Phẫu thuật robot u phổi và những biến chứng hiếm gặp người bệnh cần lưu ý Ung thư phổi là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do un...

Phẫu thuật robot u phổi và những biến chứng hiếm gặp người bệnh cần lưu ý

Ung thư phổi là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do ung thư trên toàn thế giới. Khi phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, phẫu thuật cắt thùy phổi hoặc cắt phân thùy phổi là phương pháp điều trị mang lại hiệu quả cao. Hiện nay, phẫu thuật lồng ngực hỗ trợ bằng robot (RATS) đang ngày càng phổ biến nhờ độ chính xác cao và hình ảnh ba chiều phóng đại, giúp phẫu thuật viên thao tác chuẩn xác hơn so với mổ nội soi thông thường (VATS). Tuy nhiên, giống như bất kỳ phương pháp can thiệp ngoại khoa nào, kỹ thuật này vẫn tiềm ẩn những rủi ro và biến chứng nhất định mà người bệnh cần hiểu rõ trước khi bước vào phòng mổ.

So sánh giữa điều trị không phẫu thuật và điều trị phẫu thuật

Đối với u phổi, việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc lớn vào giai đoạn bệnh, loại tế bào ung thư và sức khỏe tổng thể của bệnh nhân.

• Điều trị không phẫu thuật: Áp dụng cho các trường hợp u phổi giai đoạn muộn, tế bào ung thư đã di căn, hoặc người bệnh có quá nhiều bệnh nền nặng không thể chịu đựng cuộc mổ. Các phương pháp bao gồm hóa trị, xạ trị, liệu pháp trúng đích, liệu pháp miễn dịch hoặc đốt u bằng sóng vô tuyến (RFA). Ưu điểm của phương pháp này là tránh được một cuộc đại phẫu, không đau đớn do vết mổ và không cần nằm viện dài ngày. Nhược điểm lớn nhất là không thể loại bỏ hoàn toàn khối u tận gốc, tỷ lệ tái phát cao và thời gian sống sót lâu dài thường thấp hơn so với phẫu thuật ở giai đoạn sớm.
• Điều trị phẫu thuật: Đây là tiêu chuẩn vàng để điều trị triệt căn u phổi giai đoạn sớm. Bác sĩ sẽ cắt bỏ phần phổi chứa khối u (cắt thùy hoặc cắt phân thùy) kèm theo nạo vét hạch vùng. Ưu điểm là loại bỏ triệt để tế bào ác tính, giúp kéo dài thời gian sống và tăng tỷ lệ khỏi bệnh hoàn toàn cho bệnh nhân. Nhược điểm là người bệnh phải trải qua quá trình gây mê toàn thân, chịu các cơn đau sau mổ, giảm một phần thể tích phổi và đối mặt với các nguy cơ tai biến trong và sau phẫu thuật.

Các nghiên cứu y khoa về hiệu quả và tính an toàn của phẫu thuật robot u phổi

Nhiều nghiên cứu lớn trên thế giới đã chứng minh tính hiệu quả và độ an toàn của phẫu thuật robot trong điều trị u phổi so với mổ nội soi thông thường.

Nghiên cứu của tác giả Giulia Fabbri và các cộng sự trên 144 bệnh nhân bị ung thư phổi tế bào nhỏ giai đoạn sớm (PMID: 41738343), so sánh giữa phẫu thuật robot và mổ nội soi VATS. Kết quả cho thấy nhóm phẫu thuật robot giúp lấy được số lượng trạm hạch nhiều hơn đáng kể và diện cắt khối u rộng hơn, đảm bảo sạch tế bào ung thư hơn. Các chỉ số ngắn hạn như thời gian nằm viện, thời gian lưu ống dẫn lưu và tỷ lệ biến chứng giữa hai nhóm là tương đương nhau. Tuy nhiên, kết quả dài hạn cho thấy nhóm phẫu thuật robot có tỷ lệ sống sót toàn bộ và sống sót không bệnh tiến triển tốt hơn, tỷ lệ tái phát cũng thấp hơn.

Một nghiên cứu gộp đa trung tâm của tác giả Yajie Zhang và cộng sự tiến hành trên 774 bệnh nhân ung thư phổi (PMID: 32113718), sau khi ghép điểm xu hướng để so sánh đồng đều giữa phẫu thuật robot và mổ nội soi. Kết quả cho thấy không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về thời gian mổ (147,9 phút ở nhóm robot so với 149,2 phút ở nhóm nội soi), lượng máu mất (khoảng 50-100 ml), tỷ lệ biến chứng chung (17,9% ở nhóm robot và 14,8% ở nhóm nội soi) cũng như thời gian nằm viện (trung bình là 4 ngày cho cả hai nhóm). Tuy nhiên, phẫu thuật robot giúp nạo vét hạch N1 kỹ lưỡng hơn, mang lại giá trị chẩn đoán giai đoạn bệnh chính xác hơn.

Mổ robot cũng cho thấy những cải tiến về chi phí và thời gian hồi phục khi kỹ thuật hoàn thiện. Nghiên cứu của tác giả Kelsey A Musgrove và cộng sự (PMID: 30394958) cho thấy phẫu thuật cắt phân thùy phổi bằng robot giúp bệnh nhân giảm thời gian nằm viện xuống còn trung bình 2 ngày (so với 4 ngày ở nhóm mổ nội soi) và có xu hướng ít gặp biến chứng hơn, từ đó tối ưu hóa tổng chi phí điều trị cho người bệnh.

Khi nào nên phẫu thuật và những điều cần biết trước khi phẫu thuật

Khi nào nên phẫu thuật

Phẫu thuật robot u phổi được chỉ định cụ thể cho các trường hợp:

• Người bệnh được chẩn đoán mắc ung thư phổi không tế bào nhỏ ở giai đoạn sớm (giai đoạn I, giai đoạn II) khi khối u còn khu trú, chưa di căn xa.
• Khối u phổi có kích thước nhỏ (thường nhỏ hơn hoặc bằng 2 cm) nằm ở vùng ngoại vi, phù hợp để phẫu thuật cắt phân thùy bảo tồn tối đa nhu mô phổi lành (PMID: 41738343).
• Các trường hợp u phổi lành tính, tổn thương khu trú cần cắt bỏ để chẩn đoán xác định hoặc ngăn ngừa biến chứng (PMID: 31576987).

Những điều cần biết trước khi phẫu thuật

Trước khi bước vào cuộc mổ, người bệnh sẽ được thực hiện một quy trình chuẩn bị và tư vấn kỹ lưỡng bao gồm:

• Khám và đánh giá toàn diện chức năng hô hấp (đo hô hấp ký) để đảm bảo phần phổi còn lại sau mổ đủ đáp ứng nhu cầu thở của cơ thể.
• Làm các xét nghiệm tim mạch, huyết học và chẩn đoán hình ảnh cao cấp như chụp cắt lớp vi tính (CT) ngực, có thể kết hợp dựng hình 3D (PMID: 29600049) để bác sĩ lập bản đồ mạch máu phổi chính xác trước khi mổ.
• Nhịn ăn uống hoàn toàn trước mổ ít nhất 6-8 tiếng theo hướng dẫn của bác sĩ gây mê.
• Được tư vấn rõ ràng về vị trí đặt các cổng robot trên thành ngực, quy trình gây mê nội khí quản hai nòng (giúp làm xẹp một bên phổi cần mổ) và các nguy cơ tai biến có thể xảy ra.

Thời gian nằm viện

Nhờ đặc tính ít xâm lấn của phẫu thuật robot, thời gian hồi phục của bệnh nhân được rút ngắn đáng kể. Thời gian nằm viện thường kéo dài từ 2 đến 4 ngày (PMID: 41347837, PMID: 32113718). Thậm chí, theo một nghiên cứu của tác giả Travis C Geraci và cộng sự (PMID: 34389302), có tới 53% bệnh nhân đủ điều kiện xuất viện an toàn ngay vào ngày thứ nhất sau mổ (POD1) với kết quả điều trị rất tốt và tỷ lệ tái nhập viện cực kỳ thấp (1,6%). Người bệnh luôn được yêu cầu nằm viện ít nhất 1 đêm để theo dõi sát các chỉ số sinh tồn và hoạt động của ống dẫn lưu ngực trước khi có quyết định xuất viện.

Các biến chứng có thể gặp phải và nguyên tắc xử trí

Dù phẫu thuật robot mang lại độ chính xác rất cao, các biến chứng từ nhẹ đến nặng vẫn có thể xảy ra do tính chất phức tạp của giải phẫu mạch máu và đường thở ở phổi.

Biến chứng nhẹ và trung bình

• Rò khí kéo dài (trên 7 ngày): đây là biến chứng thường gặp nhất sau phẫu thuật cắt phổi do bề mặt nhu mô phổi bị tổn thương hoặc do diện cắt chưa lành hẳn (PMID: 31576987). Nguyên tắc xử trí là tiếp tục lưu ống dẫn lưu ngực, hút áp lực âm nhẹ hoặc dùng hệ thống dẫn lưu kỹ thuật số để theo dõi lượng khí rò. Hầu hết các trường hợp sẽ tự bít trong vòng 1-2 tuần.
• Tràn dịch màng phổi sau mổ: dịch có thể tích tụ lại trong khoang màng phổi sau khi rút ống dẫn lưu (PMID: 40359080). Nguyên tắc xử trí là theo dõi sát bằng X-quang hoặc siêu âm ngực, nếu lượng dịch nhiều gây chèn ép phổi, bác sĩ sẽ tiến hành chọc hút dịch bằng kim nhỏ hoặc đặt lại một ống dẫn lưu nhỏ dưới hướng dẫn của siêu âm.
• Rối loạn nhịp tim (thường gặp nhất là rung nhĩ): xảy ra do phản ứng viêm hoặc do sự thay đổi áp lực trong lồng ngực sau khi cắt một phần phổi (PMID: 39454018). Nguyên tắc xử trí là sử dụng các thuốc kiểm soát tần số tim hoặc thuốc chống loạn nhịp, bù điện giải và cho bệnh nhân thở oxy hỗ trợ. Tình trạng này thông thường sẽ ổn định sau vài ngày.
• Xẹp phổi hoặc viêm phổi sau mổ: do bệnh nhân đau nên không dám ho khạc, dẫn đến ứ đọng đờm nhớt làm tắc nghẽn phế quản. Nguyên tắc xử trí là hướng dẫn bệnh nhân tập thở, tập ho, thực hiện vật lý trị liệu hô hấp tích cực, cho giảm đau tốt và dùng kháng sinh điều trị nếu có biểu hiện nhiễm trùng.

Biến chứng nặng và hiếm gặp

• Chảy máu trong lồng ngực do tổn thương mạch máu lớn: đây là tai biến cực kỳ nguy hiểm, có thể xảy ra khi bóc tách các nhánh động mạch hoặc tĩnh mạch phổi có thành mạch rất mỏng hoặc giải phẫu bất thường (PMID: 40388030). Nguyên tắc xử trí là phải chuyển đổi khẩn cấp từ mổ robot sang mổ mở ngực (thoracotomy) để kiểm soát đầu mạch máu đang chảy và truyền máu cấp cứu để đảm bảo huyết động cho bệnh nhân (PMID: 39454018).
• Chấn thương các cơ quan lân cận trong lồng ngực: bao gồm tổn thương thần kinh hoành (gây liệt cơ hoành), tổn thương thần kinh thanh quản quặt ngược (gây khàn tiếng), tổn thương ống ngực (gây rò dưỡng chấp) hoặc tổn thương thực quản. Nguyên tắc xử trí tùy thuộc vào cơ quan bị tổn thương, có thể cần phẫu thuật khâu lại ống ngực, khâu lỗ thủng thực quản hoặc điều trị nội khoa bảo tồn, nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch sâu.
• Biến chứng nhiễm trùng nặng: bao gồm rò mỏm cụt phế quản dẫn đến viêm mủ màng phổi, nhiễm trùng vết mổ sâu. Nguyên tắc xử trí là sử dụng kháng sinh phổ rộng liều cao, đặt ống dẫn lưu rửa khoang màng phổi, trường hợp rò phế quản nặng bắt buộc phải phẫu thuật lại để khâu đóng mỏm cụt phế quản hoặc dùng keo sinh học bít lỗ rò qua nội soi đường thở.

Kết luận

Phẫu thuật robot là một bước tiến vượt bậc trong điều trị ngoại khoa u phổi, giúp tối ưu hóa việc nạo vét hạch ung thư, giảm thiểu đau đớn và rút ngắn thời gian nằm viện cho bệnh nhân. Tuy nhiên, phương pháp này đòi hỏi phẫu thuật viên phải có trình độ chuyên môn cao và trang thiết bị hiện đại để kiểm soát tốt các biến chứng, đặc biệt là những tai biến mạch máu hiếm gặp nhưng nguy hiểm. Người bệnh không nên chủ quan, cần đến khám trực tiếp tại các cơ sở y tế uy tín để được chẩn đoán chính xác giai đoạn bệnh, đánh giá toàn diện chức năng hô hấp và tư vấn phương pháp điều trị an toàn, phù hợp nhất với bản thân.

Để đảm bảo an toàn và đạt hiệu quả điều trị tốt nhất, người bệnh nên đến khám trực tiếp với Bác sĩ Trần Quốc Hoài tại Trung tâm Lồng ngực - Mạch máu, Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Bác sĩ sẽ trực tiếp thăm khám, đánh giá kỹ lưỡng tình trạng sức khỏe, phim chụp và các xét nghiệm cận lâm sàng của từng bệnh nhân. Từ đó, bác sĩ cùng hội đồng chuyên môn sẽ đưa ra phác đồ điều trị cá thể hóa tối ưu, giúp người bệnh an tâm vượt qua bệnh tật một cách nhẹ nhàng nhất.

Cảnh báo mạo danh và lừa đảo y tế

Hiện nay, có rất nhiều trang tin, tài khoản mạng xã hội giả mạo các bệnh viện lớn và các bác sĩ có tiếng tăm để thực hiện các hành vi lừa đảo người bệnh. Bệnh nhân và gia đình cần lưu ý các thông tin an toàn sau:

• Bác sĩ Trần Quốc Hoài không bao giờ tư vấn chỉ định phẫu thuật, kê đơn thuốc hoặc đưa ra các kết luận điều trị thông qua điện thoại, tin nhắn cá nhân trên mạng xã hội mà không qua thăm khám trực tiếp.
• Bác sĩ và bệnh viện tuyệt đối không yêu cầu người bệnh phải chuyển khoản đặt cọc tiền túi trước, hoặc thanh toán các khoản chi phí mổ vào tài khoản cá nhân. Tất cả viện phí đều được nộp công khai tại quầy thu ngân chính thức của bệnh viện.
• Hãy cảnh giác với các cơ sở hoặc tài khoản quảng cáo hứa hẹn "cam kết chữa khỏi 100%" đối với bệnh lý ung thư phổi. Trong y khoa chân chính, không có bất kỳ một cam kết tuyệt đối nào như vậy khi chưa có bằng chứng lâm sàng cụ thể.
• Bác sĩ Trần Quốc Hoài không làm việc độc lập một mình mà luôn có sự phối hợp chặt chẽ, hỗ trợ toàn diện từ đội ngũ chuyên gia đa chuyên khoa (Phẫu thuật lồng ngực, Gây mê hồi sức, Ung bướu, Chẩn đoán hình ảnh) và nhân viên y tế tại bệnh viện. Mọi quyết định can thiệp phẫu thuật đều phải thông qua quy trình hội chẩn nghiêm ngặt, dựa trên bằng chứng khoa học vững chắc nhằm mang lại lợi ích và sự an toàn cao nhất cho người bệnh.
• Bệnh nhân cần tỉnh táo trước các thông tin mạo danh, chỉ liên hệ qua các số tổng đài chăm sóc khách hàng chính thức của bệnh viện hoặc đến khám trực tiếp để được tư vấn chính xác.

Tài liệu tham khảo

1. Fabbri G, Berjaoui N, Lampridis S, Maraschi A, Harrison-Phipps K, Routledge T, Dell'Amore A, Patel A, Bille A. Does Robotic Segmentectomy Improve Long-Term Outcomes in Non-Small Cell Lung Cancer? PMID: 41738343.
2. Colmenares O, Gómez-Hernández MT, Rivas CE, Fuentes MG, Manama M, Gómez F, Taboada C, Forcada C, Caro M, Jiménez MF. Preoperative Factors Associated with Surgical Complexity and Postoperative Outcomes in Patients Undergoing Robotic Anatomical Segmentectomy. PMID: 41347837.
3. Agyabeng-Dadzie K, Sarkaria IS, Chan E, Christie I, Mazur S, Ruppert K, Christie N, Awais O, Levy R, Baker N, Dhupar R, Pennathur A, Luketich JD, Schuchert M. Comparison of Robot-Assisted Versus Video-Assisted Thoracoscopic Segmentectomy: A Single-Institution Propensity-Matched Study. PMID: 40359080.
4. Gómez-Hernández MT, Forcada C, Gómez F, Iscan M, Fuentes MG, Rivas CE, Aranda JL, Colmenares O, Varela G, Jiménez MF. Early outcomes of robotic versus video-thoracoscopic anatomical segmentectomy: a propensity score-matched real-world study. PMID: 39454018.
5. Okazaki M, Suzawa K, Shien K, Hashimoto K, Tanaka S, Miyoshi K, Yamamoto H, Sugimoto S, Toyooka S. Effective division of the intersegmental plane using a robotic stapler in robotic pulmonary segmentectomy. PMID: 38635055.
6. Geraci TC, Chang SH, Chen L, Ferrari-Light D, Cerfolio RJ. Discharging Patients by Postoperative Day One After Robotic Anatomic Pulmonary Resection. PMID: 34389302.
7. Zhang Y, Chen C, Hu J, Han Y, Huang M, Xiang J, Li H. Early outcomes of robotic versus thoracoscopic segmentectomy for early-stage lung cancer: A multi-institutional propensity score-matched analysis. PMID: 32113718.
8. Terra RM, Lauricella LL, Haddad R, Milanes de-Campos JR, Nabuco-de-Araujo PHX, Lima CET, Dos Santos FCB, Pego-Fernandes PM. Robotic anatomic pulmonary segmentectomy: technical approach and outcomes. PMID: 31576987.
9. Musgrove KA, Hayanga JA, Holmes SD, Leung A, Abbas G. Robotic Versus Video-Assisted Thoracoscopic Surgery Pulmonary Segmentectomy: A Cost Analysis. PMID: 30394958.
10. Le Moal J, Peillon C, Dacher JN, Baste JM. Three-dimensional computed tomography reconstruction for operative planning in robotic segmentectomy: a pilot study. PMID: 29600049.