Tổng quan y khoa về chế độ dinh dưỡng phục hồi sau điều trị u phổi hiệu quả nhất hiện nay Điều trị u phổi, đặc biệt là thông qua...

Tổng quan y khoa về chế độ dinh dưỡng phục hồi sau điều trị u phổi hiệu quả nhất hiện nay

Điều trị u phổi, đặc biệt là thông qua can thiệp phẫu thuật hoặc hóa trị, là một quá trình phức tạp gây ảnh hưởng sâu sắc đến cả sinh lý và tâm lý của người bệnh. Sau khi can thiệp, bệnh nhân thường phải đối mặt với tình trạng suy giảm thể lực, mệt mỏi kéo dài, sụt cân và chán ăn. Những thay đổi này không chỉ làm giảm chất lượng cuộc sống mà còn cản trở tiến trình hồi phục tự nhiên của cơ thể. Để tối ưu hóa hiệu quả điều trị và giúp người bệnh nhanh chóng trở lại sinh hoạt bình thường, việc thiết lập một chiến lược chăm sóc toàn diện, phối hợp chặt chẽ giữa can thiệp y khoa và chế độ dinh dưỡng cá thể hóa là điều vô cùng cần thiết.

Ảnh hưởng của điều trị u phổi đến sức khỏe và chất lượng sống của người bệnh

Quá trình điều trị u phổi, dù là phẫu thuật cắt bỏ hay hóa trị bổ trợ, đều để lại những tác động không nhỏ đến người bệnh trên nhiều phương diện. Về mặt sinh lý, phẫu thuật lồng ngực làm sụt giảm thể lực, giảm dung tích phổi và suy giảm khả năng vận động trong những tháng đầu sau mổ (PMID: 42139296). Song song đó, các tác dụng phụ từ hóa trị như buồn nôn, nôn và viêm mạc miệng gây ra chứng chán ăn, dẫn đến rối loạn chuyển hóa và thiếu hụt dinh dưỡng trầm trọng (PMID: 41305696).

Về mặt tâm lý và xã hội, người bệnh thường phải trải qua cảm giác lo âu, trầm cảm và mệt mỏi đa chiều (PMID: 41498094). Sự suy giảm chức năng hô hấp khiến họ gặp khó khăn trong giao tiếp, hạn chế tham gia các hoạt động xã hội và gia tăng cảm giác trở thành gánh nặng cho gia đình.

Các nghiên cứu y khoa về dinh dưỡng và phục hồi sau điều trị u phổi

Các bằng chứng khoa học hiện nay đều nhấn mạnh mối liên hệ mật thiết giữa tình trạng dinh dưỡng và kết quả phục hồi của bệnh nhân u phổi:

• Nghiên cứu của Hou và cộng sự trên 165 bệnh nhân cao tuổi trải qua phẫu thuật nội soi cắt u phổi (PMID: 41573253) cho thấy, nhóm được áp dụng hỗ trợ dinh dưỡng cả trước và sau mổ có thời gian trung tiện lần đầu, thời gian đại tiện và thời gian nằm viện ngắn hơn đáng kể so với nhóm chỉ hỗ trợ sau mổ. Đồng thời, nồng độ các protein miễn dịch (IgG, IgM, IgA) và protein dinh dưỡng (Albumin, Prealbumin) ở nhóm này cũng cao hơn rõ rệt.
• Nghiên cứu về chương trình OPRAH (PMID: 41331231, PMID: 40536595) theo dõi bệnh nhân sau phẫu thuật ung thư trong 3 tháng hậu phẫu bằng ứng dụng điện thoại và huấn luyện từ xa. Kết quả ghi nhận việc giám sát chặt chẽ lượng protein nạp vào và mức độ hoạt động thể chất giúp cải thiện đáng kể sức mạnh cơ bắp và khả năng vận động phục hồi của bệnh nhân.
• Nghiên cứu của Oliveira và cộng sự từ năm 2022 đến 2023 trên 53 bệnh nhân u phổi nhập viện (PMID: 39796440) cho thấy, có tới 90.6% bệnh nhân có nguy cơ suy dinh dưỡng lúc nhập viện, với 45.3% bị suy dinh dưỡng vừa và 35.8% bị gầy gộc nghiêm trọng. Sau khi được can thiệp dinh dưỡng cá thể hóa và bổ sung sữa cao năng lượng, tỷ lệ bệnh nhân có nguy cơ suy dinh dưỡng khi xuất viện đã giảm xuống còn 73.6%.
• Nghiên cứu của Xue Yang và cộng sự trên 156 bệnh nhân phẫu thuật u phổi (PMID: 39026492) chỉ ra rằng, việc áp dụng chế độ ăn giàu chất béo chuỗi trung bình (MCT) giúp rút ngắn thời gian trung tiện xuống còn 24.00 giờ so với 28.50 giờ ở nhóm ăn thông thường. Tỷ lệ gặp tác dụng phụ như chóng mặt (18.42% so với 51.25%), buồn nôn và nôn (6.58% so với 31.25%) cũng giảm mạnh, giúp giảm chi phí nằm viện trung bình từ 44,511 Tệ xuống còn 39,701 Tệ.

Lựa chọn phương pháp điều trị, điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật

Khi phát hiện u phổi, việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào bản chất khối u, giai đoạn bệnh và thể trạng của bệnh nhân. Đối với các trường hợp u lành tính nhỏ hoặc u ác tính giai đoạn muộn không còn khả năng dung nạp dao kéo, bác sĩ sẽ chỉ định các phương pháp điều trị không phẫu thuật như hóa trị, xạ trị, liệu pháp nhắm trúng đích hoặc đốt u bằng sóng cao tần (PMID: 41133003, PMID: 40105308).

• Ưu điểm của điều trị không phẫu thuật: tránh được cuộc đại phẫu, ít gây đau đớn tức thời và phù hợp với người có nhiều bệnh nền nặng.
• Nhược điểm: không thể loại bỏ hoàn toàn gốc rễ khối u đối với thể bệnh tiến triển, dễ gây ra các tác dụng phụ toàn thân như suy tủy, tiêu chảy hoặc chán ăn do độc tính của thuốc (PMID: 39202551, PMID: 40105308).

Ngược lại, đối với các khối u phổi có thể cắt bỏ được, điều trị phẫu thuật luôn là giải pháp triệt để và mang lại cơ hội chữa khỏi cao nhất (PMID: 41340681). Phẫu thuật nội soi lồng ngực ít xâm lấn hoặc phẫu thuật có robot hỗ trợ (RATS) hiện nay cho phép bác sĩ bóc tách khối u và nạo vét hạch một cách chính xác, giảm thiểu mất máu và rút ngắn đáng kể thời gian nằm viện (PMID: 40422503).

Khi nào nên phẫu thuật

Phẫu thuật được chỉ định cụ thể cho các trường hợp:

• U phổi lành tính có kích thước lớn gây chèn ép mạch máu, phế quản hoặc nhu mô phổi xung quanh, dẫn đến ho ra máu hoặc khó thở.
• Ung thư phổi tế bào nhỏ giai đoạn khu trú rất sớm (T1-2N0M0).
• Ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn I, II và một số trường hợp giai đoạn IIIA đã qua điều trị hóa hóa-miễn dịch bổ trợ mà khối u có khả năng cắt bỏ hoàn toàn (PMID: 41133003).

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

• Người bệnh cần được đánh giá chức năng hô hấp toàn diện qua phế dung kế và đo khả năng khuếch tán khí qua màng phế nang mao mạch (DLCO) (PMID: 41346729).
• Thực hiện chương trình tiền phục hồi (prehabilitation) tối thiểu 2-4 tuần trước mổ bao gồm tập thể dục nhịp điệu kết hợp kháng lực, tập thở bằng dụng cụ để tăng dự trữ hô hấp (PMID: 41170317).
• Nhận tư vấn dinh dưỡng chuyên sâu, bổ sung whey protein, vitamin D và các axit béo omega-3 để tối ưu hóa khối lượng cơ bắp, giảm thiểu nguy cơ suy mòn cơ do viêm (PMID: 40404185).
• Ngừng hút thuốc lá tuyệt đối ít nhất 4 tuần trước khi bước vào phòng mổ (PMID: 41340681).

Thời gian nằm viện

Đối với phẫu thuật cắt u phổi ít xâm lấn bằng nội soi hoặc robot, thời gian nằm viện trung bình thường kéo dài từ 3 đến 7 đêm (PMID: 39026246). Người bệnh sẽ được rút ống dẫn lưu lồng ngực sớm và khuyến khích vận động ngay trong ngày đầu tiên sau mổ để hạn chế tắc mạch.

Các biến chứng có thể gặp phải sau điều trị u phổi và nguyên tắc xử trí

Sau khi điều trị u phổi, đặc biệt là sau phẫu thuật, bệnh nhân có thể đối mặt với một số biến chứng từ nhẹ đến nặng. Việc nhận biết sớm và xử trí đúng nguyên tắc là chìa khóa để bảo vệ an toàn cho người bệnh:

• Đau sau mổ và mệt mỏi kéo dài: ảnh hưởng lớn đến khả năng ho khạc và vận động. Nguyên tắc xử trí là áp dụng giảm đau đa mô thức (phối hợp thuốc giảm đau truyền tĩnh mạch, gây tê màng cứng) kết hợp hỗ trợ dinh dưỡng giàu năng lượng để giảm suy kiệt (PMID: 41937719, PMID: 40382455).
• Rò khí kéo dài: khí từ nhu mô phổi rò qua diện cắt vào khoang màng phổi quá 5-7 ngày. Nguyên tắc xử trí là tiếp tục lưu ống dẫn lưu lồng ngực với áp lực hút thấp hoặc chuyển sang hệ thống dẫn lưu gravity một chiều tự nhiên, theo dõi sát lượng khí thoát ra (PMID: 39026246).
• Tràn dịch dưỡng chấp màng phổi (chylothorax): do tổn thương ống ngực trong quá trình nạo vét hạch, dẫn đến rò dịch dưỡng chấp giàu protein và chất béo vào khoang ngực (PMID: 41188913). Nguyên tắc xử trí ban đầu là điều trị bảo tồn bằng cách cho người bệnh nhịn ăn hoàn toàn, nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch toàn phần, hoặc áp dụng chế độ ăn nghiêm ngặt không chất béo (hoặc chỉ dùng chất béo chuỗi trung bình MCT). Nếu lượng dịch chảy ra vượt quá 500 mL/ngày kéo dài, cần chỉ định phẫu thuật thắt ống ngực lại (PMID: 41188913).
• Suy hô hấp và viêm phổi hậu phẫu: do ứ đọng đờm nhớt hoặc xẹp phổi. Nguyên tắc xử trí là cho người bệnh thở oxy hỗ trợ, thực hiện kháng sinh đồ nếu có nhiễm trùng, kết hợp vật lý trị liệu hô hấp tích cực, vỗ rung bài tiết đờm và khuyến khích bệnh nhân ho chủ động (PMID: 41346729).

Kết luận chung

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò cốt lõi trong toàn bộ hành trình phục hồi của bệnh nhân u phổi, từ giai đoạn chuẩn bị trước mổ cho đến suốt quá trình hậu phẫu hay hóa trị. Một thể trạng tốt với khối cơ bắp vững chắc và hệ miễn dịch khỏe mạnh sẽ giúp người bệnh chịu đựng tốt cuộc phẫu thuật, giảm thiểu các biến chứng nguy hiểm và rút ngắn thời gian nằm viện. Tuy nhiên, mỗi bệnh nhân đều có một tình trạng sức khỏe và đặc điểm khối u khác nhau, do đó không có một công thức chung cho tất cả. Việc lựa chọn phương pháp điều trị, thiết lập thực đơn dinh dưỡng và bài tập phục hồi chức năng cần phải mang tính cá thể hóa cao. Người bệnh và gia đình nên đến khám trực tiếp tại các cơ sở y tế chuyên khoa sâu để được các bác sĩ thăm khám, đo đạc các chỉ số cơ thể và đưa ra những tư vấn chính xác, an toàn và tối ưu nhất.

Nếu bạn hoặc người thân đang cần tư vấn về tầm soát, điều trị ngoại khoa cũng như xây dựng chế độ dinh dưỡng phục hồi chuyên sâu cho các bệnh lý u phổi, hãy đến khám trực tiếp với Bác sĩ Trần Quốc Hoài - Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu. Với kinh nghiệm chuyên môn sâu trong lĩnh vực phẫu thuật lồng ngực và áp dụng các phác đồ ERAS tiến tiến, bác sĩ sẽ giúp cá thể hóa lộ trình điều trị, từ khâu chuẩn bị trước mổ đến chăm sóc hậu phẫu, nhằm mang lại kết quả hồi phục nhanh chóng và an toàn nhất cho người bệnh.

Tài liệu tham khảo

1. Haesevoets S, Muijsenberg AJL, Cops D, et al. The lived experiences of individuals with early stage non-small cell lung cancer following lung surgery: A rapid ethnographic approach. Lung Cancer. PMID: 42139296.
2. Fu Q, Zhao Z, Yin D. Integrated Strategies for Nursing and Rehabilitation in Lung Cancer Patients. Semin Oncol Nurs. PMID: 41937719.
3. Hou Y, Zhan Z. Effects of preoperative nutritional support combined with esketamine on recovery and analgesia after thoracoscopic radical resection of lung cancer in elderly patients. Front Nutr. PMID: 41573253.
4. Li T, Wu Y, Yang Q, et al. Cross-Lag Analysis of Prognostic Nutritional Index and Psychosomatic Symptom Clusters in Patients with Lung Cancer: A Longitudinal Study. Cancer Nurs. PMID: 41498094.
5. Hu Y, Cheng Q, Guo Q. The role of preoperative lung rehabilitation training combined with nutritional intervention on surgical tolerance and accelerated recovery indicators in patients with moderate to severe COPD complicated with lung cancer. Int J Chron Obstruct Pulmon Dis. PMID: 41346729.
6. Gabryel P, Zielińska D, Szlanga L, et al. Prehabilitation as a key component of the Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) program in patients with lung cancer: a narrative review. J Thorac Dis. PMID: 41340681.
7. de Leeuwerk ME, van Westerhuis C, Kruizenga H, et al. Implementation fidelity of the blended optimal physical recovery after hospitalization (OPRAH) intervention for patients after oncological surgery. Disabil Rehabil. PMID: 41331231.
8. Cheng J, Xu J, Shi R, et al. Chemotherapy-induced nausea and vomiting symptom experience in patients with non-small-cell lung cancer: A qualitative study. Medicine (Baltimore). PMID: 41305696.
9. Son J, Kim S, Son BS, et al. Outcomes of conservative management for chylothorax following minimally invasive lung cancer surgery. J Cardiothorac Surg. PMID: 41188913.
10. Colaço AJ, Castro C, Hall S, et al. Prehabilitation: preoperative rehabilitation interventions for lung cancer - a scoping review. JBI Evid Synthesis. PMID: 41170317.
11. Chen YX, Sebio-Garcia R, Arguis MJ, et al. Multimodal prehabilitation to prevent loss of cardiorespiratory fitness in patients with locally advanced lung cancer undergoing chemoimmunotherapy: protocol for a non-randomized multicentre study. BMJ Open. PMID: 41133003.
12. van Westerhuis C, de Leeuwerk ME, van der Werf EWJ, et al. Promising patient experiences with a smartphone app and remote coaching for improving physical activity and protein intake to enhance recovery after oncological surgery: a multi-methods study. Support Care Cancer. PMID: 40536595.
13. Cusumano G, Calabrese G, Gallina FT, et al. Technical Innovations and Complex Cases in Robotic Surgery for Lung Cancer: A Narrative Review. J Clin Med. PMID: 40422503.
14. Moyen A, Fleurent-Grégoire C, Gillis C, et al. Novel multimodal intervention for surgical prehabilitation on functional recovery and muscle characteristics in patients with non-small cell lung cancer: study protocol for a randomised controlled trial (MMP-LUNG). Trials. PMID: 40404185.
15. Li Z, Wu J, Chen C, et al. Longitudinal Trajectory of Patient-Reported Fatigue in Patients Undergoing Thoracoscopic Lung Cancer Surgery. Ann Surgical Oncol. PMID: 40382455.
16. Werblińska A, Zielińska D, Szlanga L, et al. The Impact of Nutritional Support on Outcomes of Lung Cancer Surgery-Narrative Review. Nutrients. PMID: 40364228.
17. Turcott JG, Cárdenas-Fernández D, Sánchez-Lara K, et al. Nutritional Approach on Management of Diarrhea Induced by EGFR-TKI's in Advanced Non-Small Cell Lung Cancer Patients. Nutr Cancer. PMID: 40105308.
18. Oliveira R, Cabrita B, Cunha Â, et al. The Effect of Nutritional Intervention in Nutritional Risk Screening on Hospitalised Lung Cancer Patients. Nutrients. PMID: 39796440.
19. Shalata W, Abu Jama A, Dudnik Y, et al. Adverse Events in Osimertinib Treatment for EGFR-Mutated Non-Small-Cell Lung Cancer: Unveiling Rare Life-Threatening Myelosuppression. Onco Targets Ther. PMID: 39202551.
20. Yang X, Zuo L, Zhao Z, et al. Influence of Postoperative Diet Type and Regimen on Hospital Comfort and Rehabilitation of Lung Cancer Patients. Zhongguo Fei Ai Za Zhi. PMID: 39026492.
21. Kong XL, Zhang Y, Jia Y, et al. Safety of one 8.5-Fr pigtail catheter for postoperative continuous open gravity drainage after uniportal video-assisted thoracoscopic surgery pneumonectomy. BMC Surgery. PMID: 39026246.