Những điều cần biết về sử dụng thuốc nhắm trúng đích chữa u phổi được bác sĩ khuyên dùng U phổi, đặc biệt là ung thư phổi không ...

Những điều cần biết về sử dụng thuốc nhắm trúng đích chữa u phổi được bác sĩ khuyên dùng

U phổi, đặc biệt là ung thư phổi không tế bào nhỏ, hiện là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong các bệnh lý ác tính trên toàn cầu. Sự phát triển của y học hiện đại đã mang đến phương pháp điều trị sinh học bước ngoặt: liệu pháp nhắm trúng đích. Khác với hóa trị truyền thống tác động lên toàn bộ tế bào phân chia nhanh, thuốc nhắm trúng đích chỉ tấn công trực diện vào các dấu ấn phân tử hoặc đột biến gene đặc hiệu kiểm soát sự phát triển của khối u. Việc hiểu rõ cách thức hoạt động, ưu nhược điểm và sự kết hợp giữa thuốc với các phương pháp can thiệp ngoại khoa là chìa khóa giúp người bệnh nâng cao hiệu quả điều trị và kéo dài sự sống.

Cơ chế hoạt động của liệu pháp nhắm trúng đích

Thuốc nhắm trúng đích hoạt động dựa trên việc can thiệp vào các con đường báo hiệu nội bào cụ thể vốn bị rối loạn do đột biến gene. Khi các đột biến này xảy ra, tế bào u phổi sẽ tăng sinh liên tục, xâm lấn xung quanh và kích thích tạo mạch máu mới để nuôi dưỡng khối u. Các nhóm thuốc nhắm trúng đích, chẳng hạn như thuốc ức chế tyrosine kinase, sẽ gắn kết đặc hiệu vào thụ thể đột biến trên màng tế bào hoặc trong nhân, làm cắt đứt tín hiệu tăng trưởng vô tổ chức.

Bên cạnh đó, một số dòng thuốc mới còn tập trung vào việc kích hoạt các cơ chế tự hủy của tế bào u hoặc ngăn chặn khả năng lẩn trốn hệ miễn dịch của khối u phổi. Quá trình cá thể hóa điều trị bằng cách xét nghiệm tìm đột biến gene trước khi dùng thuốc giúp bảo tồn tối đa các mô lành xung quanh, giảm đáng kể các độc tính toàn thân so với phương pháp hóa trị thông thường.

Nghiên cứu y khoa

Hiệu quả của việc kết hợp các phương pháp điều trị và xác định đúng đột biến sinh học phân tử đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn:

• Nghiên cứu đa trung tâm THASSOS-INTL trên 199 bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn sớm có thể phẫu thuật (PMID: 42130750) cho thấy, tỷ lệ sống sót sau 3 năm đạt 70,5% và thời gian sống sót toàn bộ trung vị lên tới 6,0 năm. Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán phân tử sớm kết hợp với can thiệp ngoại khoa triệt căn để tối ưu hóa tiên lượng sống.
• Nghiên cứu của Liu và các cộng sự trên nhiều trung tâm y khoa (PMID: 42131216) đã xác định giá trị ngưỡng số lượng bản sao gene MET là 6,55 bằng phương pháp giải trình tự gene thế hệ mới. Kết quả cho thấy nhóm bệnh nhân đạt ngưỡng này có thời gian sống sót không tiến triển bệnh dài hơn rõ rệt khi được điều trị bằng thuốc ức chế MET so với nhóm dưới ngưỡng với tỷ số rủi ro là 0,42.
• Một thử nghiệm lâm sàng hồi cứu từ năm 2018 đến năm 2025 tại Bệnh viện Phổi Quốc gia Việt Nam trên 81 bệnh nhân có đồng đột biến gene EGFR (PMID: 42121109) ghi nhận thời gian sống sót không tiến triển bệnh trung vị đạt 9 tháng ở cả nhóm dùng thuốc nhắm trúng đích thế hệ 1 và thế hệ 2. Đặc biệt, ở phân nhóm bệnh nhân nữ và nhóm có di căn não, thời gian sống sót toàn bộ kéo dài vượt trội, đạt tới 27,59 tháng.
• Thử nghiệm lâm sàng pha III APPLE (PMID: 42127535) theo dõi trong 3,5 năm trên 412 bệnh nhân u phổi tiến triển cho thấy việc phối hợp thuốc kháng thể đơn dòng với phác đồ chuẩn giúp kéo dài thời gian sống trung vị đạt 28,0 tháng ở nhóm có tài xế oncogene dương tính, mở ra hướng đi mới cho các trường hợp thất bại với thuốc nhắm trúng đích ban đầu.

So sánh điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật

Việc lựa chọn giữa điều trị không phẫu thuật (bao gồm dùng thuốc nhắm trúng đích, hóa trị, xạ trị) và điều trị phẫu thuật phụ thuộc hoàn toàn vào giai đoạn bệnh, bản chất khối u và tổng trạng của bệnh nhân.

Điều trị không phẫu thuật bằng thuốc nhắm trúng đích

• Ưu điểm: phương pháp này có tính toàn thân, kiểm soát tốt các tế bào ác tính đã di căn xa, ít xâm lấn và giúp người bệnh tránh được cuộc đại phẫu ngực. Thuốc mang lại tỷ lệ đáp ứng cao và cải thiện chất lượng sống nhanh chóng ở những bệnh nhân có đột biến gene phù hợp.
• Nhược điểm: thuốc không thể loại bỏ hoàn toàn gốc rễ khối u nguyên phát ở giai đoạn khu trú. Người bệnh phải đối mặt với nguy cơ kháng thuốc sau một thời gian điều trị và phải chịu các tác dụng phụ kéo dài như độc tính trên da, gan, hoặc tiêu hóa.

Điều trị phẫu thuật ngoại khoa

• Ưu điểm: đây là phương pháp điều trị triệt căn duy nhất có khả năng bóc tách và loại bỏ hoàn toàn khối u phổi cùng hệ thống hạch bạch huyết vùng xung quanh. Phẫu thuật giúp cắt đứt nguồn gốc phát triển của bệnh ở giai đoạn sớm, mang lại cơ hội khỏi bệnh lâu dài hoặc chữa khỏi hoàn toàn cho bệnh nhân.
• Nhược điểm: đây là cuộc mổ lớn, xâm lấn vào khoang lồng ngực nên đòi hỏi bệnh nhân phải có chức năng hô hấp và tim mạch tốt. Quá trình hậu phẫu cần thời gian phục hồi dài hơn và có những rủi ro tai biến nhất định trong và sau mổ.

Khi nào nên phẫu thuật u phổi

Phẫu thuật được chỉ định ưu tiên cho các trường hợp u phổi ở giai đoạn khu trú (giai đoạn I, II và một số trường hợp giai đoạn IIIa chọn lọc), khi khối u chưa di căn xa đến các cơ quan khác và chức năng phổi của bệnh nhân còn chịu đựng được cuộc mổ. Đối với các khối u lớn hoặc có hạch vùng, phẫu thuật thường được kết hợp trong phác đồ đa mô thức, có thể thực hiện sau khi điều trị tân bổ trợ bằng thuốc hoặc hóa chất để làm giảm kích thước u.

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

Trước khi bước vào phòng mổ, bệnh nhân sẽ được thực hiện các bước chuẩn bị nghiêm ngặt:

• Đánh giá chức năng hô hấp và tim mạch chuyên sâu bằng hô hấp ký và siêu âm tim để đảm bảo phần phổi còn lại sau mổ đủ đáp ứng nhu cầu oxy của cơ thể.
• Chụp cắt lớp vi tính lồng ngực hoặc chụp PET-CT nhằm định vị chính xác ranh giới khối u và loại trừ các tổn thương di căn vi thể.
• Tư vấn tâm lý và hướng dẫn tập thở bằng dụng cụ chuyên dụng trước mổ để hạn chế nguy cơ xẹp phổi sau khi phẫu thuật kết thúc.
• Nhịn ăn uống hoàn toàn ít nhất 6 tiếng trước giờ mổ để đảm bảo an toàn cho quá trình gây mê nội khí quản.

Thời gian nằm viện

Thời gian nằm viện sau phẫu thuật u phổi hiện nay đã được rút ngắn đáng kể nhờ vào các kỹ thuật mổ ít xâm lấn như phẫu thuật nội soi lồng ngực. Thông thường, bệnh nhân cần nằm viện theo dõi ít nhất 1 đêm tại phòng hồi sức tích cực để kiểm soát các dấu hiệu sinh tồn và dẫn lưu mổ. Tổng thời gian nằm viện trung bình dao động từ 3 đến 5 ngày đối với mổ nội soi, và từ 7 đến 10 ngày đối với các trường hợp mổ mở giải thể tích lớn, tùy thuộc vào tốc độ phục hồi và khả năng rút ống dẫn lưu ngực của người bệnh.

Các biến chứng có thể gặp phải

Dù kỹ thuật ngoại khoa hiện nay rất phát triển, phẫu thuật u phổi vẫn tiềm ẩn một số biến chứng từ nhẹ đến nặng cần được theo dõi sát sao:

• Rò khí kéo dài: rò rỉ khí từ bề mặt phổi cắt qua ống dẫn lưu quá 5 ngày. Xử trí cơ bản bằng cách duy trì hút áp lực âm liên tục hoặc sử dụng keo sinh học dán màng phổi nếu tình trạng không tự bớt.
• Xẹp phổi và viêm phổi hậu phẫu: do bệnh nhân đau không dám ho khạc ứ đọng đờm nhớt. Xử trí bằng cách giảm đau tối ưu, thực hiện vật lý trị liệu hô hấp tích cực và sử dụng kháng sinh phổ rộng.
• Chảy máu trong lồng ngực: tai biến mạch máu sau mổ do tuột ghim hoặc tổn thương mạch máu nhỏ. Xử trí bằng cách theo dõi sát lượng máu qua ống dẫn lưu, nếu chảy máu ồ ạt phải tiến hành phẫu thuật lại ngay để cầm máu khẩn cấp.
• Nhiễm trùng vết mổ hoặc mủ màng phổi: nhiễm khuẩn tại đường rạch da hoặc khoang màng phổi. Xử trí bằng cách mở rộng vết mổ làm sạch, dẫn lưu mủ và phối hợp kháng sinh đồ đường tĩnh mạch.

Kết luận

Điều trị u phổi là một quá trình dài hạn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ của nhiều chuyên khoa khác nhau. Liệu pháp nhắm trúng đích mang lại cơ hội kiểm soát bệnh tuyệt vời ở mức độ phân tử, nhưng phẫu thuật ngoại khoa vẫn giữ vai trò nền tảng để loại bỏ triệt để khối u ở giai đoạn có thể can thiệp. Việc kết hợp đúng lúc, đúng giai đoạn giữa hai phương pháp này sẽ đem lại lợi ích sống còn cao nhất cho người bệnh. Bệnh nhân không nên tự ý điều trị theo các phương pháp truyền miệng mà cần đến trực tiếp các cơ sở y tế chuyên khoa sâu để được thăm khám, làm xét nghiệm đột biến gene và tư vấn phác đồ cá thể hóa an toàn, hiệu quả.

Để có được chiến lược điều trị u phổi toàn diện và chính xác nhất cho từng giai đoạn bệnh, Quý khách hàng nên đến khám trực tiếp với Bác sĩ Trần Quốc Hoài tại Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu, Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Tại đây, người bệnh sẽ được tiếp cận với các công nghệ chẩn đoán gene tiên tiến nhất cùng các kỹ thuật phẫu thuật nội soi lồng ngực ít xâm lấn hiện đại. Việc thăm khám sớm giúp tối ưu hóa cơ hội điều trị triệt căn và nâng cao chất lượng cuộc sống bền vững.

Tài liệu tham khảo

1. Ding P, Jasas K, Bray V, Pal A, Moor R. Real-World Treatment and Outcomes in Resectable Early-Stage Non-Small Cell Cancer: THASSOS-INTL Australia Cohort. THASSOS-INTL. 2026. PMID: 42130750.
2. Liu SY, Xie Z, Yan L, Jie GL, Deng JY, Zhang Q, et al. Exploratory Identification of Gene Copy Number Cut-Off for NGS-Based Amplification Assessment and Clinical Relevance to MET Inhibitor Outcomes in Non-Small-Cell Lung Cancer. NGS Clinical Outcomes. 2026. PMID: 42131216.
3. Dinh LV, Nguyen BT, Vu TQ, Dang HH, Nguyen DT, Le LT. Real-world efficacy of first- and second-generation EGFR TKIs in NSCLC with EGFR co-mutations: a Vietnamese cohort study. Vietnam National Lung Hospital Study. 2026. PMID: 42121109.
4. Shiraishi Y, Kishimoto J, Sugawara S, Mizutani H, Daga H, Azuma K, et al. Final overall survival analysis of the APPLE study: atezolizumab and platinum-pemetrexed with or without bevacizumab for metastatic nonsquamous non-small cell lung cancer. APPLE Phase III Trial. 2026. PMID: 42127535.