Tổng quan y khoa về tầm soát u phổi bằng CT liều thấp được bác sĩ khuyên dùng Tầm soát ung thư phổi đóng vai trò quyết định tron...

Tổng quan y khoa về tầm soát u phổi bằng CT liều thấp được bác sĩ khuyên dùng

Tầm soát ung thư phổi đóng vai trò quyết định trong việc giảm tỷ lệ tử vong do bệnh lý ác tính này gây ra. Việc phát hiện u phổi ở giai đoạn sớm giúp người bệnh tiếp cận kịp thời với các phương pháp điều trị triệt căn, hạn chế tối đa nguy cơ tiến triển xa. Chụp cắt lớp vi tính lồng ngực liều thấp là công cụ sàng lọc hiệu quả nhất hiện nay đối với các nhóm đối tượng có nguy cơ cao.

Tác động của u phổi đến chất lượng sống và tâm lý bệnh nhân

Sự xuất hiện của các nốt mờ hoặc khối u phổi ảnh hưởng toàn diện đến sức khỏe sinh lý và tâm lý của người bệnh. Về mặt sinh lý, các khối u tiến triển có thể chèn ép đường thở gây ho kéo dài, khó thở, suy giảm chức năng hô hấp và hạn chế khả năng vận động hằng ngày.

Về mặt tâm lý và xã hội, việc phát hiện tình cờ một nốt mờ trên phim chụp thường kích hoạt trạng thái lo âu, sợ hãi ung thư và trầm cảm. Người bệnh đối mặt với áp lực tinh thần lớn trong thời gian chờ đợi chẩn đoán xác định, gây suy giảm chất lượng giấc ngủ, ảnh hưởng đến năng suất làm việc và xáo trộn các mối quan hệ gia đình.

Các nghiên cứu y khoa về hiệu quả của chụp CT liều thấp

Hiệu quả và tính an toàn của phương pháp chụp cắt lớp vi tính lồng ngực liều thấp (LDCT) trong tầm soát u phổi đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu quy mô lớn trên thế giới:

• Giảm tỷ lệ tử vong và tăng thời gian sống còn: Một nghiên cứu quan sát bệnh chứng thực hiện bởi Dziedzic và các cộng sự trên 43.686 đối tượng tại Ba Lan (PMID: 42115039) cho thấy nhóm tham gia tầm soát bằng LDCT có tỷ lệ sống sót sau 10 năm đạt 86,9%, cao hơn đáng kể so với mức 81,3% của nhóm chứng không tầm soát.
• Giá trị tầm soát trên các nhóm đối tượng đặc biệt: Nghiên cứu của Caballeros Lam và cộng sự (PMID: 42031619) thực hiện so sánh kết quả tầm soát giữa 124 người ghép gan và 485 đối tượng chứng. Kết quả ghi nhận tỷ lệ chẩn đoán ung thư phổi ở giai đoạn sớm (giai đoạn IA) ở nhóm ghép gan đạt đến 83,4% nhờ quy trình sàng lọc bằng LDCT tích cực.
• Gia tăng tỷ lệ chẩn đoán thực tế: Nghiên cứu thuần tập tiến cứu của Liao và các đồng nghiệp thực hiện tại vùng đồng bằng Mississippi trên 40.612 bệnh nhân (PMID: 41973426) chỉ ra rằng tỷ lệ chẩn đoán ung thư phổi tích lũy sau 36 tháng đạt 3,8% ở nhánh tầm soát và 4,3% ở nhánh phát hiện nốt mờ tình cờ, cho thấy hiệu suất phát hiện bệnh trong thực tế lâm sàng cao hơn so với các ước tính trước đây từ các thử nghiệm kiểm soát.
• Ứng dụng trí tuệ nhân tạo nâng cao hiệu suất chẩn đoán: Thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng của Hwang và cộng sự (PMID: 41848489) trên 911 đối tượng cho thấy việc tích hợp công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) giúp tăng tỷ lệ phát hiện các nốt phổi có nguy cơ cao (phân loại Lung-RADS 3 hoặc 4) từ 10,3% lên 16,9% mà không làm kéo dài thời gian đọc phim của bác sĩ chẩn đoán hình ảnh.

So sánh điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật

Khi tầm soát phát hiện u phổi có đặc điểm nghi ngờ ác tính, bác sĩ sẽ cân nhắc lựa chọn phương pháp xử trí tối ưu dựa trên bản chất khối u và tổng trạng của bệnh nhân.

Điều trị không phẫu thuật

• Bao gồm: theo dõi định kỳ bằng hình ảnh học đối với nốt nhỏ nguy cơ thấp, xạ trị định vị thân (SABR) hoặc hóa trị, điều trị trúng đích cho các trường hợp không có chỉ định mổ.
• Ưu điểm: không có rủi ro từ cuộc phẫu thuật, phù hợp cho bệnh nhân lớn tuổi, suy kiệt hoặc có nhiều bệnh lý nội khoa nặng đi kèm.
• Nhược điểm: không loại bỏ trực tiếp mô u, tỷ lệ tái phát tại chỗ cao hơn đối với khối u ác tính giai đoạn sớm. Nghiên cứu của Bailey và cộng sự (PMID: 41192094) trên bệnh nhân ung thư phổi giai đoạn I cho thấy dù tỷ lệ tử vong do ung thư giữa hai nhóm tương đương, nhóm điều trị bằng SABR có tỷ lệ sống còn toàn bộ thấp hơn do tử vong từ các nguyên nhân ngoài ung thư, liên quan đến tình trạng sức khỏe nền kém.

Điều trị phẫu thuật

• Bao gồm: phẫu thuật nội soi lồng ngực cắt phân thùy phổi, cắt thùy phổi kèm nạo hạch hệ thống.
• Ưu điểm: loại bỏ hoàn toàn khối u ra khỏi cơ thể, cung cấp bệnh chứng giải phẫu bệnh chính xác nhất để phân chia giai đoạn, mang lại cơ hội chữa khỏi hoàn toàn ở giai đoạn sớm.
• Nhược điểm: người bệnh phải trải qua cuộc mê và phẫu thuật, có tỷ lệ tai biến nhất định.

---

Quy trình can thiệp phẫu thuật u phổi

Khi nào nên phẫu thuật

Phẫu thuật được chỉ định cụ thể trong các trường hợp sau:

• Khối u phổi được chẩn đoán xác định là ác tính giai đoạn khu trú (giai đoạn I, II và một số trường hợp giai đoạn IIIA).
• Các nốt đặc đơn độc có kích thước tăng trưởng nhanh qua các lần kiểm tra định kỳ bằng LDCT (PMID: 42131638).
• Nốt phổi có phân loại Lung-RADS từ 4A trở lên kèm theo các dấu hiệu hình ảnh học nguy cơ cao như bờ tua gai, co kéo màng phổi mà không thể loại trừ ung thư bằng sinh thiết ít xâm lấn (PMID: 40761252, PMID: 41667372).

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

• Bệnh nhân được đánh giá toàn diện chức năng hô hấp thông qua hô hấp ký, đo thể tích phổi và khả năng khuếch tán khí để đảm bảo phần phổi còn lại đủ đáp ứng nhu cầu sinh lý sau mổ.
• Đánh giá kỹ lưỡng chức năng tim mạch và các bệnh lý đồng mắc như tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) (PMID: 42115039, PMID: 42057010).
• Bệnh nhân bắt buộc phải ngưng hút thuốc lá hoàn toàn ít nhất 2 đến 4 tuần trước mổ để giảm nguy cơ biến chứng đường thở hậu phẫu.
• Bác sĩ tư vấn chi tiết về phương pháp mổ (phẫu thuật nội soi lồng ngực hoặc mổ mở), các nguy cơ tai biến và quy trình giảm đau sau mổ.

Thời gian nằm viện

Đối với phẫu thuật nội soi phổi ít xâm lấn, thời gian nằm viện trung bình kéo dài từ 3 đến 5 đêm. Người bệnh cần lưu lại viện ít nhất 1 đêm tại phòng hồi sức sau mổ để theo dõi sát các chỉ số sinh hiệu và hoạt động của ống dẫn lưu lồng ngực trước khi chuyển về phòng bệnh thông thường.

Các biến chứng có thể gặp phải

• Rò khí kéo dài: rò rỉ khí từ nhu mô phổi qua diện cắt kéo dài trên 5 ngày. Nguyên tắc xử trí cơ bản: tiếp tục duy trì và theo dõi hệ thống hút dẫn lưu lồng ngực áp lực âm phù hợp, kích thích dính màng phổi hoặc can thiệp khâu lại nếu rò lượng lớn không tự bít.
• Xẹp phổi và viêm phổi hậu phẫu: do bệnh nhân đau không dám thở sâu hoặc ứ đọng đàm nhớt. Nguyên tắc xử trí cơ bản: kiểm soát đau tối ưu, hướng dẫn tập thở với dụng cụ khuyến khích hô hấp ký, khích lệ ho khạc và thực hiện vật lý trị liệu hô hấp tích cực.
• Chảy máu trong lồng ngực: chảy máu từ các mạch máu lớn hoặc diện cắt nhu mô phổi. Nguyên tắc xử trí cơ bản: theo dõi sát lượng máu qua ống dẫn lưu, bồi hoàn thể tích tuần hoàn và tiến hành phẫu thuật lại ngay để cầm máu nếu có xuất huyết diễn tiến.
• Loạn nhịp tim (thường gặp nhất là rung nhĩ): phản ứng của tim sau chấn thương phẫu thuật lồng ngực. Nguyên tắc xử trí cơ bản: kiểm soát tần số thất bằng thuốc, điều chỉnh cân bằng điện giải và sử dụng thuốc kháng đông theo phác đồ khi có chỉ định.

Kết luận

Tầm soát u phổi bằng chụp CT liều thấp là một giải pháp y khoa tiên tiến, có giá trị cao trong việc phát hiện sớm các tổn thương ác tính và cải thiện tỷ lệ sống còn cho người bệnh. Việc lựa chọn phương pháp xử trí, đặc biệt là can thiệp phẫu thuật, đòi hỏi sự đánh giá kỹ lưỡng và cá thể hóa cho từng trường hợp. Người bệnh cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa sâu để được thăm khám, thực hiện chẩn đoán hình ảnh đúng chuẩn và nhận tư vấn điều trị an toàn, chính xác từ đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm.

Để được tư vấn chuyên sâu về quy trình tầm soát và điều trị các bệnh lý u phổi, quý bệnh nhân có thể đến khám trực tiếp tại Bác sĩ Trần Quốc Hoài - Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu, Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Việc thăm khám trực tiếp giúp xác định chính xác tình trạng tổn thương và xây dựng chiến lược can thiệp cá thể hóa an toàn nhất.

Tài liệu tham khảo

1. Dziedzic R, Kanyion P, Koń B, Kruk M, Szurowska E, Zdrojewski T, Polańska J, Rzyman W. Low-dose Computed Tomography Lung Cancer Screening Participants Show Improved 10-year Survival Compared With Matched Controls: A Case-Control Study. Journal of Thoracic Imaging. 2026. PMID: 42115039.
2. Caballeros Lam M, Pujols León PR, Inarrairaegui M, Ezponda A, Sogbe M, Zulueta JJ, de-Torres JP, Seijo L, Rotellar F, Bastarrika G, Herrero JI. Comparison of Lung Cancer Screening Programs in Liver Transplant Recipients and the General Population. Transplantation. 2026. PMID: 42031619.
3. Liao W, Tye S, Goss J, Fehnel C, Ray M, Osarogiagbon RU. Lung Cancer Diagnosis Rates in Early Detection Programs in the Mississippi Delta. JCO Oncology Practice. 2025. PMID: 41973426.
4. Hwang EJ, Lee T, Lim WH, Ko H, Song J, Kim H, Lee JH, Yoon SH, Lee JY, Goo JM. Artificial Intelligence-Assisted Lung Nodule Evaluation on Low-Dose Chest CT in Asymptomatic Individuals: A Prospective Randomized Controlled Trial. Radiology. 2025. PMID: 41848489.
5. Bailey HR, Tam HZ, Vulkan D, Brunelli A, Crosbie PAJ, Franks KN, Gabe R, Kennedy MPT, Callister MEJ. Clinical characteristics and outcomes in participants with screen-detected clinical stage I lung cancer in the Yorkshire lung screening trial: A comparison of surgery versus stereotactic ablative radiotherapy. Lung Cancer. 2025. PMID: 41192094.