Phương pháp tối ưu cho các bài tập thở cải thiện chức năng phổi được bác sĩ khuyên dùng Các bài tập thở đóng vai trò cốt lõi tro...

Phương pháp tối ưu cho các bài tập thở cải thiện chức năng phổi được bác sĩ khuyên dùng

Các bài tập thở đóng vai trò cốt lõi trong việc phục hồi và duy trì chức năng hô hấp. Việc suy giảm chức năng phổi không chỉ hạn chế khả năng vận động mà còn gây ảnh hưởng lớn đến tâm lý, làm tăng nguy cơ lo âu và trầm cảm do cảm giác thiếu oxy kéo dài. Đối với nhiều bệnh nhân mắc bệnh lý phổi nghiêm trọng, việc tập luyện không phẫu thuật đôi khi cần được đánh giá lại để chuyển sang các can thiệp phẫu thuật nhằm giải quyết triệt để nguyên nhân gốc rễ.

Hiệu quả của các bài tập thở qua các nghiên cứu y khoa

Nhiều nghiên cứu lâm sàng đã chứng minh hiệu quả cụ thể của các kỹ thuật tập thở đối với hệ hô hấp và các cơ quan liên quan:

• Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp của Angela Yu-Jung Chen và cộng sự thực hiện trên 17 nghiên cứu với 633 tham gia (PMID: 40965964) cho thấy các bài tập thở (bao gồm thở cơ hoành, thở chậm và thở sâu) giúp cải thiện rõ rệt chức năng hô hấp thông qua chỉ số dung tích sống gắng sức với mức chênh lệch chuẩn hóa là 0.46. Phương pháp này cũng tăng cường hoạt động của các cơ cốt lõi vùng bụng với mức chênh lệch 0.82.
• Nghiên cứu của Tichanon Promsrisuk và các đồng nghiệp trên 60 bệnh nhân lớn tuổi mắc hội chứng Covid kéo dài (PMID: 40045527) chỉ ra rằng việc thực hiện các bài tập thở sâu chậm trong 30 phút mỗi ngày, 5 ngày một tuần và kéo dài suốt 8 tuần giúp tăng đáng kể sức mạnh cơ hô hấp cũng như kết quả các bài kiểm tra chức năng phổi so với nhóm không tập luyện.
• Nghiên cứu của Sylvester Caesar Chukwu trên 37 người (PMID: 36333216) ghi nhận bài tập thở cơ hoành giúp cải thiện đáng kể các chỉ số hô hấp quan trọng bao gồm dung tích sống gắng sức, thể tích thở ra gắng sức trong giây đầu tiên và lưu lượng đỉnh.
• Thử nghiệm lâm sàng của Joanne Loewy thực hiện trên 173 trẻ em mắc hen phế quản (PMID: 31906748) chứng minh việc kết hợp liệu pháp âm nhạc với tập thở giúp cải thiện chỉ số thể tích thở ra gắng sức trong giây đầu tiên/dung tích sống gắng sức và giúp giảm tỷ lệ nhập viện xuống mức 1.16 lần trên mỗi bệnh nhân trong một năm.
• Nghiên cứu của Desheng Li trên các tình nguyện viên khỏe mạnh ứng dụng bài tập khí công Liuzijue trong 4 tuần (PMID: 36827027) cho thấy sự gia tăng rõ rệt về thể tích thở ra gắng sức trong giây đầu tiên, lưu lượng thông khí tối đa và tốc độ co bóp của cơ hoành khi thở sâu.

So sánh giữa điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật

Đối với các tổn thương phổi, việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng và bản chất của bệnh lý:

Điều trị không phẫu thuật

• Ưu điểm: an toàn, không gây tổn thương mô, dễ thực hiện tại nhà và giúp cải thiện dần chức năng của các cơ hô hấp như cơ hoành và cơ liên sườn (PMID: 33076360).
• Nhược điểm: hiệu quả chậm, đòi hỏi người bệnh phải kiên trì trong thời gian dài và không thể giải quyết được các tổn thương cấu trúc thực thể như kén khí lớn, xơ hóa khu trú tiến triển hoặc u phổi.

Điều trị phẫu thuật

• Ưu điểm: giải quyết nhanh chóng và triệt để các tổn thương cơ học, loại bỏ các vùng phổi mất chức năng để tạo khoảng trống cho vùng phổi lành giãn nở, từ đó tối ưu hóa hiệu quả của các bài tập thở sau mổ.
• Nhược điểm: có tính xâm lấn, đòi hỏi quy trình nghiêm ngặt và cần thời gian phục hồi vết mổ.

Khi nào nên phẫu thuật

Người bệnh cần được xem xét can thiệp phẫu thuật trong các trường hợp cụ thể sau:

• Có sự xuất hiện của các kén khí lớn (bóng khí phổi) chiếm trên một phần ba thể tích lồng ngực gây chèn ép nghiêm trọng nhu mô phổi lành xung quanh.
• Tình trạng tràn khí màng phổi tái phát nhiều lần hoặc rò khí kéo dài không đáp ứng với hút dẫn lưu đơn thuần.
• Các tổn thương u phổi, u trung thất hoặc ổ nhiễm trùng khu trú (áp xe phổi, giãn phế quản khu trú) có chỉ định cắt thùy phổi hoặc cắt phân thùy phổi.

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

Trước khi bước vào ca mổ, người bệnh sẽ được thực hiện các bước chuẩn bị kỹ lưỡng:

• Đánh giá toàn diện chức năng hô hấp thông qua đo hô hấp ký, khí máu động mạch và chụp cắt lớp vi tính lồng ngực để xác định thể tích phổi có thể bảo tồn.
• Hướng dẫn thực hiện các bài tập thở sâu và tập sử dụng dụng cụ khuyến khích hô hấp (incentive spirometry) từ giai đoạn tiền phẫu để làm quen với nhịp thở, giúp phòng ngừa các biến chứng xẹp phổi sau mổ (PMID: 40190855).
• Nhịn ăn uống hoàn toàn trước mổ ít nhất 6 tiếng theo hướng dẫn của bác sĩ gây mê nhằm đảm bảo an toàn trong quá trình thông khí nhân tạo.

Thời gian nằm viện

Đối với các phẫu thuật lồng ngực hiện đại, thời gian nằm viện thường kéo dài ít nhất 1 đêm hoặc từ 3 đến 5 ngày tùy thuộc vào loại hình phẫu thuật (mổ nội soi ít xâm lấn hay mổ mở) và tốc độ lành vết thương cũng như thời gian lưu ống dẫn lưu màng phổi của bệnh nhân.

Các biến chứng có thể gặp phải

Sau phẫu thuật lồng ngực, một số biến chứng từ nhẹ đến nặng có thể xảy ra và cần có nguyên tắc xử trí phù hợp:

• Đau vết mổ: xử trí bằng cách sử dụng các loại thuốc giảm đau theo bậc thang của Tổ chức Y tế Thế giới hoặc thực hiện các kỹ thuật phong bế thần kinh vùng lồng ngực để giúp người bệnh có thể ho khạc và tập thở sớm.
• Xẹp phổi do ứ đọng đờm rãi: xử trí bằng cách khuyến khích người bệnh ngồi dậy sớm, thực hiện các bài tập thở sâu kết hợp ho chủ động, vỗ rung long đờm hoặc hút đờm qua nội soi phế quản nếu cần thiết.
• Rò khí kéo dài qua ống dẫn lưu màng phổi: xử trí bằng cách duy trì hệ thống hút áp lực âm liên tục phù hợp hoặc xem xét can thiệp lại nếu rò khí lượng lớn không tự b bịt kín sau 5 đến 7 ngày.
• Nhiễm trùng vết mổ hoặc viêm phổi: xử trí bằng cách sử dụng kháng sinh đồ phù hợp, chăm sóc vết mổ vô khuẩn và tăng cường dinh dưỡng cho người bệnh.

Kết luận

Các bài tập thở là phương pháp không phẫu thuật hiệu quả giúp tăng cường dung tích phổi và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân gặp các vấn đề về hô hấp. Tuy nhiên, khi cấu trúc phổi có tổn thương thực thể nghiêm trọng, việc can thiệp phẫu thuật kịp thời là chìa khóa quyết định để phục hồi chức năng phổi. Người bệnh nên đến khám trực tiếp để được đánh giá chính xác và nhận phác đồ điều trị an toàn nhất.

Để có lộ trình điều trị và tập luyện chuyên biệt phù hợp nhất với tình trạng sức khỏe của mình, quý bệnh nhân nên đến khám trực tiếp tại Bác sĩ Trần Quốc Hoài - Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu. Việc thăm khám lâm sàng cùng các xét nghiệm cận lâm sàng hiện đại sẽ giúp xác định chính xác mức độ tổn thương và đưa ra giải pháp can thiệp tối ưu nhất.

Tài liệu tham khảo

• Chen AY, Lin IJ, Chen YT, Luo HJ, Chen YW, Wang WT. Can breathing exercises effectively treat people with chronic non-specific low back pain? A systemic review with meta-analysis. PubMed, 2024. PMID: 40965964.
• Promsrisuk T, Srithawong A, Kongsui R, Sriraksa N, Thongrong S, Kloypan C, Muangritdech N, Khunkitti K, Thanawat T, Chachvarat P. Therapeutic Effects of Slow Deep Breathing on Cardiopulmonary Function, Physical Performance, Biochemical Parameters, and Stress in Older Adult Patients with Long COVID in Phayao, Thailand. PubMed, 2024. PMID: 40045527.
• Chukwu SC, Egbumike CJ, Ojukwu CP, Uchenwoke C, Igwe ES, Ativie NR, Okemmuo AJ, Chukwu NP, Ezeugwu UA, Ikele CN, Uduonu EM. Effects of Diaphragmatic Breathing Exercise on Respiratory Functions and Vocal Sustenance in Apparently Healthy Vocalists. PubMed, 2022. PMID: 36333216.
• Loewy J, Goldsmith C, Deshpande S, Sun A, Harris J, van Es C, Ben-Zvi Z, Dahmer S. Music therapy in pediatric asthma improves pulmonary function while reducing hospitalizations. PubMed, 2020. PMID: 31906748.
• Li D, Shen M, Yang X, Chen D, Zhou C, Qian Q. Effect of weight-bearing Liuzijue Qigong on cardiopulmonary function. PubMed, 2023. PMID: 36827027.
• Ababneh QM, Abdelrahman H, Abdelhameed ME. Effectiveness of Incentive Spirometry Versus Deep Breathing Exercises in Preventing Postoperative Pulmonary Complications After Abdominal Surgery: A Comprehensive Review. PubMed, 2024. PMID: 40190855.
• Hamasaki H. Effects of Diaphragmatic Breathing on Health: A Narrative Review. PubMed, 2020. PMID: 33076360.