Những bài tập thở nhẹ nhàng sau khi trải qua ca mổ robot u phổi Phẫu thuật cắt phổi điều trị u phổi là một can thiệp lớn, tác độ...

Những bài tập thở nhẹ nhàng sau khi trải qua ca mổ robot u phổi

Phẫu thuật cắt phổi điều trị u phổi là một can thiệp lớn, tác động sâu sắc đến cả thể chất lẫn tinh thần của người bệnh. Về mặt sinh lý, việc cắt bỏ một phần nhu mô phổi kết hợp với tổn thương mô do rạch ngực làm giảm đáng kể dung tích phổi, giảm hiệu suất trao đổi oxy và gây đau đớn khi hô hấp. Về mặt tâm lý và xã hội, người bệnh thường đối mặt với cảm giác lo âu, mất ngủ, sợ đau và suy giảm khả năng tự sinh hoạt trong những tuần đầu sau mổ. Để đẩy nhanh quá trình hồi phục và hạn chế tối đa các ảnh hưởng tiêu cực này, việc thực hiện các bài tập thở nhẹ nhàng là vô cùng cần thiết.

Lợi ích của bài tập thở sau phẫu thuật robot u phổi

Tập thở sau mổ robot u phổi không chỉ là biện pháp hỗ trợ mà là một phần bắt buộc trong quy trình phục hồi chức năng phổi. Phương pháp phẫu thuật ít xâm lấn bằng robot giúp giảm đau đáng kể so với mổ mở thông thường, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người bệnh thực hiện các động tác hô hấp sớm.

Các bài tập thở mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người bệnh:

• Giúp mở rộng các phế nang bị xẹp sau quá trình gây mê kéo dài.
• Tăng cường sức mạnh cho các cơ hô hấp, đặc biệt là cơ hoành.
• Hỗ trợ tống đẩy đờm nhớt ứ đọng trong đường thở ra ngoài, từ đó làm giảm nguy cơ nhiễm trùng.
• Tăng lưu lượng tuần hoàn máu, hỗ trợ giảm đau và cải thiện tâm trạng lo âu cho người bệnh.

Các nghiên cứu y khoa về hiệu quả của tập thở và phục hồi chức năng phổi

Hiệu quả của các bài tập thở và chương trình tập luyện phục hồi chức năng phổi đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu lâm sàng trên thế giới:

• Một phân tích gộp từ 10 nghiên cứu của Chan Yeu Pu và cộng sự vào năm 2021 (PMID: 33930327) cho thấy, việc thực hiện các bài tập thở trước mổ giúp giảm đáng kể thời gian nằm viện với mức chênh lệch trung bình là 3.44 ngày. Đồng thời, tỷ lệ mắc bệnh viêm phổi và các biến chứng phổi sau mổ giảm rõ rệt với tỷ số số chênh (odds ratio) lần lượt là 0.37 và 0.37. Tập thở kết hợp với tập thể dục nhịp điệu (aerobic) mang lại hiệu quả rút ngắn thời gian nằm viện cao nhất.
• Nghiên cứu tổng quan hệ thống và phân tích gộp của Ya-Qing Wang và cộng sự vào năm 2018 (PMID: 30357997) thực hiện trên 16 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên khẳng định: các bài tập thở giúp cải thiện rõ rệt chức năng phổi thông qua các chỉ số như tỷ lệ phần trăm FVC dự đoán, FVC thực tế và tỷ lệ FEV1/FVC, đồng thời làm giảm tỷ lệ viêm phổi và xẹp phổi sau mổ.
• Thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên của Kristian Brat và cộng sự vào năm 2024 (PMID: 40374400) trên 122 bệnh nhân có nguy cơ cao cho thấy: chương trình tiền phục hồi chức năng đa phương thức (gồm tập cơ hô hấp cường độ cao, hỗ trợ dinh dưỡng và tâm lý) giúp giảm tỷ lệ biến chứng phổi xuống còn 34% so với 55% ở nhóm chăm sóc thông thường, đồng thời rút ngắn thời gian nằm viện từ 9 ngày xuống còn 7 ngày.
• Nghiên cứu của Monique Messaggi-Sartor và cộng sự năm 2018 (PMID: 29984565) trên các bệnh nhân sau phẫu thuật cắt phổi do ung thư phổi tế bào không nhỏ cho thấy: chương trình tập luyện 8 tuần kết hợp thể dục nhịp điệu và tập cơ hô hấp cường độ cao giúp tăng đáng kể dung tích hấp thụ oxy tối đa (VO2peak) thêm 2.13 mL/kg/min, đồng thời tăng áp lực hít vào và thở ra tối đa.
• Nghiên cứu của Mei Yang và cộng sự năm 2018 (PMID: 29784132) về kỹ thuật chu kỳ thở chủ động tăng cường tự lực (SEE-ACBT) cho thấy: nhóm bệnh nhân áp dụng kỹ thuật này có lượng đờm tống ra trong 24 giờ cao hơn rõ rệt vào ngày thứ 2 và thứ 3 sau mổ, quãng đường đi bộ 6 phút tăng lên (471.8 m so với 371.6 m) và thời gian thở oxy giảm xuống (33.9 giờ so với 53.1 giờ).

So sánh giữa điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật robot u phổi

Đối với u phổi, việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào bản chất khối u, giai đoạn bệnh và tổng trạng của bệnh nhân.

Điều trị không phẫu thuật

• Đối tượng áp dụng: u phổi lành tính không gây triệu chứng, hoặc ung thư phổi giai đoạn muộn không còn chỉ định mổ, hoặc bệnh nhân có quá nhiều bệnh nền nặng không thể chịu đựng cuộc phẫu thuật.
• Phương pháp: theo dõi định kỳ, hóa trị, xạ trị, liệu pháp trúng đích hoặc đốt u bằng sóng vô tuyến.
• Ưu điểm: không có rủi ro từ vết mổ và gây mê, không mất nhu mô phổi.
• Nhược điểm: không loại bỏ tận gốc khối u (đối với u ác tính), tỷ lệ tái phát cao nếu điều trị đơn độc ở giai đoạn sớm.

Điều trị phẫu thuật bằng robot

• Đối tượng áp dụng: khối u phổi có chỉ định cắt bỏ (u lành tính kích thước lớn, u có nguy cơ ác tính hoặc ung thư phổi giai đoạn sớm).
• Ưu điểm: loại bỏ hoàn toàn khối u và nạo vét hạch triệt để với độ chính xác cao nhờ cánh tay robot linh hoạt và hình ảnh 3D phóng đại. Vết mổ nhỏ giúp ít đau hơn mổ mở, giảm mất máu, hạn chế biến chứng phổi và phục hồi chức năng hô hấp nhanh hơn.
• Nhược điểm: đòi hỏi chi phí cao, cần hệ thống máy móc hiện đại và phẫu thuật viên có kinh nghiệm chuyên sâu.

Khi nào nên phẫu thuật robot u phổi và những điều cần biết trước khi phẫu thuật

Khi nào nên phẫu thuật

Phẫu thuật robot u phổi được chỉ định khi người bệnh có u phổi lành tính tiến triển gây chèn ép, u nấm phổi, hoặc phổ biến nhất là ung thư phổi tế bào không nhỏ ở giai đoạn khu trú (giai đoạn I, II và một số trường hợp giai đoạn IIIa). Người bệnh cần có đủ chức năng hô hấp và dự trữ tim mạch để chịu đựng được việc cắt bỏ một phần phổi.

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

• Khám và đánh giá toàn diện: người bệnh được đo hô hấp ký, làm khí máu động mạch, chụp CT ngực, đo điện tim và siêu âm tim để đánh giá khả năng chịu đựng phẫu thuật.
• Tập luyện hô hấp sớm: người bệnh được hướng dẫn tập thở bằng cơ hoành, tập ho hiệu quả và sử dụng dụng cụ tập thở (incentive spirometry) ít nhất 1–2 tuần trước mổ để tăng cường thể trạng.
• Nhịn ăn uống: tuân thủ hướng dẫn nhịn ăn uống tuyệt đối trước mổ theo quy định của bác sĩ gây mê.
• Kiểm soát bệnh nền: ổn định huyết áp, đường huyết và ngưng các thuốc chống đông theo lịch hẹn của bác sĩ.

Thời gian nằm viện

Nhờ vào tính chất ít xâm lấn của công nghệ robot, thời gian nằm viện của người bệnh được rút ngắn đáng kể. Thông thường, người bệnh cần nằm viện từ 3 đến 5 ngày sau mổ để theo dõi ống dẫn lưu ngực và kiểm soát đau, sau đó có thể xuất viện an toàn nếu không có biến chứng.

Các biến chứng có thể gặp phải sau phẫu thuật và nguyên tắc xử trí

Dù phẫu thuật robot giúp giảm thiểu rủi ro, người bệnh vẫn có thể đối mặt với một số biến chứng sau:

• Rò khí kéo dài: khí từ nhu mô phổi rò ra khoang màng phổi qua vị trí cắt và kéo dài trên 5 ngày. Nguyên tắc xử trí là tiếp tục hút lưu lưu áp lực âm phù hợp, theo dõi sát lượng khí rò và khuyến khích bệnh nhân tập thở, vận động nhẹ để phổi nở ra chèn kín vị trí rò.
• Xẹp phổi và viêm phổi: do ứ đọng đờm nhớt vì người bệnh sợ đau không dám ho. Nguyên tắc xử trí là giảm đau tối ưu, thực hiện vật lý trị liệu hô hấp tích cực, vỗ rung bài tiết đờm, cho người bệnh ngồi dậy sớm và dùng kháng sinh nếu có nhiễm trùng.
• Tràn máu hoặc tràn dịch màng phổi: dịch hoặc máu tụ lại trong khoang màng phổi sau khi rút ống dẫn lưu. Nguyên tắc xử trí là chọc hút dịch dưới hướng dẫn của siêu âm hoặc đặt lại ống dẫn lưu nếu lượng dịch nhiều gây chèn ép phổi.
• Đau sau mổ và giảm vận động: đau tại các lỗ đặt trocar robot gây hạn chế hít thở sâu. Nguyên tắc xử trí là phối hợp các biện pháp giảm đau đa mô thức (thuốc uống, truyền tĩnh mạch hoặc phong bế thần kinh liên sườn) để người bệnh có thể tập thở sớm.

Hướng dẫn thực hiện các bài tập thở nhẹ nhàng sau mổ

Người bệnh nên bắt đầu tập thở ngay ngày đầu tiên sau phẫu thuật khi tỉnh táo và cơn đau đã được kiểm soát. Các bài tập cần thực hiện chậm rãi, tăng dần cường độ và dừng lại nếu cảm thấy chóng mặt hoặc đau nhói ngực dữ dội.

1. Bài tập thở cơ hoành (thở bụng)

• Tư thế: nằm ngửa thoải mái trên giường với đầu gối hơi gập, hoặc ngồi thẳng lưng trên ghế.
• Cách thực hiện: đặt một tay lên ngực và một tay lên bụng ngay dưới bờ sườn. Hít vào chậm rãi bằng mũi sao cho bụng phình lên (tay trên bụng nâng lên, tay trên ngực giữ nguyên tối đa). Sau đó, mím môi và thở ra từ từ bằng miệng giống như đang thổi sáo, bụng hóp lại. Thực hiện từ 5 đến 10 lần mỗi hiệp, mỗi ngày tập nhiều hiệp.

2. Kỹ thuật ho hiệu quả (ho có kiểm soát)

• Tư thế: ngồi thẳng lưng trên giường hoặc ghế, hơi ngả người về phía trước.
• Cách thực hiện: dùng một chiếc gối nhỏ hoặc hai tay ôm chặt lấy vùng vết mổ ở ngực để giữ cố định và giảm đau khi ho. Hít vào một hơi thật sâu, giữ hơi trong 1–2 giây, sau đó ép cơ bụng và ho mạnh 2 tiếng liên tiếp (tiếng đầu để bật đờm ra khỏi đường thở nhỏ, tiếng sau để đẩy đờm ra ngoài).

3. Tập với dụng cụ khuyến khích hô hấp (Incentive Spirometry)

• Tư thế: ngồi thẳng lưng.
• Cách thực hiện: ngậm chặt đầu ống hút của dụng cụ bằng môi. Hít vào thật chậm và sâu bằng miệng để nâng viên bi hoặc pít-tông bên trong bình lên cao nhất có thể. Giữ hơi thở khoảng 3–5 giây để phổi nở tối đa, sau đó bỏ ống ngậm ra và thở ra bình thường. Thực hiện khoảng 10 lần mỗi giờ khi tỉnh táo.

Kết luận chung

Thực hiện các bài tập thở nhẹ nhàng sau phẫu thuật robot u phổi là chìa khóa giúp người bệnh nhanh chóng khôi phục dung tích phổi, giảm thiểu các biến chứng hô hấp nguy hiểm và sớm trở lại cuộc sống bình thường. Việc chủ động tập luyện cần được kết hợp chặt chẽ với chế độ dinh dưỡng hợp lý và tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế. Để đảm bảo an toàn và có lộ trình điều trị, phục hồi chức năng cá thể hóa phù hợp nhất, người bệnh nên đến khám trực tiếp để được các bác sĩ chuyên khoa tư vấn chính xác.

Bệnh nhân có nhu cầu tư vấn chuyên sâu về phẫu thuật u phổi bằng robot cũng như chương trình tập luyện phục hồi chức năng phổi sau mổ có thể đến khám trực tiếp với Bác sĩ Trần Quốc Hoài - Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Việc thăm khám trực tiếp sẽ giúp đánh giá chính xác tổn thương, chức năng hô hấp hiện tại và thiết lập kế hoạch điều trị an toàn nhất. Hãy chủ động đặt lịch hẹn sớm để được chăm sóc y tế toàn diện.

Cảnh báo mạo danh và lừa đảo y khoa

Hiện nay có tình trạng xuất hiện một số trang mạng xã hội và tài khoản cá nhân lừa đảo, lợi dụng danh nghĩa chuyên gia y tế để trục lợi. Người bệnh và gia đình cần lưu ý các thông tin an toàn sau:

• Bác sĩ Trần Quốc Hoài không thực hiện tư vấn phẫu thuật hoặc kê đơn điều trị qua điện thoại hay tin nhắn cá nhân.
• Bác sĩ Hoài không bao giờ yêu cầu bệnh nhân chuyển khoản thanh toán chi phí trước, và không đưa ra các lời hứa hẹn phản khoa học như "cam kết khỏi bệnh 100%".
• Mọi tư vấn về phẫu thuật và can thiệp chuyên sâu chỉ được thực hiện sau khi bệnh nhân đã được thăm khám trực tiếp, làm đầy đủ các xét nghiệm cận lâm sàng và trải qua quá trình hội chẩn nghiêm ngặt tại bệnh viện theo đúng quy định y khoa.
• Bác sĩ Trần Quốc Hoài không làm việc độc lập mà luôn phối hợp chặt chẽ trong một đội ngũ chuyên gia đa chuyên khoa cùng nhân viên y tế của bệnh viện để đảm bảo lợi ích cao nhất cho người bệnh.
• Người bệnh chỉ nên liên hệ qua tổng đài chính thức của bệnh viện hoặc đến khám trực tiếp để nhận thông tin tư vấn chính xác, an toàn, tránh rơi vào bẫy lừa đảo của các tài khoản mạo danh.

Tài Tài liệu tham khảo

1. Chan Yeu Pu, Hanan Batarseh, Michelle L Zafron, M Jeffery Mador, Sai Yendamuri, Andrew D Ray. Effects of Preoperative Breathing Exercise on Postoperative Outcomes for Patients With Lung Cancer Undergoing Curative Intent Lung Resection: A Meta-analysis. PubMed, 2021. PMID: 33930327.
2. Ya-Qing Wang, Xin Liu, Yong Jia, Jiao Xie. Impact of breathing exercises in subjects with lung cancer undergoing surgical resection: A systematic review and meta-analysis. PubMed, 2018. PMID: 30357997.
3. Kristian Brat, Milan Sova, Pavel Homolka, Marek Plutinsky, Samuel Genzor, Alena Pokorna, Filip Dosbaba, Barbora Imrichova, Zdenek Chovanec, Ladislav Mitas, Monika Mikulaskova, Michal Svoboda, Lyle Olson, Ivan Cundrle. Multimodal prehabilitation before lung resection surgery: a multicentre randomised controlled trial. PubMed, 2024. PMID: 40374400.
4. Monique Messaggi-Sartor, Ester Marco, Elisabeth Martíneztéllez, Alberto Rodriguez-Fuster, Carolina Palomares, Sandra Chiarella, Josep M Muniesa, Mauricio Orozco-Levi, Esther Barreiro, Maria R Güell. Combined aerobic exercise and high-intensity respiratory muscle training in patients surgically treated for non-small cell lung cancer: a pilot randomized clinical trial. PubMed, 2018. PMID: 29984565.
5. Mei Yang, Jiu-di Zhong, Jun-E Zhang, Xiao-Xiao Huang, Chuan-Zhen Li, Zhang-Xiang Hong, Si-Wen Zhang. Effect of the self-efficacy-enhancing active cycle of breathing technique on lung cancer patients with lung resection: A quasi-experimental trial. PubMed, 2018. PMID: 29784132.