điểm: không thể loại bỏ hoàn toàn khối u tận gốc nếu là u ác tính giai đoạn sớm, thời gian điều trị thường kéo dài và không giải quyết được các triệu chứng chèn ép cơ học do khối u kích thước lớn gây ra.

Điều trị phẫu thuật

• Ưu điểm: là giải pháp triệt để nhất để loại bỏ toàn bộ khối u và nạo vét hạch vùng, mang lại cơ hội khỏi bệnh lâu dài cho bệnh nhân u phổi giai đoạn sớm và kiểm soát nhanh chóng các triệu chứng do khối u xâm lấn.
• Nhược điểm: xâm lấn cơ thể, gây đau sau mổ, có nguy cơ xảy ra các tai biến phẫu thuật và làm suy giảm chức năng hô hấp tạm thời hoặc vĩnh viễn, đòi hỏi phải có kế hoạch tập phục hồi chức năng nghiêm ngặt.

Khi nào nên phẫu thuật u phổi và quy trình chu phẫu

Khi nào nên phẫu thuật

• Khối u phổi có bản chất ác tính (ung thư phổi tế bào nhỏ giai đoạn khu trú hoặc ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn I, II và một số trường hợp giai đoạn IIIA).
• Khối u phổi lành tính nhưng có kích thước lớn gây chèn ép phế quản, mạch máu, dẫn đến ho ra máu, xẹp phổi hoặc nhiễm trùng tái phát.
• Bệnh nhân có đủ điều kiện sức khỏe, chức năng tim mạch và thể tích phổi dự trữ đáp ứng được cuộc phẫu thuật cắt thùy hoặc cắt một phân thùy phổi.

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

• Đánh giá chức năng hô hấp toàn diện thông qua đo hô hấp ký, khí máu động mạch và thực hiện nghiệm pháp gắng sức để tính toán lượng nhu mô phổi có thể cắt bỏ an toàn.
• Hướng dẫn bệnh nhân ngừng hút thuốc lá hoàn toàn ít nhất 2 đến 4 tuần trước mổ nhằm giảm lượng đờm bài tiết và tăng oxy máu.
• Tập huấn trước cho bệnh nhân các bài tập thở bằng cơ hoành, kỹ thuật ho hiệu quả và cách sử dụng dụng cụ tập thở (incentive spirometer) để phối hợp tốt ngay sau khi tỉnh mê.
• Tư vấn tâm lý nhằm giải tỏa các lo âu, căng thẳng cho người bệnh trước khi bước vào phòng mổ.

Thời gian nằm viện

• Thời gian nằm viện thông thường sau mổ u phổi kéo dài từ 3 đến 7 ngày tùy thuộc vào phương pháp mổ (mổ nội soi hay mổ mở) và tốc độ phục hồi của phổi. Người bệnh bắt buộc phải có thời gian nằm viện theo dõi sát tại phòng hồi sức cấp cứu ít nhất 1 đêm để kiểm soát các dấu hiệu sinh tồn, dẫn lưu ngực và chức năng hô hấp trước khi chuyển về phòng bệnh thông thường.

Các biến chứng có thể gặp phải sau mổ và nguyên tắc xử trí

Phẫu thuật cắt u phổi là kỹ thuật chuyên sâu nên vẫn tiềm ẩn một số biến chứng từ nhẹ đến nặng:

• Đau sau mổ: mức độ nhẹ đến trung bình. Nguyên tắc xử trí là phối hợp các thuốc giảm đau truyền tĩnh mạch, giảm đau ngoài màng cứng hoặc gây tê phong bế thần kinh liên sườn, kết hợp vận động sớm để giảm co thắt cơ.
• Rò khí kéo dài: khí thoát ra từ mặt cắt nhu mô phổi vào khoang màng phổi qua hệ thống dẫn lưu quá 5 đến 7 ngày. Nguyên tắc xử trí là tiếp tục hút áp lực âm liên tục hoặc chuyển sang dẫn lưu van một chiều, hướng dẫn bệnh nhân ho và thở đúng cách để phổi nở ra áp sát thành ngực; nếu rò lượng lớn không giảm thì cần xét can thiệp lại.
• Xẹp phổi và ứ đọng đờm nhớt: do bệnh nhân đau không dám thở sâu và ho. Nguyên tắc xử trí là tăng cường giảm đau, thực hiện kỹ thuật vỗ rung lồng ngực, khuyến khích bệnh nhân tập thở chu kỳ chủ động (ACBT) và ho tống đờm; trường hợp nặng phải nội soi phế quản hút đờm giải vây.
• Nhiễm trùng phổi hoặc mủ màng phổi: mức độ nặng, biểu hiện bằng sốt cao, đờm đục, tăng bạch cầu. Nguyên tắc xử trí là sử dụng kháng sinh phổ rộng theo kháng sinh đồ, đảm bảo dẫn lưu khoang màng phổi thông suốt và tăng cường dinh dưỡng.
• Suy hô hấp cấp: biến chứng nặng do diện tích phổi lành còn lại không đủ đáp ứng nhu cầu cơ thể hoặc do phù phổi cấp. Nguyên tắc xử trí là cho thở oxy dòng cao, thở máy không xâm lấn (BiPAP) hoặc đặt nội khí quản thở máy xâm lấn kịp thời.

Kế hoạch tập phục hồi chức năng hô hấp tại bệnh viện tuyến đầu

Chương trình phục hồi chức năng hô hấp được thiết kế cá thể hóa và chia làm hai giai đoạn chính nhằm đảm bảo an toàn tối đa cho người bệnh:

Giai đoạn tại viện (ngay sau mổ 4 đến 24 giờ)

• Kiểm soát đau tối ưu để bệnh nhân có thể hợp tác tập luyện.
• Áp dụng kỹ thuật thở cơ hoành (thở bụng) và thở mím môi nhằm tăng thể tích khí lưu thông, giảm tần số thở và chống xẹp phế nang.
• Thực hiện kỹ thuật ho có kiểm soát hoặc ho giữ vết mổ (dùng gối ôm ép nhẹ vào thành ngực nơi có vết mổ) để tống đờm nhớt ra ngoài mà không làm bung vết may.
• Vận động sớm: hướng dẫn bệnh nhân ngồi dậy tại giường, xoay trở người sau mổ 6 giờ và bắt đầu đi bộ ngắn quanh phòng bệnh ngay trong ngày đầu tiên sau mổ dưới sự giám sát của kỹ thuật viên.

Giai đoạn sau khi xuất viện (từ tuần thứ 2 đến tuần thứ 12)

• Duy trì tập thở với dụng cụ đo phế dung tập trung (incentive spirometry) hàng ngày tại nhà.
• Áp dụng các bài tập thể dục dưỡng sinh nhẹ nhàng như Bát Đoạn Cẩm kết hợp kiểm soát nhịp thở, giúp điều hòa hệ thần kinh thực vật và tăng cường độ dẻo dai cho cơ hô hấp.
• Tập luyện tim mạch tăng dần: đi bộ trên mặt phẳng từ 15 đến 30 phút mỗi ngày, tập xe đạp lực kế với cường độ vừa phải dựa trên thang đo mức độ khó thở Borg.

Kết luận

Phục hồi chức năng hô hấp là mắt xích vàng giúp bệnh nhân sau mổ u phổi nhanh chóng lấy lại dung tích phổi, giảm thiểu các biến chứng nguy hiểm và rút ngắn thời gian điều trị. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phẫu thuật hay không phẫu thuật cần được cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên bằng chứng khoa học và đặc điểm lâm sàng của từng người. Người bệnh không nên tự ý áp dụng các bài tập nặng tại nhà khi chưa có hướng dẫn chuyên môn. Hãy đến khám trực tiếp tại cơ sở y tế uy tín để được các bác sĩ chuyên khoa thăm khám, đánh giá toàn diện và xây dựng một phác đồ điều trị, phục hồi chức năng cá thể hóa an toàn và đạt hiệu quả tối ưu nhất.

Để được tư vấn chi tiết về các phương pháp phẫu thuật u phổi ít xâm lấn và chương trình phục hồi chức năng hô hấp chuẩn y khoa, quý bệnh nhân có thể đến khám trực tiếp với Bác sĩ Trần Quốc Hoài - Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu tại Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Việc thăm khám sớm và thực hiện đúng lộ trình chu phẫu sẽ giúp nâng cao tỷ lệ điều trị thành công, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho chức năng phổi của bạn.

Tài tài liệu tham khảo

• Shen C, Chen J, Ye G, Zhang C, Geng G, Yan R, Wang B. Application of artificial intelligence-assisted education for postoperative pulmonary rehabilitation: a hybrid model of AI and nurse-driven support. BMC Nursing. 2024. PMID: 42152114.
• Zhou M, Liu J, Li D, Luo J, Li L, Yu Z, Song S, Xie G, Liu Z, Xie W, Li P, Lai Y, Dong J, Wei Q, Huang C. Perioperative Normobaric Hyperoxia Combined With Pulmonary Rehabilitation Intervention for Enhanced Short-Term Recovery in Lung Cancer Surgery. Journal of Cardiothoracic and Vascular Anesthesia. 2024. PMID: 42120327.
• Lu T, Deng T, Long Y, Li J, Hu A, Hu Y, Ouyang L, Wang H, Ma J, Chen S, Hu J. Effectiveness and Feasibility of Digital Pulmonary Rehabilitation in Patients Undergoing Lung Cancer Surgery: Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of Medical Internet Research. 2024. PMID: 39527799.
• Alzahrani M, Mehta R, Kadiri S, Algaeed S, Osman A, Alsanad M, Duda J, Gao F, Naidu B. Effect of pulmonary rehabilitation on lung cancer surgery outcomes: a matched-case analysis. BMJ Open Respiratory Research. 2023. PMID: 40133938.
• Yang M, Zhong JD, Zhang JE, Huang XX, Li CZ, Hong ZX, Zhang SW. Effect of the self-efficacy-enhancing active cycle of breathing technique on lung cancer patients with lung resection: A quasi-experimental trial. European Journal of Oncology Nursing. 2018. PMID: 29784132.